Το σύνδρομο Munchausen

Το 1977 ο καθηγητής Παιδιατρικής Meadow αναφέρθηκε στο σύνδρομο Munchausen δι’ αντιπροσώπου περιγράφοντάς το ως μια ιδιαίτερη μορφή κακοποίησης, όπου οι γονείς επινοούν ή κατά την οποία προκαλούν μια νόσο στο παιδί τους για να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των ιατρών. Ο Meadow το 1977 ορίζει τη διαταραχή αυτή ως την εμπρόθετη πρόκληση ή προσποίηση σωματικών ή ψυχολογικών συμπτωμάτων ή σημείων σε ένα άλλο πρόσωπο που βρίσκεται υπό τη φροντίδα του ατόμου αυτού. Στο DSM-IV, διαγνωστικό εγχειρίδιο, αναφέρεται η συγκεκριμένη διαταραχή ως προσποιητή διαταραχή που προκαλείται σε άλλον. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων ο δράστης είναι η μητέρα και θύμα το παιδί της εναντίον του οποίου στρέφεται, συνήθως όταν βρίσκεται σε πολύ μικρή ηλικία. Σε έρευνες που έγιναν διεφάνη ότι το 75% των θυτών είναι μητέρες. Σύμφωνα με τις έρευνες, η μητέρα που θυματοποιεί το παιδί της φαίνεται να έχει κυρίαρχο ρόλο στην οικογένεια. Χαρακτηρίζεται ως καταπιεστική, ελεγκτική, αυταρχική και υπερπροστατευτική, ενώ ο πατέρας περιγράφεται ως άτομο παθητικό και συναισθηματικά αδιάφορο, που διατηρεί χαλαρούς δεσμούς με τα μέλη της οικογένειας. Οι ρόλοι αντιστρέφονται στο 5 με 7 τοις εκατόν των περιπτώσεων.

Το σύνδρομο Munchausen δι’ αντιπροσώπου, γνωστό και ως προσποιητή ή πλασματική διαταραχή δι’ αντιπροσώπου, ή κατασκευασμένη ή προκλητή ασθένεια αποτελεί μια μορφή κακοποίησης ανηλίκων, καθώς ο κηδεμόνας προκαλεί ή κατασκευάζει συμπτώματα ασθένειας, πλαστογραφεί το πιστοποιητικό υγείας, τραυματίζει με μολυσματικούς παράγοντες, παραποιεί το δείγμα αίματος ή ούρων κ.ά. προκειμένου να προσποιηθεί την ύπαρξη ιατρικού προβλήματος. Αποτέλεσμα είναι η υποβολή του ανηλίκου σε μια σειρά από άσκοπες ιατρικές εξετάσεις, ενώ σε μερικές περιπτώσεις κρίνεται απαραίτητη η νοσηλεία του. Κύρια στοιχεία του είναι το γονεϊκό ψέμα, η εξαπάτηση και η πρόκληση βλάβης. Επιδημιολογικά η εμφάνιση του συνδρόμου υπολογίζεται στο 0,5 ανά 100.000 παιδιά κάτω των 16 ετών και 2,8 ανά 100.000 παιδιά κάτω του ενός έτους. Η διάγνωση του συνδρόμου γίνεται συνήθως στις ηλικίες 2-7 ετών. Ερευνητές υποστηρίζουν πως το κύριο χαρακτηριστικό των γονιών είναι η επίμονη αναζήτηση βοήθειας από πολλούς και διαφορετικούς γιατρούς, το επονομαζόμενο doctor shopping. Οι γονείς αυτοί είναι εξαρτημένοι από τους γιατρούς. Οι πιο επικίνδυνες μορφές του συνδρόμου είναι η πρόκληση πνιγμού, ασφυξίας ή άπνοιας, ή δηλητηρίασης. Μια ακόμη μελέτη κατέδειξε ότι τα συνηθέστερα συμπτώματα είναι η πρόκληση αιμορραγίας, οι κοιλιακές διαταραχές, η απώλεια των αισθήσεων, οι σπασμοί, οι διαταραχές του αναπνευστικού συστήματος, η διάρροια, ο εμετός, το αίμα στα κόπρανα, ο πυρετός και τα δερματολογικά προβλήματα. Άλλη μια έρευνα συσχέτισε το σύνδρομο με τον αιφνίδιο βρεφικό θάνατο, την εμφάνιση αναπτυξιακών προβλημάτων, την επιληψία.

Δεν είναι πάντα εύκολο να εντοπιστούν τα κίνητρα που ωθούν τον γονέα στην παραποίηση της κλινικής εικόνας του παιδιού του. Από τη μελέτη της βιβλιογραφίας διαφαίνεται ότι ο κύριος λόγος είναι η ανάγκη να βρεθεί στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος όλων, προκειμένου να του αναγνωριστεί η υπέρμετρη αγάπη και η μέχρις αυταπαρνήσεως αφοσίωση στο παιδί του. Επίσης έχει ανάγκη να αυτοπροβάλλεται ως μάρτυρας που ταλαιπωρείται και θυσιάζεται προκειμένου να φροντίσει το παιδί του.

Τα ευρήματα των ερευνών σχετικά με την ψυχική υγεία των δραστών δείχνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό αυτών πάσχουν από σωματόμορφες ή προσποιητές διαταραχές.

Στη 17χρονη επαγγελματική μου πορεία έχω συναντήσει 2 περιστατικά στην Ελλάδα, που διαγνώστηκαν με τη συγκεκριμένη διαταραχή.

*Ψυχολόγος Σχολικής-Εξελικτικής ψυχολογίας, Ειδική ψυχοθεραπεύτρια