Συντονισμένη προσπάθεια ξεπουλήματος

Η πώληση περιουσιών Ελληνοκυπρίων στα κατεχόμενα δεν είναι νέα «μόδα», αφού αυτό παρατηρείται να συμβαίνει εδώ και δεκαεπτά χρόνια. Την ίδια ώρα ο κρατικός μηχανισμός μοιάζει ανήμπορος να βρει τις λύσεις και τα κίνητρα για να σταματήσει η εκροή περιουσιών στα υπό κατοχήν εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας, δημιουργώντας τετελεσμένα και δυσχεραίνοντας ακόμη περισσότερο τις όποιες προσπάθειες για επίλυση του Κυπριακού, «καίγοντας» ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί. Το δημοσίευμα της τ/κ «Γενί Μπακίς», που έκανε λόγο για πώληση τριών ξενοδοχειακών μονάδων και δύο ορόφων πολυκατοικίας -στην περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου- έφερε εκ νέου το θέμα στον αφρό της επικαιρότητας, με το συμβάν να αποτελεί όμως το δέντρο και όχι το δάσος. Η εν λόγω περίπτωση καταδεικνύει το μέγεθος του προβλήματος και υποδηλώνει πως πρόκειται για μία συντονισμένη προσπάθεια της Τουρκίας να εξαγοράσει τις περιουσίες των Ε/κ, με τη λεγόμενη «Επιτροπή Αποζημιώσεων» να λειτουργεί ως ο κτηματομεσίτης, με στόχο να κάνουν πράξη το έκνομο άνοιγμα της περίκλειστης περιοχής της Αμμοχώστου.

Εξ αφορμής του ντόρου που ξέσπασε μετά από δημοσιεύματα τ/κ ΜΜΕ για πώληση τριών ξενοδοχείων σε Τουρκοκύπριο επιχειρηματία στην περίκλειστη Αμμόχωστο, επιχειρήσαμε μία αναδρομή σε μιαν από τις βασικότερες πτυχές του κυπριακού προβλήματος, που για πάνω από μισό αιώνα αποτελεί «ανοιχτή πληγή»

Καλοστημένη πλεκτάνη

Μια σειρά τυχαίων -και στο μάτι άσχετων μεταξύ τους- γεγονότων μπορεί, ενώνοντας κατάλληλα τα κομμάτια του παζλ, να δημιουργήσει την ξεκάθαρη εικόνα μιας καλοστημένης πλεκτάνης. Όπως όλα δείχνουν, τα όσα είδαν το φως της δημοσιότητας τις τελευταίες ημέρες, και αφορούν σε αγοραπωλησίες ε/κ περιουσιών στην περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου, μοιάζουν να κινούνται σε σενάριο συντονισμένων εξαγορών.

Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο των εκτοπισμένων ξενοδόχων ΠΑΣΥΞΕ, Στέλιο Μαδρίτη, διάφορα μέλη του φέρονται να προσεγγίστηκαν στοχευμένα από μεσάζοντες, οι οποίοι, επικαλούμενοι εταιρείες ισραηλινών συμφερόντων, τους ζητούσαν να πωλήσουν τις περιουσίες τους στα Βαρώσια. Σε ευρύτερο ουσιαστικά πλαίσιο οι Τούρκοι επιχειρούν να κάνουν πράξη το προαναγγελθέν έκνομο άνοιγμα της Αμμοχώστου, εξαγοράζοντας με συντονισμένες προσπάθειες και με τη βοήθεια μεσαζόντων, περιουσίες στην Αμμόχωστο.

Μάλιστα, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που έχει συλλέξει η «Σημερινή» -και δεν δημοσιοποιεί λόγω προσωπικών δεδομένων- ρόλο κτηματομεσίτη στην όλη προσπάθεια φαίνεται να διαδραματίζει η λεγόμενη «επιτροπή αποζημιώσεων», με αρωγούς Ελληνοκύπριους πρόσφυγες που τυγχάνει να είναι -σε αυτήν την περίπτωση- ευκατάστατοι επιχειρηματίες και όχι δυσπραγούντες οικονομικά πρόσφυγες. Συγκεκριμένα, γνωρίζουμε πως οι τρεις περιπτώσεις των επιχειρηματιών δεν συνδέονται μεταξύ τους, το μόνο κοινό τους στοιχείο είναι το γεγονός ότι αποτάθηκαν στην «επιτροπή αποζημιώσεων» για τις περιουσίες τους στα Βαρώσια, ενώ όλως τυχαίως εμφανίστηκε ο επίδοξος φερόμενος αγοραστής. Ο εν λόγω αγοραστής, μάλιστα, σύμφωνα με τον κ. Μαδρίτη, φέρεται να είναι ο ιδιοκτήτης της τ/κ εφημερίδας που δημοσίευσε το θέμα.

Ο ρόλος της «επιτροπής αποζημιώσεων»

Επεξηγώντας το πλαίσιο και τον τρόπο λειτουργίας της λεγόμενης «επιτροπής αποζημιώσεων», ο πρώην Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τώρα Πρόεδρος του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου, Γιώργος Αρέστη, δήλωσε στη «Σ» πως, σε περίπτωση που κάποιος Ε/κ θέλει να πουλήσει περιουσία του σε άλλον Ε/κ ή ακόμη και σε ξένο, για να γίνει αυτό νομότυπα θα πρέπει η πράξη να πραγματοποιηθεί μέσω του Κτηματολογίου. Το τι συμβαίνει με την λεγόμενη «επιτροπή» διαφέρει, αφού οι επιλογές είναι είτε να ζητήσεις την περιουσία σου είτε να την ανταλλάξεις είτε ν’ αποζημιωθείς γι’ αυτήν. Για τη συγκεκριμένη περίπτωση στα Βαρώσια το κυριότερο ζήτημα είναι πως το μεγαλύτερο μέρος της περίκλειστης πόλης αποτελεί στρατιωτική ζώνη και, ως εκ τούτου, η λεγόμενη «επιτροπή» δεν έχει τη δικαιοδοσία να αποφασίσει. Αυτό που φαίνεται εκ πρώτης όψεως είναι πως Ελληνοκύπριος έκανε αίτηση στην Επιτροπή Ακίνητης Περιουσίας και μεταξύ αυτού και ενός άλλου προσώπου (Τουρκοκυπρίου ή Τούρκου) έχει υπογραφεί συμφωνητικό, του οποίου όμως η ισχύς θα αποφασιστεί από το ύψος της αποζημίωσης. Επιγραμματικά, όπως υπογράμμισε ο κ. Αρέστη, δεν έχει μεταβιβαστεί καμία περιουσία από τον Ελληνοκύπριο σε Τουρκοκύπριο, χαρακτηρίζοντας το αρχικό δημοσίευμα παραπλανητικό. Καταληκτικά τόνισε πως η Κυπριακή Δημοκρατία θα έπρεπε να έχει έρθει πριν από πολλά χρόνια να δώσει μια βοήθεια, ιδιαίτερα σε πρόσφυγες που φυτοζωούν.

Μισός αιώνας κυβερνητικής απραξίας

Όπως ανέφερε μιλώντας στη «Σ» ο Αχιλλέας Δημητριάδης, ο πανικός που προκύπτει αυτήν τη στιγμή πηγάζει από το γεγονός ότι ένας Τουρκοκύπριος επιχειρηματίας θέλει ή έχει ήδη αγοράσει περιουσίες Ελληνοκυπρίων και υπολογίζει και διαλαλεί ότι σε δύο χρόνια θα πάρει τουρίστες. «Αυτό είναι το επουσιώδες, ότι η επιχειρηματική κοινότητα δείχνει την κατεύθυνση», δήλωσε χαρακτηριστικά, θέτοντας ερωτήματα για περαιτέρω προβληματισμό. Σε πρόσφατη παρέμβασή του σημειώνει, μεταξύ άλλων, πως «το τραγικό είναι ότι η δυσμενής αυτή εξέλιξη επιβεβαιώνει έμπρακτα τη σοβαρή πρόθεση της Τουρκίας για άνοιγμα του Βαρωσιού. Για την οποία, δυστυχώς, και πάλι πιαστήκαμε απροετοίμαστοι!», κάνοντας λόγο για μηνύματα που έχουν αγνοηθεί και στο παρελθόν φέρνοντας προ τετελεσμένων.

Υπάρχουν όμως λύσεις για να σταματήσει αυτή η εκροή περιουσιών; Σύμφωνα με τον κ. Δημητριάδη, «αν η Πολιτεία πραγματικά ήθελε να βοηθήσει, όχι μόνο τους Βαρωσιώτες αλλά όλους τους πρόσφυγες, θα προχωρούσε στη δημιουργία του Ταμείου Αλληλεγγύης, το οποίο θα αγόραζε από τους πρόσφυγες που έχουν οικονομική ανάγκη τις περιουσίες τους, για να μην αναγκάζονται να τις πωλούν μέσω της λεγόμενης ‘επιτροπής αποζημιώσεων’. Πού θα βρεθούν τα χρήματα; Προεκλογικά ακούσαμε προτάσεις για φορολογικές ελαφρύνσεις της τάξης των €300 εκατομμυρίων. Αν υπάρχουν αυτά τα χρήματα, θα μπορούσαν να αποτελέσουν τα πρώτα έσοδα για το Ταμείο Αλληλεγγύης. Αν δεν υπάρχουν, θα μπορούσε η Κυπριακή Δημοκρατία να εκδώσει ένα ειδικό ομόλογο προς τους ιδιοκτήτες αυτούς με σκοπό, σε πρώτη φάση, την εξαγορά των περιουσιών στο Βαρώσι. Για τον σκοπό αυτό, οι περιούσιες αυτές θα μπαίνουν σαν εξασφάλιση για το ομόλογο αυτό».

Στο ίδιο μήκος κύματος σε ό,τι αφορά κυρίως το μερίδιο ευθύνης που αναλογεί στην ελληνοκυπριακή ηγεσία στάθηκε και ο έγκριτος νομικός Σίμος Αγγελίδης. Τονίζοντας πως η φερόμενη αγοραπωλησία στην Αμμόχωστο δεν αποτελεί κάποιο μεμονωμένο περιστατικό αλλά ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο που συμβαίνει επί σειρά ετών με τη γνώση και την ανοχή των κυβερνήσεων εν τη απουσία οποιασδήποτε αντίδρασης, αναφέρθηκε αρχικά στο νομικό πλαίσιο λέγοντας πως πρόκειται για ιδιωτική πράξη που δεν αναγνωρίζεται και δεν καταγράφεται στο νόμιμο Κτηματολόγιο. Σε ό,τι αφορά τον μεγάλο αριθμό πράξεων που αφορούν πωλήσεις Ελληνοκυπρίων στα κατεχόμενα, παρουσιάστηκε ιδιαίτερα έντονος, τονίζοντας πως θα πρέπει να εντοπιστούν και να τους αποκοπούν επιδόματα. «Εάν κάποιος πρόσφυγας λαμβάνει επίδομα για να κρατήσει την περιουσία του και αυτός επιλέγει να την πουλήσει, αυτόματα αποξενώνεται του δικαιώματος και δεν υφίσταται λόγος να το λαμβάνει», σημείωσε, ξεκαθαρίζοντας, όμως, πως πρέπει να υπάρξει διαχωρισμός. «Η Κυβέρνηση όφειλε και οφείλει να προστατέψει τους πρόσφυγες, το να λέει στον κόσμο να μην πουλήσει είναι το μόνο εύκολο», είπε, προσθέτοντας πως δεν πρέπει να μπαίνουν όλοι στο ίδιο καζάνι, κάνοντας λόγο από τη μία για κόσμο που πουλά την περιουσία του για βιοποριστικούς λόγους και από την άλλη για «συγκεκριμένες μεγάλες οικογένειες», που προφανώς δεν έχουν οικονομικά θέματα.

«Με αυτόν τον ρυθμό δεν θα έχουμε να συζητάμε για το εδαφικό»

Ζημιογόνα χαρακτήρισε την οποιαδήποτε δραστηριότητα εμπεριέχει αγοραπωλησία περιουσιών στην κατεχόμενη Κύπρο και ο Δήμαρχος Αμμοχώστου, Σίμος Ιωάννου. Μιλώντας στη «Σ» ανέφερε πως με αυτόν τον ρυθμό δεν θα έχουμε πλέον να συζητάμε για το εδαφικό, ενώ τα τελευταία 50 χρόνια δεν βρέθηκαν οι τρόποι για να σταματήσει το φαινόμενο. «Μεγάλη μερίδα του κόσμου δεν ενδιαφέρεται πλέον για τη λύση του Κυπριακού είτε αυτοί είναι δυσπραγούντες είτε όχι» δήλωσε, προσθέτοντας πως δεν υπάρχει νομικός τρόπος να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο, ούτε καν με προσφυγή στο ΕΔΑΔ, χαρακτηρίζοντάς το «κυνήγι μαγισσών». Ως μοναδικό τρόπο αποφυγής ο ίδιος διαβλέπει την ουσιαστική επανέναρξη των συνομιλιών και κατ’ επέκτασιν τη λύση, λέγοντας πως η πρώτη γενιά προσφύγων έχει χαθεί, η δεύτερη είναι στην πορεία για να χαθεί, ενώ η τρίτη δεν έχει σχεδόν καμία σχέση, καθιστώντας την έτσι και πολύ πιο ευάλωτη.

Τι προτίθεται να πράξει η Κυβέρνηση

Η περίπτωση της Αμμοχώστου μπορεί να είναι το «δέντρο», όμως με αφορμή το δέντρο θα πρέπει να δοθεί επιτέλους λύση για το «δάσος». Η μεγάλη εικόνα θα μπορούσε να διαχωριστεί σε δύο κύριους πυλώνες: Α) Στον συνδυασμό κινήτρων και αντικινήτρων, δημιουργία μηχανισμών και παροχών διευκολύνσεων ώστε με κάθε τρόπο οι προσφυγικές περιουσίες να παραμείνουν υπό την κυριότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας και Β) Στον «γκρίζο» ρόλο της «επιτροπής αποζημιώσεων», αφού η λειτουργία της δεν φαίνεται να ανταποκρίνεται στους λόγους για τους οποίους αρχικά συστάθηκε. Για το πρώτο μέρος η πραγματικότητα είναι ότι έχουν τεθεί διάφορες ιδέες, που ποικίλλουν σε κόστος και ριζοσπαστικότητα.

Συγκεκριμένα, κυβερνητική πηγή σε ερώτηση της «Σ» για το τι προτίθεται να πράξει η Κυβέρνηση, υπενθύμισε πως στο πρόγραμμα διακυβέρνησης Νίκου Χριστοδουλίδη και με γνώμονα την προσφυγική πολιτική -και ό,τι άπτεται του τομέα απώλειας χρήσης κατεχόμενων περιουσιών- αναφέρονταν τα ακόλουθα: «Α) Για στήριξη των ιδιοκτητών κατεχόμενων περιουσιών και στο πλαίσιο της ανάγκης για ισότιμη κατανομή βαρών, ετοιμάζουμε σχέδιο με στόχο την παροχή οικονομικής βοήθειας ή/και άλλης βοήθειας ανάλογα με την αξία της περιουσίας τους, λαμβάνοντας υπόψη και τις όποιες χορηγίες που καταβλήθηκαν στους πρόσφυγες από το 1974, οι οποίες θα συμψηφιστούν με τα ποσά της απώλειας χρήσης. Το σχέδιο υλοποιείται σταδιακά και στο πλαίσιο των δημοσιονομικών και άλλων δυνατοτήτων του κράτους. Β) Μελετούμε τη δυνατότητα μεταφοράς και αξιοποίησης (σε 1η φάση μέχρι και συγγενείς πρώτου βαθμού) συντελεστή δόμησης από τις κατεχόμενες περιουσίες για ανέγερση κατοικίας ή/και επαγγελματικής στέγης στις ελεύθερες περιοχές».

Επί του παρόντος, όμως, μία πρόταση που προωθείται από πλευράς Κυβέρνησης και συγκεκριμένα από το Υπουργείο Οικονομικών, αφορά τις εισπράξεις από το τέλος του 0,4% στις αγοραπωλησίες ακινήτων και μετοχών, δηλαδή το γνωστό προσφυγόσημο, οι οποίες, σύμφωνα με τον Μάκη Κεραυνό, μπορούν να καλύψουν τις κρατικές εγγυήσεις των προβληματικών δανείων προσφύγων -που φτάνουν το 65,5%- για τις οποίες η Δημοκρατία βρίσκεται αντιμέτωπη με αγωγές.

Την ίδια ώρα, στο τραπέζι βρίσκεται και η πρόταση του Προέδρου του Διοικητικού Συμβουλίου του Κεντρικού Φορέα, Άκη Πούρου, που προνοεί τη διαφοροποίηση των κανονισμών για την είσπραξη του τέλους του 0,4%, ώστε να έχει τη δυνατότητα να εξαγοράζει τα δάνεια των προσφύγων που δεν μπορούν να τα εξυπηρετήσουν με τις εισπράξεις του τέλους. Το όλο ζήτημα, σύμφωνα με τον Υπουργό Οικονομικών, έχει πολιτική πτυχή και θα πρέπει να συζητηθεί σε βάθος για να ληφθούν αποφάσεις. Για το σκοπό αυτό Υπουργός Οικονομικών και πρόεδρος Δ.Σ. Φορέα προγραμματίζουν να πραγματοποιήσουν συνάντηση.

Στο μεταξύ, μία άλλη φόρμουλα, η οποία θα μπορούσε να εφαρμοστεί από πλευράς της Δημοκρατίας ώστε να αποτρέπει τους πρόσφυγες να καταφεύγουν στην «επιτροπή αποζημιώσεων» και να «ξεπουλούν» τις περιουσίες τους, είναι αυτή που ανέλυσε ο πολιτικός αναλυτής, Γιάννος Χαραλαμπίδης, σε παλαιότερο δημοσίευμά του στη «Σ», ημερομηνίας 27/8/2017, με τίτλο «Φόρμουλα για περιουσιακό και τερματισμό προσφυγών στα κατεχόμενα», και την οποία επαναφέρουμε στο τραπέζι. Συγκεκριμένα, η εν λόγω φόρμουλα προνοεί την ανταλλαγή περιουσιών μεταξύ κράτους και ιδιωτών/ προσφύγων. Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει πως όσοι ιδιοκτήτες περιουσιών στα κατεχόμενα το επιθυμούν, θα ήταν δυνατό, επί τη βάσει κριτηρίων, να τις ανταλλάξουν προσωρινά ή μόνιμα με χαλίτικη γη, κατόπιν συμφωνίας με το κράτος. Αναλυτικά η πρόταση εδώ: https://www.sigmalive.com/blog/charalambidesg/2017/08/2232/formoula-gia-periousiako-kai-termatismo-prosfygon-sta-katexomena.

ΑΠΟ ΤΟ 2006 ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ

7.251 οι αιτήσεις, 1.233 οι αποφάσεις για αποζημείωση

Ο ρόλος που φαίνεται να είχε η «επιτροπή αποζημιώσεων» στην πώληση των ξενοδοχείων άνοιξε εκ νέου τη συζήτηση για το κεφάλαιο των αρμοδιοτήτων της, αλλά και των πραγματικών κινήτρων πίσω από τη σύστασή της.

Αρμοδιότητά της βάσει του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) είναι να παρέχει στους πρόσφυγες τη δυνατότητα για αποκατάσταση, ανταλλαγή ή εξαγορά της περιουσίας τους. Η συντριπτική πλειοψηφία των αποφάσεών της αφορά ωστόσο αποζημιώσεις και κατά συνέπειαν μεταβίβαση των περιουσιών τους στο τουρκοκυπριακό κράτος και μάλιστα με εξευτελιστικό αντίτιμο έναντι της πραγματικής αξίας.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της «επιτροπής», από το 2006 που ξεκίνησε τη λειτουργία της μέχρι και σήμερα κατατέθηκαν συνολικά 7.251 αιτήσεις, εκ των οποίων ολοκληρώθηκαν οι 1.471. Οι 4 από αυτές αφορούσαν αποκατάσταση, η μία αποκατάσταση μετά τη λύση, 8 αποζημίωση και αποκατάσταση, 2 ανταλλαγή, μία μερική αποκατάσταση, οι 1.233 αποζημίωση, ενώ 4 απορρίφθηκαν, 10 υποθέσεις έκλεισαν σύμφωνα με τη νομοθεσία Νο 13/2008 και οι υπόλοιπες 208 αιτήσεις ανακλήθηκαν. Οι αποζημιώσεις που χορηγήθηκαν μέχρι στιγμής φτάνουν τα 382.541.826 στερλίνες, ενώ η έκταση των περιουσιών που αντιστοιχούν σε αυτές τις αποζημιώσεις αγγίζουν τα 29.583.772 τετραγωνικά μέτρα. Συνολικά, όμως, η έκταση των περιουσιών για τις οποίες οι αιτήσεις έχουν ολοκληρωθεί από το 2006 μέχρι και σήμερα, φτάνει τα 42.257.592 τετραγωνικά μέτρα.

Σημειώνεται ότι την πρώτη χρονιά λειτουργίας της η «επιτροπή» δέχθηκε 100 αιτήσεις, ενώ ο μεγαλύτερος όγκος αιτήσεων καταχωρήθηκε μεταξύ των ετών 2011 (1926 αιτήσεις), 2012 (1601 αιτήσεις) και 2013 (1337 αιτήσεις), χρονιές κατά τις οποίες ξέσπασε η οικονομική κρίση. Αξίζει να σημειωθεί ότι φέτος κατατέθηκαν συνολικά 25 αιτήσεις μέχρι και τις 28 Απριλίου 2023, ενώ την ίδια ώρα ολοκληρώθηκαν 31 αιτήσεις, εκ των οποίων οι 30 αφορούσαν αποζημιώσεις και η μία ανακλήθηκε.