Ο Ερχιουρμάν αλλάζει το κλίμα, όχι την εξάρτηση
Ο Τουφάν Ερχιουρμάν εξελέγη ηγέτης των Τουρκοκυπρίων με περίπου 63%, και η εκλογή του ερμηνεύτηκε από πολλούς ως στροφή προς επανέναρξη συνομιλιών για δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία και ως έμμεση αποδοκιμασία της γραμμής «δύο κρατών» που προώθησε ο Έρσιν Τατάρ με ανοιχτή στήριξη της Άγκυρας. Τα επίσημα στοιχεία για τα ποσοστά και την συμμετοχή επιβεβαιώνουν μια καθαρή νίκη, και για παράθυρο ευκαιρίας μιλά ήδη ο κ. Γεραπετρίτης. Αλλά η συσχετισμοί ισχύος στα κατεχόμενα δεν άλλαξαν.
Σε επίπεδο θέσεων, ο Ερχιουρμάν δηλώνει υπέρ της ομοσπονδίας, επιζητώντας «αποτελεσματική συμμετοχή» της Τ/κ κοινότητας στη διακυβέρνηση και επαναπροσέγγιση με την ΕΕ. Η διαφορά με τον προκάτοχό του είναι θεωρητικά πραγματική, Ο ίδιος έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι θα κινείται «σε συνεννόηση με την Τουρκία», άρα όπως ο Ταταρ έτσι και αυτός θα ακολουθεί τις οδηγίες της Τουρκίας.
Η αντίδραση του τουρκικού πολιτικού συστήματος αποκάλυψε ακριβώς αυτή την αλήθεια. Λίγες ώρες μετά την κάλπη, ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί κάλεσε σε πλήρη ενσωμάτωση των Κατεχομένων στην Τουρκία, απορρίπτοντας ρητά τη «λύση ομοσπονδίας». Η παρέμβαση δεν είναι μεμονωμένη ρητορική υπερβολή, αλλά υπενθύμιση ότι ο βορράς παραμένει εξαρτημένος οικονομικά, θεσμικά και στρατιωτικά. Το μήνυμα προς Λευκωσία και Βρυξέλλες είναι απλό: ακόμη κι αν αλλάζει ο τόνος στα κατεχόμενα, το «βαθύ κράτος» της Τουρκίας θα συνεχίσει να καθορίζει τα πάντα.
Στα κατεχόμενα, η νίκη Ερχιουρμάν δείχνει και κόπωση από τα φαινόμενα διαφθοράς και εξάρτησης που φαίνονται όλο και περισσότερο το τελευταίο διάστημα: από το αδιαφανές πλέγμα ανώτατης εκπαίδευσης-καζίνων μέχρι την ολοένα μεγαλύτερη εξάρτηση από την τουρκική οικονομία.
Για τη Λευκωσία, το ερώτημα δεν είναι αν «χαμογελάμε» στη νίκη ενός πιο ήπιου(;) συνομιλητή, αλλά πώς μετατρέπουμε τη συγκυρία σε χειροπιαστό κέρδος χωρίς να εγκλωβιστεί η κυβέρνηση πάλι σε κινήσεις που αναβαθμίζουν de facto το κατοχικό καθεστώς. Η στρατηγική πρέπει να συνδέει κάθε διευκόλυνση με άμεσα ελέγξιμες βελτιώσεις για την ελληνική κοινότητα: πρόσβαση και προστασία χώρων λατρείας, ασφαλής και θεσμικά κατοχυρωμένη πρόσβαση σε περιουσίες για επιθεώρηση και συντήρηση, σαφείς δεσμεύσεις για την αποτροπή νέων τετελεσμένων στην περίκλειστη Αμμόχωστο. Η αρχιτεκτονική των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης οφείλει να γίνει «κλειδαριά» και όχι «γέφυρα που καταρρέει». Πρέπει να υπάρχουν ρήτρες αναστροφής σε περίπτωση αθετήσεων, δημόσιες εκθέσεις προόδου από μικτές επιτροπές, ονομαστική λογοδοσία για τις παραβιάσεις που σίγουρα θα έρθουν.
Στο ευρωπαϊκό πεδίο, κάθε συζήτηση για αναβάθμιση σχέσεων ΕΕ–Τουρκίας πρέπει να περνά μέσα από συγκεκριμένα ορόσημα που αφορούν δικαιώματα και ελευθερίες επί του εδάφους για τους Ελληνες Κυπρίους. Η σύνδεση της τελωνειακής ένωσης ή της απελευθέρωσης των βιζών εισόδου με «benchmarks» που αφορούν πρόσβαση, πολιτιστική κληρονομιά και αποτροπή παράνομων συναλλαγών επί Ελληνικών Κυπριακών περιουσιών δεν είναι «τιμωρία», είναι στοιχειώδης σεβασμός ανθρώπινων δικαιωμάτων. Η Λευκωσία οφείλει να παρουσιάζει συστηματικά, τυποποιημένα δελτία παραβιάσεων σε πραγματικό χρόνο προς κράτη-μέλη και θεσμούς, ώστε το πολιτικό κόστος της άρνησης να μην μετακυλίεται αποκλειστικά στον κυπριακό δημόσιο διάλογο.
Παράλληλα, απαιτείται στοχευμένη νομική πίεση στα δίκτυα παράνομης εκμετάλλευσης ελληνοκυπριακών περιουσιών. Ο άξονας δεν είναι μόνο «πολιτικός», είναι και χρηματοοικονομικός.Πρέπει να γίνονται έλεγχοι κατά της νομιμοποίησης εσόδων, κυρώσεις σε μεσάζοντες και παρόχους που εδρεύουν σε κράτη-μέλη, διασταύρωση ροών με πανεπιστημιακές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες που λειτουργούν ως βιτρίνες. Τέτοια εργαλεία δεν «λύνουν το Κυπριακό», αλλά αλλάζουν τα κίνητρα όσων επωφελούνται από το status quo, αυξάνοντας το τίμημα της αδράνειας.
Η επικοινωνία προς τα μέσα και έξω πρέπει να ξεφύγει από τα συνθήματα. Το διπλό μήνυμα μετά τις εκλογές είναι καθαρό: ένας ηγέτης που μιλά για ομοσπονδία και, ταυτόχρονα, ισχυρές φωνές στην Άγκυρα που φλερτάρουν με ενσωμάτωση. Η ανάδειξη αυτού του αντιφατικού πλαισίου με ντοκουμέντα βοηθά να περιοριστούν επικίνδυνες εξιδανικεύσεις και να κρατηθεί ο πήχης των προσδοκιών χαμηλά αλλά ρεαλιστικός.
Το πραγματικό τεστ θα έρθει όταν οι συνομιλίες, αν επανεκκινήσουν, φτάσουν σε σκληρά κεφάλαια: ασφάλεια, εγγυήσεις, αποτελεσματική συμμετοχή, περιουσιακό. Εκεί θα φανεί αν ο Ερχιουρμάν μπορεί να κινηθεί πέρα από τη ρητορική, διατηρώντας ισορροπία με τις απαιτήσεις της Άγκυρας. Μέχρι τότε, η ελληνική πλευρά οφείλει να προχωρά με ψυχραιμία και νομική ακρίβεια. Όχι άρνηση για την άρνηση, αλλά καμία αναβάθμιση χωρίς αντίκρισμα για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες των Ελλήνων πολιτών της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η εκλογή στα Κατεχόμενα δεν νομίζω ότι ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας. Δεν συμμερίζομαι την αισιοδοξία του κ. Γεραπετρίτη. Το αν θα αποδειχθεί άνεμος αλλαγής ή ρεύμα αυταπάτης αυτό θα το δούμε πολύ σύντομα.
*Απόφοιτος Πολιτικών Επιστημών, Ψυχολογίας και Κοινωνιολογίας από τη Γερμανία
