Όλα όσα πρέπει να γνωρίζεις για την αιμοδοσία

Την πιο δύσκολη περίοδο από την έναρξη της πανδημίας, σε σχέση με την προσέλευση αιμοδοτών, διανύουμε αυτό το διάστημα, αφού καθημερινά χιλιάδες συμπολίτες μας, πιθανοί αιμοδότες, αναγκάζονται να τεθούν υπό περιορισμό γιατί είναι είτε κρούσματα Covid-19 είτε επαφές.

Γι’ αυτόν τον λόγο λοιπόν και με στόχο την καλύτερη ενημέρωση αλλά και ευαισθητοποίηση του κοινού που ίσως να μην έτυχε μέχρι τώρα να δωρίσει αίμα, μαζέψαμε -με τη συμβολή του Κέντρου Αίματος- πληροφορίες για όλα όσα θα πρέπει να γνωρίζεις για την αιμοδοσία.

Ποιος μπορεί να δώσει αίμα;

Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να δώσουν αίμα. Αν έχεις γενικά καλή υγεία, είσαι ηλικίας 17-66 και ζυγίζεις τουλάχιστον 50 κιλά, μπορείς να προσφέρεις αίμα.

Πόσο συχνά μπορώ να δίνω αίμα;

Οι άντρες μπορούν να δίνουν αίμα κάθε 90 μέρες (3 μήνες). Οι γυναίκες μπορούν να δίνουν αίμα κάθε 120 μέρες (4 μήνες), κι αυτό γιατί λόγω του σωματότυπού τους και της καταμήνιας περιόδου, οι μηχανισμοί αποκατάστασης του αίματος είναι λιγότερο αποτελεσματικοί χρονικά.

Πόση ποσότητα αίματος αφαιρείται σε κάθε αιμοδοσία;

Στην αιμοδοσία δίνεις μόνο 450ml αίμα, δηλαδή λιγότερο από μισό λίτρο και λιγότερο από το 10% του συνολικού όγκου του αίματος στο σώμα σου.

Πόσος χρόνος χρειάζεται για μια αιμοδοσία;

Η όλη διαδικασία (εγγραφή, αξιολόγηση, αφαίρεση, ανάπαυση) διαρκεί περίπου 30 - 45 λεπτά, ανάλογα και με τη συχνότητα προσέλευσης αιμοδοτών. Η διαδικασία αφαίρεσης μιας μονάδας ολικού αίματος διαρκεί 5-10 λεπτά.

Πώς μπορεί η δωρεά αίματος να επηρεάσει την υγεία μου;

Εφόσον πληροίς τα κριτήρια καταλληλότητας για αιμοδοσία, δεν διατρέχεις κανένα κίνδυνο για την υγεία σου. Ουσιαστικά δίνεις λιγότερο από το ένα δέκατο του αίματός σου, το οποίο περιέχει συστατικά πολύτιμα για τον οργανισμό, όπως ερυθρά αιμοσφαίρια, αιμοπετάλια και πλάσμα. Ο οργανισμός αντιδρά άμεσα ενεργοποιώντας μιαν αλληλουχία φυσικών μηχανισμών για να τα αναπληρώσει πολύ γρήγορα.

Ποια τα οφέλη της αιμοδοσίας;

Θα βοηθήσεις να σωθεί η ζωή μέχρι και 3 ατόμων με μια μόνο αιμοδοσία. Θα είσαι σίγουρος ότι υπάρχει επάρκεια αίματος για εσένα, για την οικογένειά σου, για τους φίλους σου και για όποιον συνάνθρωπό μας το χρειαστεί. Η έγκαιρη διάγνωση τυχόν προβλημάτων και λοιμώξεων, αφού κάθε φορά που δίνεις αίμα, υποβάλλεσαι και σε μια σύντομη ιατρική εξέταση. Σου δίνει την ευκαιρία να νιώσεις αυτοπραγμάτωση, αυτοεκτίμηση, κοινωνική συμμετοχή, κοινωνική αναγνώριση, αίσθηση ατομικής και οικογενειακής προστασίας.

Θα μου ζητηθεί να απαντήσω πολλές ερωτήσεις πριν να δώσω αίμα;

Πρέπει να διαβάσεις προσεχτικά και να συμπληρώσεις με ειλικρίνεια το ειδικά διαμορφωμένο ερωτηματολόγιο του Κέντρου Αίματος. Θα πρέπει να σημειώσεις τα προσωπικά σου στοιχεία (όνομα, ταυτότητα, διεύθυνση, αριθμούς τηλεφώνων) και να απαντήσεις κάποιες απλές ερωτήσεις που αφορούν το ιατρικό ιστορικό και τον τρόπο ζωής σου.

Επιτρέπεται να καταναλώσω φαγητό πριν από την αιμοδοσία;

Για πρωινή αιμοδοσία, είναι καλύτερα να έχει προηγηθεί καλό πρωινό, ενώ για την απογευματινή είναι προτιμότερο να αιμοδοτήσεις 2-3 ώρες μετά το μεσημεριανό γεύμα.

Υπάρχει κίνδυνος μετάδοσης μολυσματικών ασθενειών στον αιμοδότη από τα αναλώσιμα;

Τα υλικά της αιμοδοσίας είναι αποστειρωμένα, μιας χρήσης και δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος για μετάδοση νοσημάτων.

Θα αισθανθώ ζάλη κατά τη διάρκεια της αιμοδοσίας και μετά;

Είναι σπάνιο. Οφείλεται κυρίως στην απότομη αλλαγή πίεσης λόγω της αφαίρεσης του όγκου των υγρών ή σε καθαρά ψυχολογικούς λόγους. Γι’ αυτό και πρέπει να είμαστε καλά ενυδατωμένοι πριν από την αιμοδοσία. Σε περίπτωση που παρουσιαστούν συμπτώματα ζαλάδας, δεν πρέπει να ανησυχήσεις. Θα πρέπει να ξαπλώσεις και να βάλεις τα πόδια ελαφρά πιο ψηλά. Έτσι, αποκαθίσταται η ροή του αίματος προς τον εγκέφαλο, καθώς το κεφάλι σου θα είναι στο ίδιο επίπεδο με την καρδιά σου. Ακολούθως, κάθισε με τα πόδια να κρέμονται προς τα κάτω για τουλάχιστον δύο λεπτά. Με αυτόν το τρόπο, σταθεροποιείται η αρτηριακή σου πίεση. Θα σου ζητηθεί να παραμείνεις στον χώρο της αιμοδοσίας λίγο περισσότερο μέχρι να είναι βέβαιο ότι όλα είναι καλά.

Θα πονέσω;

Το τσίμπημα που νιώθεις κατά την είσοδο της βελόνας στη φλέβα διαρκεί μόνο μια στιγμή. Την υπόλοιπη ώρα, απλώς ανοιγοκλείνεις τη γροθιά σου, προκειμένου να διευκολυνθεί η φλεβική επάνοδος του αίματος. Κατά συνέπεια, όχι μόνο δεν πονάς, αλλά αντίθετα νιώθεις ένα μοναδικό συναίσθημα ικανοποίησης λόγω της προσφοράς σου προς τον άγνωστο συνάνθρωπό μας.

Πόσο γρήγορα αναπληρώνει ο οργανισμός το αίμα που έδωσα;

Η αναπλήρωση αρχίζει αμέσως, αλλά για κάθε συστατικό απαιτείται διαφορετικός χρόνος για την ολοκλήρωσή της. Ο όγκος του αίματος αναπληρώνεται άμεσα, χάρη στα υγρά που καταναλώνεις πριν και μετά την αιμοδοσία. Το πλάσμα χρειάζεται 24 ώρες για να αναπληρωθεί πλήρως, τα αιμοπετάλια 72 ώρες και τα ερυθρά αιμοσφαίρια 3-4 εβδομάδες.

Για ποια μεταδιδόμενα νοσήματα ελέγχεται εργαστηριακά το αίμα που δίνω;

Κάθε μονάδα αίματος ελέγχεται για τον ιό της ανθρώπινης ανοσοανεπάρκειας HIV, για τους ιούς της Ηπατίτιδας B και C, καθώς και για το βακτήριο της Σύφιλης. Σε μεμονωμένες μονάδες αίματος γίνεται έλεγχος για τον μεγαλοκυτταροϊό CMV.

Τι είναι η «περίοδος του παραθύρου» (window period);

Ο κίνδυνος μετάδοσης μολυσματικών ασθενειών δεν είναι ποτέ μηδενικός. Καμία εξέταση δεν παρουσιάζει ευαισθησία 100%, λόγω της ύπαρξης της «περιόδου παραθύρου». Η «περίοδος παραθύρου» είναι το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί από τη στιγμή που ένα άτομο μολυνθεί από έναν ιό, μέχρι να είναι δυνατή η ανίχνευση του ιού στο αίμα. Στο διάστημα αυτό, το αίμα ενός μολυσμένου δότη μπορεί να δώσει αρνητικό εργαστηριακό αποτέλεσμα, να ελευθερωθεί για μετάγγιση και κατά συνέπεια να μολύνει τον δέκτη.

Εάν τα αποτελέσματα του ιολογικού ελέγχου για μεταδιδόμενα νοσήματα είναι θετικά, θα ενημερωθώ;

Στην περίπτωση επιβεβαιωμένου θετικού αποτελέσματος, ο αιμοδότης ενημερώνεται με τρόπο εμπιστευτικό από κατάλληλα καταρτισμένο προσωπικό για επανέλεγχο και ιατρική καθοδήγηση.

Είμαι χορτοφάγος, μπορώ να δίνω αίμα;

Οι χορτοφάγοι μπορούν να δίνουν αίμα. Για την αναπλήρωση της αιμοσφαιρίνης χρησιμοποιείται σίδηρος που βρίσκεται στις αποθήκες του οργανισμού σου. Με μια ισορροπημένη διατροφή, ο σίδηρος αντικαθίσταται 12-15 εβδομάδες μετά την αιμοδοσία.

Έχω έλλειψη σιδήρου (χαμηλή φερριτίνη), μπορώ να δίνω αίμα;

Όχι. Αν τα επίπεδα φερριτίνης σου είναι χαμηλότερα των φυσιολογικών ορίων, δεν μπορείς να δώσεις αίμα. Επισκέψου το Σταθμό Αιμοδοσίας και μίλησε με το γιατρό. Αυτός θα σε συμβουλεύσει για το τι πρέπει να κάνεις.

Μπορώ να δώσω αίμα κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως ή αν είμαι έγκυος;

Δεν απαγορεύεται κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσεως, αλλά θα το κρίνει ο γιατρός αιμοδοσίας. Γυναίκες που είναι έγκυοι ή θηλάζουν ή κάνουν προσπάθεια για εγκυμοσύνη, δεν μπορούν να δώσουν αίμα. Μπορούν να δώσουν αίμα 6 μήνες μετά τον τοκετό και αφού έχουν σταματήσει να θηλάζουν.

Μπορώ να επιστρέψω στις συνήθεις δραστηριότητές μου μετά την αιμοδοσία;

Μετά την αιμοδοσία μπορείς να συνεχίσεις χαλαρά τις συνηθισμένες ασχολίες σου. Πάρε περισσότερα υγρά απ’ ό,τι συνήθως τις 4 επόμενες ώρες, για καλύτερη και σωστή ενυδάτωση. Είναι προτιμότερο να αποφύγεις την έντονη άσκηση (π.χ. τρέξιμο, ποδηλασία, γυμναστήριο, βάρη) και την πολύωρη ορθοστασία. Επίσης, να μην εκτεθείς άμεσα στον ήλιο και επίλεξε να πιεις δροσερά ροφήματα και όχι ζεστά. Απόφυγε οποιαδήποτε χειρωνακτική εργασία και επικίνδυνα χόμπι για το υπόλοιπο της ημέρας, για να μην αιμορραγήσει το χέρι σου στο σημείο φλεβοκέντησης.

Αν αρρωστήσω ή αναπτύξω πυρετό 24 ώρες μετά την αιμοδοσία μου, τι πρέπει να κάνω;

Θα πρέπει να επικοινωνήσεις με τον Σταθμό Αιμοδοσίας. Για οποιαδήποτε αμφιβολία ή βοήθεια, ο γιατρός αιμοδοσίας είναι πάντοτε στη διάθεσή σου για συζήτηση με απόλυτη εχεμύθεια (τηλ. 22809098).

Γιατί είναι σημαντικό να δίνω αίμα λίγο πριν από τις αργίες και τις περιόδους των διακοπών;

Γιατί οι ανάγκες σε αίμα είναι πολύ αυξημένες και γιατί πολλοί αιμοδότες απουσιάζουν σε διακοπές.

Πόσο καιρό μπορεί να φυλαχτεί το αίμα που προσφέρω;

Τα λευκαφαιρεμένα ερυθρά αιμοσφαίρια διατηρούνται σε ψυγείο σε θερμοκρασία 2-6°C για διάστημα 30 με 42 ημερών. Το φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα καταψύχεται και αποθηκεύεται σε ειδικούς καταψύκτες στους -40°C για περίοδο μέχρι 12 μηνών. Τα αιμοπετάλια διατηρούνται στους 22±2°C υπό συνεχή ανακίνηση για περίοδο 5 ημερών.

Ποιους θα βοηθήσει το αίμα που προσφέρω;

Άτομα που έχουν απώλεια αίματος λόγω τραύματος ή λόγω εγκαυμάτων ή κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης χειρουργικής επέμβασης. Επίσης άτομα με θαλασσαιμία ή άλλες χρόνιες αναιμίες, άτομα με αιματολογικά, ογκολογικά ή άλλα παθολογικά προβλήματα.

Τι ανάγκες υπάρχουν σήμερα για αίμα;

Παγκυπρίως χρειαζόμαστε γύρω στους 300-350 αιμοδότες την ημέρα. Πρόκειται για ένα μεγάλο νούμερο για τα κυπριακά δεδομένα. Ωστόσο, το θετικό είναι πως οι ανάγκες καλύπτονται είτε με τις αιμοδοσίες είτε με τις εκκλήσεις που γίνονται κατά καιρούς είτε με τις διάφορες εκστρατείες που διενεργούνται. Ενδεικτικό είναι πως το 2021 έχουν δοθεί για μετάγγιση 89.017 παράγωγα αίματος. Οπότε, όχι μόνο δεν είχαμε πτώση σε σχέση με το 2019 και το 2020 , αλλά αντίθετα είμαστε σε ανοδική πορεία.

Πώς επηρέασε η πανδημία

Σε δηλώσεις του στη «Σημερινή» και το ένθετο «Υγεία», ο Αναπληρωτής Προϊστάμενος του Κέντρου Αίματος, Σωκράτης Μενελάου, ερωτηθείς σχετικά, ανέφερε πως η πανδημία επηρέασε τις αιμοδοσίες, ωστόσο παρόλες τις δυσκολίες και ενώ οι πλείστες χώρες αντιμετωπίζουν προβλήματα επάρκειας, στη χώρα μας ήταν σίγουρα πιο λίγα και μεμονωμένα σε συγκεκριμένες περιόδους.

Ο κ. Μενελάου εξήγησε πως στις αρχές κυριαρχούσε στους πολίτες το αίσθημα του φόβου να επισκεφθούν χώρους παροχής υγείας. Αργότερα, πρόσθεσε, άλλες δυσκολίες προέκυψαν την περίοδο των lockdowns, οπότε υπήρχαν περιορισμοί και απαγορεύσεις στις μετακινήσεις, ενώ υπήρχαν και αρκετές αναβολές προγραμματισμένων αιμοδοσιών όταν έκλειναν για παράδειγμα οι δουλειές και τα σχολεία ή οι αιμοδότες ήταν κρούσματα ή επαφές ή ακόμα και τις περιόδους των μαζικών εμβολιασμών του πληθυσμού κατά της Covid-19. Σημειώνεται πως κάποιος μπορεί να γίνει αιμοδότης επτά ημέρες μετά τον εμβολιασμό του με Μoderna και Pfizer και 28 ημέρες από την κάθε δόση του AstraZeneca και του Johnson & Johnson.

Σύμφωνα με τον κ. Μενελάου, αυτή που διανύουμε είναι η πιο δύσκολη περίοδος, καθώς υπάρχουν καθημερινά χιλιάδες κρούσματα και επαφές. Εξήγησε πως όποιος είναι σε αυτοπεριορισμό δεν μπορεί να δώσει αίμα, ωστόσο, όποιος βγει μπορεί να δώσει αίμα είτε ήταν επαφή είτε ήταν κρούσμα από την ίδια ημέρα της αποδέσμευσής του. Όταν, όμως, κάποιος είχε συμπτώματα και κυρίως έντονα πρέπει να περάσουν 21 ημέρες ή να επικοινωνήσει με τον γιατρό του Κέντρου Αίματος για τον συμβουλευτεί. Καταληκτικά και για να καθησυχαστούν τυχόν ανησυχίες, ο κ. Μενελάου, ανέφερε πως αξίζει να τονίσουμε ότι ο ιός δεν μεταδίδεται με τη μετάγγιση αίματος καθώς κάτι τέτοιο δεν έχει τεκμηριωθεί επιστημονικά.

Πού μπορώ να δώσω αίμα;

Μπορείς να προσφέρεις αίμα σε όλες τις επαρχίες, τόσο στους σταθερούς σταθμούς αιμοδοσίας, όσο και στις εξωτερικές αιμοδοσίες που διοργανώνονται με τα κινητά συνεργεία του Κέντρου Αίματος, σε χώρους εργασίας, κοινότητες, δήμους, συλλόγους, σχολεία και στρατόπεδα. Μάθε ποια αιμοδοσία βρίσκεται κοντά στην περιοχή σου ή επικοινώνησε μαζί μας στο 22-809098.

Σταθμοί αιμοδοσίας:

ΛΕΥΚΩΣΙΑ: 1ος ΟΡΟΦΟΣ, ΚΕΝΤΡΟ ΥΓΕΙΑΣ ΕΓΚΩΜΗΣ

Ημέρες και ώρες λειτουργίας: Δευτέρα-Παρασκευή, 7:30-20:00

Σάββατο, 8:00-14:00

Τηλέφωνα: 22809098, 22809052, 22809048.

ΛΕΜΕΣΟΣ: ΑΙΘΟΥΣΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΧΑΒΟΥΖΑΣ

Ημέρες και ώρες λειτουργίας: Δευτέρα-Παρασκευή, 7:30-20:00

Τηλέφωνα: 96-651547.

ΛΑΡΝΑΚΑ: 3ος ΟΡΟΦΟΣ ΝΕΑΣ ΠΤΕΡΥΓΑΣ ΓΕΝΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ

Ημέρες και ώρες λειτουργίας: Δευτέρα-Παρασκευή, 7:30-15:00

Τηλέφωνα:24-800402.

ΠΑΦΟΣ: ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΣΟΓΗΣ (ΠΑΛΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ)

Προσωρινός σταθμός αιμοδοσίας, για μέρες και ώρες λειτουργίας επικοινωνήστε στο τηλέφωνο 96-651525.

ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ: ΑΙΘΟΥΣΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ, ΛΙΟΠΕΤΡΙ

Προσωρινός σταθμός αιμοδοσίας, για μέρες και ώρες λειτουργίας επικοινωνήστε στο τηλέφωνο 96-651537.

* Με πληροφορίες από την ιστοσελίδα του Κέντρου Αίματος: http://www.aimodosia.gov.cy/