Στηρίξτε την ποιοτική δημοσιογραφία

Για να σπάσουμε τα στερεότυπα

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΝΤΡΑ, ΕΝΤΟΣ ΜΜΕ
«Φύλο και ΜΜΕ», ένα σημαντικό διαδραστικό εργαστήρι για τον ρόλο των δημοσιογράφων στην προώθηση των ζητημάτων ισότητας των φύλων
«Υπηρετούμε τον γενικό στόχο της ενίσχυσης της ικανότητας των δημοσιογράφων, για την προώθηση μιας ισόρροπης και μη στερεότυπης εικόνας των γυναικών και των ανδρών»
«Παίρνουμε ανατροφοδότηση, από τους δημοσιογράφους, για το πώς μπορεί η δημοσιογραφία να δώσει εναλλακτικές εικόνες για τη γυναίκα και τον άντρα, εντός των ΜΜΕ»

Ένα σημαντικό διαδραστικό εργαστήρι για τον ρόλο των ΜΜΕ στην προώθηση των ζητημάτων ισότητας των φύλων, με προσκεκλημένους δημοσιογράφους από τον έντυπο και τον ηλεκτρονικό Τύπο (τηλεόραση, ραδιόφωνο, περιοδικά, εφημερίδες και ιστοσελίδες), οργάνωσε την περασμένη Δευτέρα (14.9.2015) στο Σπίτι της Ε.Ε. στη Λευκωσία, το Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο και το Μεσογειακό Ινστιτούτο Μελετών Κοινωνικού Φύλου (Mediterranean Institute of Gender Studies - MIGS), που είναι μη κυβερνητική οργάνωση, με αξιόλογο έργο σε θέματα προώθησης των δικαιωμάτων των γυναικών.


Θεωρήθηκε ότι είχε ιδιαίτερη σημασία η συμμετοχή όχι μόνο γυναικών δημοσιογράφων (Μικαέλα Λοΐζου, Άννη Χαραλάμπους, Κατερίνα Ηλιάδη, Σόφη Ορφανίδου, Ευτυχία Ανδρέου, Σταυριανή Κωνσταντίνου, Μαριλένα Ευαγγέλου και Μαργαρίτα Κυριάκου), αλλά και τεσσάρων αντρών (Νεόφυτος Νεοφύτου, Γιώργος Παυλίδης, Νικόλας Ζαννέττος και Μάριος Δημητρίου). Παρευρέθησαν και τρεις λειτουργοί του Γραφείου της Επιτρόπου Διοικήσεως, οι Θέκλα Δημητριάδου, Γιώργος Κακότας και Ζηναΐδα Ονουφρίου.


Όπως το έθεσε η Αλεξάνδρα Ατταλίδου, εκπρόσωπος Τύπου του Γραφείου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο, «με το εργαστήρι αυτό υπηρετούμε τον γενικό στόχο της ενίσχυσης της ικανότητας των δημοσιογράφων, για την προώθηση μιας ισόρροπης και μη στερεότυπης εικόνας των γυναικών και των ανδρών». Ενώ, σύμφωνα με τη Μαρία Αγγελή, συντονίστρια προγραμμάτων του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου, «παίρνουμε ανατροφοδότηση, από τους δημοσιογράφους, για το πώς μπορεί η δημοσιογραφία να δώσει εναλλακτικές εικόνες για τη γυναίκα και τον άντρα, εντός των ΜΜΕ, αλλά και για να σπάσουν τα στερεότυπα».
Η πορνογραφία στη δημοσιογραφία
Η Μαρία Αγγελή παρουσίασε το πρόγραμμα Global Media Monitoring Project, ένα παγκόσμιο ερευνητικό πρόγραμμα που επαναλαμβάνεται κάθε 5 χρόνια και καταγράφει την αναπαράσταση των γυναικών και των αντρών στις ειδήσεις των ΜΜΕ. Ανέφερε ότι «πρώτο, ξεκάθαρο στερεότυπο, είναι η παρουσίαση των γυναικών στην ειδησεογραφία, ως θυμάτων, ή αντικειμένων του σεξ και των αντρών, ως δυνατών ηγετών». Σχολίασε, χαρακτηριστικά, ότι «η πορνογραφία πέρασε πια στη δημοσιογραφία».
Ανάμεσα στα παραδείγματα που έφερε, είναι η προβολή του σεξιστικού συνθήματος, σε βάρος της υποψήφιας Προέδρου των ΗΠΑ, Χίλαρι Κλίντον, «αφού δεν κατάφερε να ικανοποιήσει τον άντρα της, δεν θα καταφέρει να ικανοποιήσει την Αμερική» (If Hillary Can’t Satisfy Bill, How Can She Satisfy America;). Το υποτιμητικό και παραπλανητικό σύνθημα (που παρουσιάζει τη γυναίκα να ευθύνεται για την απιστία του συζύγου της και να καθίσταται, μάλιστα, εξαιτίας της, ακατάλληλη για πολιτική εξουσία), έγραψε αρχικά στο tweeter της μια γυναίκα, η πρωταθλήτρια ιππασίας Sawyer Burmeister, από το Τέξας.


Η Μαρία Αγγελή αναφέρθηκε ακόμα στην παρουσίαση της γυναικείας ομορφιάς στον κόσμο των σπορ, επισημαίνοντας ότι «πολλά ΜΜΕ σε πολλές χώρες προβάλλουν το θέμα των αθλητριών που φεύγουν από τη δράση και περνούν στην αδράνεια της ομορφιάς... Σίγουρα, η ομορφιά είναι κάτι πολύ ωραίο που θαυμάζουμε, αλλά αυτό το είδος ομορφιάς έχει σαφείς αναφορές στην πορνογραφία, καθώς μεταφέρει τη γυναίκα από τη δράση στην αδράνεια, από τον αθλητισμό στο “κάθομαι και είμαι όμορφη”, με τη σεξουαλικότητά τους να είναι εντελώς παθητική».
Τα «κρυφά» και «η χαμένη ευκαιρία»
Η Μαρία Αγγελή αναφέρθηκε στη συνέχεια στα «κρυφά στερεότυπα» των ΜΜΕ, στα όχι και τόσο εμφανή μηνύματα, που, όπως είπε, «υποβαθμίζουν το κύρος της γυναίκας και της δράσης της, με ένα έμμεσο και κρυφό τρόπο, που δεν το αντιλαμβάνεσαι αμέσως και χρειάζεται να το δεις με μια δεύτερη ματιά». Έφερε ως παράδειγμα την αναφορά σε γυναίκες πολιτικούς, με το μικρό τους όνομα («η Ζέτα») και σε άντρες πολιτικούς, με το επίθετό τους (ο κ. Ομήρου), «που κάνει το ζήτημα πιο προσωπικό και λιγότερο πολιτικό».
Σε μια άλλη κατηγορία, τοποθέτησε αυτό που αποκάλεσε «στερεότυπο της χαμένης ευκαιρίας», εξηγώντας ότι αφορά τις περιπτώσεις που οι δημοσιογράφοι «περιορίζονται π.χ. σε σκανδαλοθηρικές αναφορές σε μεμονωμένα περιστατικά βίας και δεν αντιλαμβάνονται τη δυνατότητά τους να ασκήσουν κριτική δημοσιογραφία, αναδεικνύοντας το γενικότερο κοινωνικό φαινόμενο, όπως η βία κατά των γυναικών».
Τέλος, η Μαρία Αγγελή εξήρε τον ρόλο των δημοσιογράφων και των ΜΜΕ «που αμφισβητούν τα έμφυλα στερεότυπα, προωθούν μια ισόρροπη συμμετοχή των φύλων στην είδηση, εστιάζουν στην έμφυλη ανισότητα και προωθούν εναλλακτικές απεικονίσεις των φύλων».
Να κλείσουν ραντεβού με τα στελέχη
Ο υπογράφων, ανέγνωσα στο εργαστήρι το ακόλουθο σημείωμά μου, σε σχέση με την ανάγκη ενίσχυσης των γνώσεων των μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ), για την παρουσίαση των θεμάτων τους:


«Η μεγιστοποίηση του αντίκτυπου της δουλειάς των μη κυβερνητικών οργανώσεων που ασχολούνται με θέματα φύλου και προώθησης των δικαιωμάτων των γυναικών, δεν μπορεί να γίνει χωρίς την ανάπτυξη καλών σχέσεων με τα διευθυντικά στελέχη και τους ιδιοκτήτες των ΜΜΕ. Είναι δεδομένο ότι οι συντάκτες που επιλέγουν να ασχολούνται με τα θέματα ανάδειξης και υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων συμπολιτών μας είναι ευαισθητοποιημένοι και διάκεινται φιλικά προς τους στόχους των ΜΚΟ, που υπερασπίζονται ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού.


»Δεν είναι όμως δεδομένη η στήριξη και η πολιτική κατανόηση της οποίας τυγχάνουν από τους εργοδότες τους, με αποτέλεσμα να συναντούν συχνά την καχυποψία ή και την άρνηση των διευθύνσεων των ΜΜΕ, για δημοσιογραφική κάλυψη δραστηριοτήτων των ΜΚΟ, στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στη συγκεκριμένη περίπτωση, στον τομέα των θεμάτων φύλου. Πολλά, δε, στελέχη στα ΜΜΕ θεωρούν τη δράση κάποιων ΜΚΟ, αν όχι προβοκατόρικη και ύποπτη, σίγουρα ενοχλητική.


»Έτσι, αντιμετωπίζουν τα ζητήματα φύλου, όχι απλώς ως δευτερεύουσας σημασίας, αλλά με εκπληκτική άγνοια, αδιαφορία και συντηρητισμό, θεωρώντας τον αγώνα για ισότητα και για ανάδειξη των ικανοτήτων και της δράσης των γυναικών στην εργασία, στην κοινωνία και στην πολιτική, ασήμαντο και χωρίς νόημα - και η συγκεκριμένη αντίληψή τους αποτυπώνεται στην ισχνή, τυχαία ή και μηδενική δημοσιογραφική αναφορά, στη δουλειά των ΜΚΟ, όπως του Μεσογειακού Ινστιτούτου Μελετών Κοινωνικού Φύλου.


»Θα εισηγούμουν, λοιπόν, στους υπευθύνους της οργάνωσης, που μας προσκάλεσε στο σημερινό εργαστήρι, και κάθε άλλου μη κυβερνητικού οργανισμού, που θέλει να είναι μέρος της κυπριακής επικαιρότητας, ως πυλώνας αλλαγής ξεπερασμένων νοοτροπιών και στερεοτύπων σε θέματα φύλου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, να αρχίσουν να κλείνουν ραντεβού με τα στελέχη των ΜΜΕ. Να γνωρίσουν προσωπικά αυτούς που αποφασίζουν και καθορίζουν πολιτικές και να τους εξηγήσουν τις προθέσεις και τις ιδέες τους, σαν ένα πρώτο βήμα για ένα βασικό επίπεδο επικοινωνίας και αλληλοενημέρωσης. Για να λιώσει ο πάγος, που εμποδίζει τα ΜΜΕ ν’ ανοίξουν έναν πλατύτερο δρόμο στα ζητήματα που συζητούμε».
Οι μεσήλικες και η νεαρή διευθύντρια
Σε δική του παρέμβαση ο συνάδελφος Γιώργος Παυλίδης τόνισε ότι προς την κατεύθυνση της εφαρμογής καλών πρακτικών για αλλαγή των στερεοτύπων, θα ήταν καλό, οι δημοσιογράφοι να δίνουν συχνότερα τον λόγο σε γυναίκες, σε σχέση με το Κυπριακό. Ανέφερε ως δεύτερη πρακτική, «την ανάδειξη προβλημάτων που έχουν να κάνουν με γυναίκες, επηρεάζοντας θετικά τους αρχισυντάκτες».


Τέλος, είπε ότι «όταν γράφουμε είδηση ή ρεπορτάζ, δεν πρέπει να κατατρυχόμαστε από στερεότυπα. Τα ΜΜΕ μπορούν να βοηθήσουν ν’ αλλάξουν τα στερεότυπα, όμως μόνο η διαφοροποίηση των οικονομικών συνθηκών θα επιφέρει αυτήν την αλλαγή».
Να σημειώσουμε και την... αισιόδοξη αναφορά της συναδέλφου Μικαέλας Λοΐζου, που αναφέρθηκε «σε μικρά θετικά βήματα προς το καλύτερο», κάνοντας λόγο «για τον πρόσφατο διορισμό μιας νεαρής γυναίκας, ως διευθύντριας σύνταξης στην εφημερίδα όπου εργάζεται (τη «Σ»), ενώ στα πρώτα χρόνια της καριέρας της είχε τρεις 55άρηδες άντρες ως προϊσταμένους της».
Ένα πολύ μεγάλο σκοτεινό μέρος
«Εξακολουθεί να υπάρχει ένα πολύ μεγάλο σκοτεινό μέρος, που δεν φωτίζεται καθόλου γύρω από το ζήτημα της ισότητας», επεσήμανε ο ευρωβουλευτής της Ενωτικής Αριστεράς και του ΑΚΕΛ, Τάκης Χατζηγεωργίου, σε μαγνητοσκοπημένο μήνυμα που προβλήθηκε στο πλαίσιο του εργαστηρίου. Και συνέχισε: «Βλέπουμε συχνά - πυκνά καταγγελίες στην Αστυνομία και στα δικαστήρια, για παραβιάσεις των δικαιωμάτων των γυναικών, είτε αυτό έχει να κάνει με βία ενάντια στις γυναίκες είτε με βιασμούς είτε με ένα σύνολο άλλων παραβιάσεων των ανθρωπίνων τους δικαιωμάτων, που νομίζω ότι η εικόνα, δυστυχώς, πρέπει να είναι πολύ πιο ευρεία.


»Καταγγέλλονται 10 υποθέσεις, ενώ μπορεί να κρύβονται άλλες 200. Αυτό δεν το λέω τυχαία, έχοντας δει και συζητήσει το θέμα με ανθρώπους που ασχολούνται είτε στο Γραφείο της Επιτρόπου Διοικήσεως είτε με δικηγόρους είτε με συλλόγους υπεράσπισης των δικαιωμάτων των γυναικών. Έτσι, λοιπόν, αυτό το σκοτεινό κομμάτι, νομίζω ότι έχουν υποχρέωση τα ΜΜΕ να το φωτίσουν.


»Ενώ επιχειρείται αυτό το πράγμα σε μικρό ή μεγάλο βαθμό, την ίδια στιγμή νομίζω ότι τα ΜΜΕ από μια τάση να πουλήσουν, παίζουν ένα ρόλο αρνητικό εις βάρος των δικαιωμάτων των γυναικών και εις βάρος της ισότητας των φύλων, με μια σεξιστική προσέγγιση της υπόθεσης “Γυναίκα”. Δεν θέλω να αναφερθώ στις διαφημίσεις, δεν θα αναφερθώ στο γεγονός ότι οι γυναίκες κυρίως είναι τηλεπαρουσιάστριες και αυτές για πάρα πολύ λίγο χρονικό διάστημα. Θα δεις περισσότερες μπροστά στον φακό για πολύ λίγο χρόνο 1, 2 ,3, 10 χρόνια και πολύ λιγότερες πίσω, στη διοίκηση των τηλεοπτικών/ραδιοφωνικών σταθμών.


»Οι εφημερίδες, επίσης, το κάνουν. Νομίζω είναι σημαντικό να αναφερθούμε και στο τελευταίο πολύ άσχημο συμβάν που έλαβεν χώραν στην κυπριακή Βουλή και καταδεικνύει ότι και δημόσια πρόσωπα πια, που έχουν ψηφίσει νόμους ή που οφείλουν να εκπροσωπούν τους νόμους, συμπεριφέρθηκαν με έναν τρόπο σκαιό, αισχρό. Γιατί πάντα θεωρούν ότι και η γυναίκα δικαιούται να είναι βουλευτής - αλλά απλώς δικαιούται... Δεν πρέπει κιόλας να έχει την υποχρέωση ή το δικαίωμα να ογκούται η δραστηριότητά της σε τέτοιο βαθμό, που να ξεπερνά πολλές φορές τη δραστηριότητα ανδρών συναδέλφων».
Η γυναίκα στο πρότυπο του άντρα
«Νομίζω πρέπει να θίξουμε και λίγο το θέμα “ξένες γυναίκες” στην Κύπρο, όπου επίσης αναπτύσσεται μια εικόνα», είπε ο Τάκης Χατζηγεωργίου. «Από τη στιγμή που σχεδόν στο σύνολό τους οι ξένες γυναίκες που είναι στην Κύπρο είναι οικιακές βοηθοί, αναπτύσσεται μια εικόνα στα νέα παιδιά ότι οι γυναίκες, πολύ χειρότερα οι ξένες γυναίκες, ή, εν πάση περιπτώσει, ειδικότερα οι ξένες γυναίκες, είναι γι' αυτήν τη δουλειά. Και το τελευταίο που έχω να πω, είναι ότι το όλο σύστημα παράγει εκπροσώπηση γυναικών που τείνουν να θέλουν να μοιάσουν περισσότερο στο πρότυπο του άντρα και καθόλου δεν το έχει ανάγκη αυτό η κοινωνία. Η γυναίκα πρέπει να κινείται προς την κατεύθυνση της διεκδίκησης των δικαιωμάτων, της θέσης στην κοινωνία και θέσεων κλειδιά. Θέσεων που παράγουν πολιτική και κοινωνική δραστηριότητα, αλλά με τις ιδιαιτερότητες της δικής της ανθρώπινης εικόνας».
Ενθάρρυνση - υποστήριξη από το ΕΚ
Παρουσιάζοντας το θεσμικό πλαίσιο που έχει εγκρίνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για θέματα ισότητας και πηγές πληροφόρησης, η Αλεξάνδρα Ατταλίδου, εκπρόσωπος Τύπου του Γραφείου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο, τόνισε ότι «όλες οι δράσεις που αποσκοπούν στην ενίσχυση της ικανότητας των μέσων ενημέρωσης, προκειμένου να διασφαλιστεί η υιοθέτηση πρακτικών που θα εξασφαλίζουν ότι η κάλυψη που έχουν οι γυναίκες στα ΜΜΕ δεν θα είναι στερεότυπη και σεξιστική, ενθαρρύνεται και υποστηρίζεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Με το εργαστήρι αυτό έχουμε τη φιλοδοξία, πέραν της ενθάρρυνσης ενός ανοιχτού διαλόγου:
* Να δώσουμε στήριξη και ενίσχυση στην τρέχουσα δυναμική που ευνοεί την de jure και de facto ισότητα των φύλων, που στηρίζει την προώθηση των δικαιωμάτων των γυναικών της Κύπρου.
* Να βοηθήσουμε στη βελτίωση της κατανόησης και της γνώσης των διαφόρων μορφών βίας κατά των γυναικών.
* Να ζητήσουμε όπως τα υπουργικά συμπεράσματα της Κωνσταντινούπολης για την ενίσχυση του ρόλου των γυναικών στην κοινωνία, είναι υπό συνεχή παρακολούθηση.
Η Κύπρος στην προτελευταία θέση
«Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρωτοστατεί και στηρίζει ενεργά πολιτικές που αποσκοπούν στην ισότητα μεταξύ αντρών και γυναικών», ανέφερε η Αλεξάνδρα Ατταλιδου. «Οι ευρωβουλευτές έχουν υιοθετήσει πολλά ψηφίσματα, τα οποία προάγουν τα δικαιώματα των γυναικών και έχουν καλέσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά και τα κράτη-μέλη, να υιοθετήσουν μέτρα για ίση αμοιβή, ίση μεταχείριση, ισόρροπη εκπροσώπηση των φύλων στα κέντρα λήψεως αποφάσεων και για την προώθηση της συμμετοχής των γυναικών στην πολιτική ζωή.


Μελέτη που εκπόνησε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τις εκλογικές ποσοστώσεις και την εφαρμογή τους στην Ευρώπη, χαρτογραφεί τη διάχυση των εκλογικών ποσοστώσεων στην Ε.Ε. και αξιολογεί την αποτελεσματικότητά τους, σε διαφορετικά εκλογικά συστήματα. Σε γενικές γραμμές, η αξιολόγηση αποκαλύπτει μια μεικτή εικόνα στην Ευρώπη όταν πρόκειται για την εκπροσώπηση των γυναικών. Στις πιο πρόσφατες βουλευτικές εκλογές σε 19 από τις χώρες μέλη, καθώς και στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η εκπροσώπηση των γυναικών αυξήθηκε.


Τέσσερις χώρες εμφάνισαν στασιμότητα, και σε επτά από τις χώρες, το μερίδιο των γυναικών βουλευτών, μειώθηκε. Το ποσοστό τον γυναικών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αυξάνεται αργά, ίσως πολύ πιο αργά απ' όσο θα ανέμενε κανείς! Στις τελευταίες Ευρωεκλογές του 2014, το ποσοστό εκπροσώπησης των γυναικών ανέβηκε στο 37%.


Αυτό που με λύπη παρατηρούμε, είναι ότι ο μέσος όρος αύξησης της εκπροσώπησης των γυναικών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι μόλις 2,75% σε 35 χρόνια. Συνεπώς, με αυτούς τους ρυθμούς αύξησης, για να φτάσουμε στο 50% εκπροσώπησης, χρειαζόμαστε δυστυχώς περίπου ακόμα 20 χρόνια. Ανάμεσα στα κράτη μέλη η Κύπρος, και λυπάμαι που το λέω, κατέχει την προτελευταία θέση στο ποσοστό εκπροσώπησης των γυναικών με 17%, ενώ στην τελευταία θέση είναι η Λιθουανία. Η Μάλτα κατέχει την πρώτη θέση με 67%, ενώ στην Εσθονία υπάρχει μια προφανής ισορροπία με ποσοστό 50%».
Οι υποχρεωτικές ποσοστώσεις
Η Αλεξάνδρα Ατταλίδου ανέφερε ότι «τον Μάιο του 2015 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνέταξε έκθεση, με εισηγήτρια τη Maria Noichl (Σ&Δ, Γερμανία). Μεταξύ άλλων, η έκθεση επισημαίνει ότι η μεγαλύτερη αύξηση, με σημαντική διαφορά, του ποσοστού των γυναικών στα διοικητικά συμβούλια των επιχειρήσεων, σημειώνεται στις χώρες που έχουν ήδη θεσπίσει νομοθεσία για την εφαρμογή υποχρεωτικών ποσοστώσεων. Η έκθεση καλεί την Επιτροπή να δημιουργήσει κίνητρα για τα κράτη μέλη, προκειμένου να εξασφαλίσουν ισόρροπη εκπροσώπηση γυναικών και ανδρών στα δημοτικά συμβούλια, στα περιφερειακά και εθνικά κοινοβούλια και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τονίζει στο πλαίσιο αυτό τη σπουδαιότητα της ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων στις εκλογικές λίστες, όπου στην πρώτη θέση θα εναλλάσσονται ένας άνδρας και μία γυναίκα.
Επίσης, η έκθεση τονίζει τη σημασία των ποσοστώσεων για την αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στις διαδικασίες λήψης πολιτικών αποφάσεων και καλεί όλα τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε. να λάβουν εσωτερικά μέτρα για να ενισχύσουν την ισότητα γυναικών και ανδρών εντός των οικείων οργάνων λήψης αποφάσεων, προτείνοντας μία γυναίκα και ένα άνδρα υποψήφιο για θέσεις υψηλού επιπέδου στην Ε.Ε.».

Υποστηρίξτε τη