Ισότητα στην αμοιβή για όμοια εργασία ή για εργασία ίσης αξίας

Το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να απολαμβάνει όλες τις ελευθερίες και δικαιώματά του, συμπεριλαμβανομένης της εργασίας, χωρίς φυλετικές διακρίσεις είναι θεσμοθετημένο στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για την εξάλειψη όλων των μορφών διακρίσεων κατά των γυναικών, η Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης προστατεύουν κατά των διακρίσεων μεταξύ γυναικών και ανδρών σχετικά με την εργασία και τις αποδοχές. Παρ’ όλα αυτά, σχετικές έρευνες αποδεικνύουν ότι οι γυναίκες συνεχίζουν να υπόκεινται σε διακρίσεις, καθότι διαπιστώνεται από μελέτες ότι ενδέχεται να τυγχάνουν λιγότερο ευνοϊκής μεταχείρισης σε σχέση με τους άνδρες όσον αφορά την αμοιβή και την επαγγελματική ανέλιξη.

Λαμβάνοντας υπόψη τα πιο πάνω, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πρόσφατα υιοθετήσει την Οδηγία 2023/970 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την ενίσχυση της εφαρμογής της αρχής της ισότητας στην αμοιβή μεταξύ ανδρών και γυναικών για όμοια εργασία ή για εργασία ίσης αξίας («αρχή της ισότητας στην αμοιβή»), μέσω της μισθολογικής διαφάνειας και μηχανισμών επιβολής («Οδηγία»). Η Οδηγία τέθηκε σε ισχύ την 6ην Ιουνίου 2023 και η Κύπρος πρέπει να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για να συμμορφωθεί με τις πρόνοιές της μέχρι την 7η Ιουνίου 2026.

Η αρχή της ισότητας στην αμοιβή προϋποθέτει την απουσία κάθε άμεσης ή έμμεσης διάκρισης λόγω φύλου, σχετικά με την αμοιβή εργαζομένων που διεξάγουν ίδια εργασία ή για εργασία ίσης αξίας. Η εν λόγω αρχή προστατεύεται ρητά στη Δημοκρατία από τον ομώνυμο νόμο του 2002. Έχει διαπιστωθεί ότι η εφαρμογή της αρχής αυτής εμποδίζεται λόγω έλλειψης διαφάνειας στα συστήματα μισθοδοσίας αλλά και λόγω εμποδίων στις διαδικασίες με τις οποίες οι εργαζομένοι μπορούν να αιτηθούν αποζημίωση ή αποκατάσταση. Με την Οδηγία, η Ευρωπαϊκή Ένωση στοχεύει στην ενίσχυση του εν λόγω δικαιώματος με τη δημιουργία μηχανισμών διαφάνειας, οι οποίοι θα ενημερώνουν και θα παρέχουν πληροφορίες στους εργαζομένους σχετικά με τα επίπεδα αμοιβής τους, ούτως ώστε να επιτρέπεται η σωστή εκτίμηση για τους λόγους της μισθολογικής ανισότητας, εάν υπάρχουν, και να χρησιμοποιούν τις εν λόγω πληροφορίες για οποιαδήποτε αξίωση έχουν.

Η Oδηγία επηρεάζει τον ευρύτερο κλάδο απασχόλησης, εφόσον εφαρμόζεται σε εργοδότες στο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, και επεκτείνεται σε άτομα τα οποία αιτούνται εργασίας, πέραν των υφιστάμενων εργαζομένων.

Μερικά από τα δικαιώματα των εργαζομένων, και ταυτόχρονα υποχρεώσεις των εργοδοτών, σύμφωνα με την Οδηγία, είναι τα ακόλουθα:

• Πριν από τη έναρξη της εργασίας, οι αιτούντες απασχόληση θα έχουν το δικαίωμα να λαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με την αρχική αμοιβή ή το εύρος της, με βάση αντικειμενικά και ουδέτερα ως προς το φύλο κριτήρια.
• Ο εργοδότης δεν υποβάλλει ερωτήσεις σχετικά με το μισθολογικό ιστορικό των αιτητών απασχόλησης.
• Οι εργοδότες διασφαλίζουν ότι οι προκηρύξεις θέσεων εργασίας και οι τίτλοι εργασίας είναι ουδέτεροι ως προς το φύλο και χωρίς διακρίσεις.
• Οι εργοδότες θα παρέχουν στους εργαζομένους τα κριτήρια καθορισμού της αμοιβής, των επιπέδων αμοιβής και της μισθολογικής εξέλιξής τους.
• Οι εργαζόμενοι δύνανται να ζητούν πληροφορίες σχετικά με το ατομικό επίπεδο αμοιβής τους και τα μέσα επίπεδα αμοιβής, κατανεμημένα ανά φύλο, για εργαζομένους που εκτελούν όμοια εργασία ή εργασία ίσης αξίας με αυτούς.
• Οι εργαζόμενοι δεν θα εμποδίζονται να γνωστοποιούν τις αμοιβές τους σχετικά με την επιβολή της αρχής της ισότητας στην αμοιβή και θα απαγορεύονται συμβατικοί όροι που περιορίζουν τη δυνατότητά τους να αποκαλύπτουν πληροφορίες σχετικά με την αμοιβή τους.

Με σκοπό την αντιμετώπιση προκαταλήψεων λόγω φύλου και διακρίσεων, οι εργοδότες θα πρέπει να δημοσιεύουν εκθέσεις σχετικά με τις αμοιβές των εργαζομένων τους σε τακτικά διαστήματα ανάλογα με τον αριθμό εργαζομένων τους. Επιπρόσθετα, όταν τα μισθολογικά στοιχεία που παρέχονται καταδεικνύουν διαφορά τουλάχιστον 5% στο μέσο επίπεδο αμοιβής μεταξύ γυναικών και ανδρών και ο εργοδότης δεν διορθώσει ή δικαιολογήσει τη διαφορά, ο εργοδότης και οι εκπρόσωποι των εργαζομένων διενεργούν κοινή αξιολόγηση των αμοιβών με σκοπό τον εντοπισμό, την αποκατάσταση και την πρόληψη φυλετικών διαφορών.

Οι εργαζόμενοι θα μπορούν να αιτούνται αποζημιώσεων οι οποίες τους θέτουν στην κατάσταση στην οποία θα βρίσκονταν εάν δεν είχε υπάρξει παράβαση, περιλαμβανομένων της απόδοσης αναδρομικών επιμισθίων ή πληρωμών σε είδος, αποζημίωσης για απώλεια ευκαιριών, μη υλικής ζημίας, καθώς και τόκους υπερημερίας. Η αποζημίωση δεν μπορεί να περιορίζεται εκ των προτέρων μεταξύ των μερών και η προθεσμία παραγραφής, η οποία δεν θα είναι μικρότερη των τριών ετών, δεν προσμετράται μέχρι ο εργαζόμενος να λάβει γνώση της παράβασης. Η έκδοση διαταγμάτων για άρση της παραβίασης ή για λήψη μέτρων για τη συμμόρφωση με την Οδηγία αλλά και η επιβολή προστίμων αποτελούν επιπρόσθετες θεραπείες.

Ως αποτέλεσμα αυτής της νέας Οδηγίας, οι εργοδότες θα κληθούν να επαναξιολογήσουν τις τρέχουσες πρακτικές καθορισμού και ρύθμισης της αμοιβής και των προοπτικών για επαγγελματική ανέλιξη των εργαζομένων τους. Ειδικότερα, αναμένεται ότι οι εργοδότες, οι οποίοι και θα ελέγχονται για την τήρηση των υποχρεώσεών τους από τις αρμόδιες Αρχές, θα κληθούν να διαμορφώσουν τη στρατηγική συμμόρφωσής τους σύμφωνα με την Οδηγία, ως θα εφαρμοστεί στη βάση εθνικής νομοθεσίας. Ο σκοπός είναι πάντοτε η προώθηση και επίτευξη ισότητας των φύλων στην αμοιβή και γενικότερα στο εργασιακό περιβάλλον.

*Διοικητική Σύμβουλος, KPMG Law, Theodorides, Georgiou, Iacovou & CO LLC

**Senior Legal Advisor II, KPMG Law, Theodorides, Georgiou, Iacovou & CO LLC