Στη σκακιέρα της κατασκοπίας η Κύπρος

Σε ένα σταυροδρόμι γεωπολιτικών εντάσεων και διεθνών συμφερόντων, η Κύπρος έχει εξελιχθεί σε πεδίο δράσης για μυστικές υπηρεσίες και δίκτυα κατασκοπίας.

Η στρατηγική της θέση στην Ανατολική Μεσόγειο, η παρουσία ξένων στρατιωτικών Βάσεων, οι ενεργειακοί σχεδιασμοί και η εγγύτητά της σε εστίες σύγκρουσης την καθιστούν ιδανικό έδαφος για επιτήρηση, συλλογή πληροφοριών και επιχειρήσεις παρακολούθησης.

Από τη δράση Ρώσων και Τούρκων πρακτόρων, μέχρι τις συνεργασίες με υπηρεσίες όπως η Μοσάντ, η CIA και η MI6, η Κύπρος βιώνει σιωπηρά έναν «αόρατο πόλεμο» πληροφοριών.

Οι πρόσφατες υποθέσεις κατασκοπίας κατέδειξαν ότι το νησί παραμένει ενεργό πεδίο επιχειρήσεων, όπου ξένες δυνάμεις ανταγωνίζονται για τον έλεγχο της πληροφορίας, αξιοποιώντας τεχνολογικά μέσα, διπλωματικές προσβάσεις και δίκτυα επαφών με στόχο την προώθηση γεωπολιτικών και στρατηγικών τους συμφερόντων.

Οι συλλήψεις Αζέρων για κατασκοπία και τα κοινά στοιχεία

Η σύλληψη του Αζέρου για υπόθεση κατασκοπίας εν μέσω της κρίσης στη Μέση Ανατολή και ενδεχόμενων τρομοκρατικών χτυπημάτων σε βρετανικές και αμερικανικές Βάσεις έθεσε σε συναγερμό τις Αρχές. Η πληροφορία έφτασε από ξένες υπηρεσίες πληροφοριών προς τις αστυνομικές Αρχές και έκανε λόγο για τρομοκράτη, ο οποίος διαμένει στη Λεμεσό και συνεργάζεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Ο Αζέρος φέρεται να διαμένει στην Κύπρο από τον Απρίλιο.

Ο εν λόγω άνδρας διέμενε σε συγκρότημα στην περιοχή Ζακακίου, στη Λεμεσό, και φέρεται να έβγαζε φωτογραφίες των Βρετανικών Βάσεων στην περιοχή Ακρωτηρίου, καταγράφοντας σχεδόν καθημερινά τις κινήσεις των Βρετανών στρατιωτών αλλά και τις βρετανικές εγκαταστάσεις. Επίσης εκτελούσε δρομολόγια και στη Βάση Ανδρέας Παπανδρέου στην Πάφο.

Σε έφοδο στην οικία του εντοπίστηκαν επαγγελματικές φωτογραφικές κάμερες υψηλής ευκρίνειας, τηλεφακοί διαφόρων ειδών, τριπόδια κάμερας, επαγγελματικός ηλεκτρονικός εξοπλισμός, υπολογιστές, κάρτες μνήμης και κινητά τηλέφωνα. Σημειώνεται ότι οι Αρχές της Δημοκρατίας μετά την έναρξη του πολέμου Ισραήλ - Ιράν δημιούργησαν μία πλατφόρμα άμεσης ανταλλαγής πληροφοριών με μυστικές υπηρεσίες άλλων χωρών, όπως τη Μοσάντ, την Ελληνική Υπηρεσία Πληροφοριών, την MI6, την Europol και την Interpol.

Σύλληψη Αζέρου για κατασκοπία πραγματοποίησαν και οι ελλαδικές Αρχές. Ο ύποπτος φέρεται να κατασκόπευε στη ναυτική Βάση της Σούδας. Ο 26χρονος, από τις 18 έως τις 22 Ιουνίου είχε βγάλει περί τις 5.000 φωτογραφίες. Το ειδικό λογισμικό διέγραφε τις φωτογραφίες μετά την αποστολή τους. Τα ειδικά εργαστήρια θα κάνουν προσπάθεια ανάκτησης του υλικού, ώστε να εντοπιστεί ο παραλήπτης των φωτογραφιών.

Αν και οι Αρχές Ελλάδας-Κύπρου λένε ότι οι δύο υποθέσεις κατασκοπίας δεν συνδέονται, εντούτοις αποτελεί τρομερή σύμπτωση το γεγονός ότι οι συλλήψεις έγιναν με διαφορά μίας μέρας. Επιπλέον, τους συνδέουν και τεχνικά χαρακτηριστικά, καθώς διαθέτουν παρόμοιου τύπου φωτογραφικές μηχανές και φωτογραφικά τριπόδια, ενώ χρησιμοποιούσαν το ίδιο λογισμικό κρυπτογράφησης.

Το γεωπολιτικό «θεματικό πάρκο» κατασκοπίας στην Αν. Μεσόγειο

Τη δράση ξένων χωρών στο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά και στα κατεχόμενα, αναλύει η Daily Sabah. Σύμφωνα με δημοσίευμα, η Κύπρος έχει μετατραπεί αθόρυβα σε έναν από τους πιο υπερπαρακολουθούμενους γεωπολιτικούς κόμβους της Ανατολικής Μεσογείου. Δορυφορικά σήματα, Βάσεις και παρακολουθήσεις υφαίνουν ένα πυκνό δίκτυο κατασκοπίας, που εκτείνεται σε όλο το νησί.

Όπως αναφέρεται στο δημοσίευμα, oι Βρετανικές Βάσεις σε Ακρωτήρι και Δεκέλεια λειτουργούν ως κόμβοι συλλογής μεταδεδομένων για την GCHQ, τη CIA και το Ισραήλ, με τον εξοπλισμό να είναι κυρίως αμερικανικής προέλευσης. Μέσω της συνεργασίας «Five Eyes», Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ διαχειρίζονται ένα δίκτυο μαζικής παρακολούθησης που καλύπτει τον εναέριο χώρο της Τουρκίας, τις επικοινωνίες στο Λεβάντε και τη Λιβύη, αλλά και τον μη προστατευμένο ψηφιακό παλμό του ψευδοκράτους.

Επιπλέον, ισραηλινές εταιρείες, συνδεδεμένες με πρώην στρατιωτικούς, αγοράζουν αθόρυβα ακίνητα σε στρατηγικά σημεία των κατεχομένων, κοντά σε υποθαλάσσια καλώδια. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, στόχος είναι η «οπτική επαφή», όχι η ανάπτυξη. Το 2023, η Μοσάντ φέρεται να απέτρεψε επιχείρηση Ιρανών πρακτόρων στην περιοχή. Παράλληλα, ισραηλινή παρουσία εντοπίζεται και στα Αεροδρόμια Λάρνακας και Πάφου, όπου, υπό το πρόσχημα της συνεργασίας, γίνονται έλεγχοι και παρακολουθήσεις.

Όσον αφορά την Κυπριακή Δημοκρατία και την Ελλάδα, αναφέρει ότι, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, υλοποιούν δικοινοτικά προγράμματα και εκπαιδευτικές ανταλλαγές. Ωστόσο, φοιτητές αναφέρουν περίεργες ερωτήσεις για κρατικές δομές και αστυνομικές πρακτικές. Η «συμφιλίωση» μοιάζει με αναγνώριση εδάφους.

Επιπρόσθετα, η Γαλλία ενισχύει στρατιωτικά τη Λευκωσία και την Αθήνα, με ναυτική παρουσία και κοινές ασκήσεις. Η ανταλλαγή πληροφοριών με Ισραήλ και ΗΠΑ είναι συνεχής. Ωστόσο, η Γερμανία επιλέγει πιο διακριτική προσέγγιση. Χρηματοδοτεί ΜΚΟ, εκπαιδευτικά εργαστήρια και αξιοποιεί προγράμματα της Ε.Ε. για να διεισδύσει θεσμικά.

Η Μόσχα διατηρεί πάνω από 300 άτομα διπλωματικού προσωπικού στην Κύπρο, με τον πρέσβη να είναι πρώην στρατηγός της FSB. Ενώ στο παρελθόν η ΚΔ χρησιμοποιήθηκε για ξέπλυμα χρημάτων, πλέον τα κατεχόμενα –εκτός διεθνούς εποπτείας– λειτουργούν ως νέα «γκρίζα ζώνη» για ρωσική επιρροή.

Από την άλλη, η Κίνα ενισχύει διακριτικά την παρουσία της μέσω εμπορίου, συνεργασιών με πανεπιστήμια και τεχνολογικών χορηγιών. Στόχος της είναι να «κωδικοποιήσει» σταδιακά επιρροή, όπως έχει κάνει και σε άλλες περιοχές της Αφρικής και της Ασίας.

Ξεχωριστό

Οι κατάσκοποι του παρελθόντος

Οι υποθέσεις κατασκόπων που δραστηριοποιούνταν στην Κύπρο απασχολούσαν διαχρονικά την κοινωνία. Ορισμένες από τις ιστορίες που είδαν το φως της δημοσιότητας μοιάζουν με σενάρια ταινίας του Netflix.

Η «Σ» παρουσιάζει τέσσερεις πολύκροτες υποθέσεις, που έγιναν γνωστές μέσα από πληροφορίες και δημοσιεύματα της τότε εποχής.

Η εξαφάνιση Ρώσου υπερκατασκόπου

Έχουν περάσει 15 χρόνια από την εξαφάνιση του Ρόμπερτ Κρίστοφερ Μέτσος. Τον Ιούνιο του 2010, οι κυπριακές Αρχές εντόπισαν και συνέλαβαν στο αεροδρόμιο Λάρνακας τον Κρίστοφερ Μέτσος, φερόμενο ως Ρώσο υπερκατάσκοπο, καταζητούμενο από το FBI. Η Ουάσιγκτον τον θεωρούσε βασικό κρίκο ενός ευρύτερου δικτύου κατασκοπίας και ξεπλύματος χρήματος, προσφέροντας αμοιβή 50.000 δολαρίων για πληροφορίες που θα οδηγούσαν στη σύλληψή του.

Σύμφωνα με τις αμερικανικές Αρχές, ο Μέτσος δραστηριοποιείτο ως πράκτορας της Ρωσίας στις Ηνωμένες Πολιτείες από το 1993 έως το 2005, ενώ τα επόμενα πέντε χρόνια φέρεται να είχε ρόλο διαμεσολαβητή, μεταφέροντας χρηματικά ποσά στο δίκτυο Ρώσων κατασκόπων που είχε αποκαλυφθεί στις ΗΠΑ. Οπτικοακουστικό υλικό, που είχε συλλεχθεί από τις αμερικανικές υπηρεσίες ασφαλείας, τον εμφάνιζε να ανταλλάσσει φακέλους και τσάντες με άλλα μέλη του κατασκοπευτικού δικτύου, σε σταθμούς μετρό και υπόγειες διαβάσεις.

Η σύλληψή του στην Κύπρο, βάσει διεθνούς εντάλματος που είχε εκδώσει η Ουάσιγκτον, σήμανε την αρχή μιας υπόθεσης με διεθνείς προεκτάσεις. Παρ’ όλα αυτά, το Επαρχιακό Δικαστήριο Λάρνακας αποφάσισε να τον αφήσει ελεύθερο με εγγύηση 27.000 ευρώ και με την υποχρέωση να εμφανίζεται τακτικά σε αστυνομικό σταθμό - μια απόφαση που αποδείχθηκε καθοριστική.

Ο Μέτσος εξαφανίστηκε χωρίς ν’ αφήσει ίχνος, προκαλώντας ερωτήματα και υποψίες για τις συνθήκες της διαφυγής του. Πληροφορίες που διέρρευσαν από τον ιστότοπο WikiLeaks αναζωπύρωσαν σενάρια περί πιθανής συνενοχής ή ανοχής από πλευράς τής τότε κυπριακής Κυβέρνησης, η οποία διατηρούσε στενές σχέσεις με τη Μόσχα. Ωστόσο, οι υποψίες αυτές δεν επιβεβαιώθηκαν ποτέ επισήμως, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση δεν προχώρησε σε ανοιχτές κατηγορίες εναντίον της Λευκωσίας.

Οι Ισραηλινοί τουρίστες μέσα στην πρεσβεία του Ιράν

Το βράδυ της 23ης Απριλίου 1991, τέσσερεις Ισραηλινοί, δύο άνδρες και δύο γυναίκες, συλλαμβάνονται από την Αστυνομία στην πολυκατοικία όπου στεγαζόταν η πρεσβεία του Ιράν στην Κύπρο. Η κατηγορία; Απόπειρα παγίδευσης τηλεφωνικών γραμμών.

Οι συλληφθέντες δήλωσαν αμέσως αθώοι, ισχυριζόμενοι πως ήταν απλώς τουρίστες που αναζητούσαν τουαλέτα. Ωστόσο, τα ευρήματα των Αρχών έδειχναν άλλη εικόνα. Εντοπίστηκαν δύο ομοιώματα ραδιοφώνων εντός του τηλεφωνικού θαλάμου της πρεσβείας, τα οποία είχαν μετατραπεί σε ασυρμάτους παρακολούθησης, προφανώς με στόχο την υποκλοπή συνομιλιών. Η όλη επιχείρηση, αν και εκτελεσμένη με επαγγελματικό τρόπο, κατέληξε σε αποτυχία, καθώς οι ύποπτοι συνελήφθησαν.

Η απόλυτη ανατροπή έγινε στο δικαστήριο. Παρά τις ενδείξεις περί σοβαρής κατασκοπευτικής δραστηριότητας, εν τέλει πλήρωσαν πρόστιμο μόλις 500 λιρών και απόσυρση βασικών κατηγοριών. Όπως σχολίασε ο Τύπος της εποχής, «τίποτα δεν παρέπεμπε πια σε σκάνδαλο παρακολούθησης ή σοβαρή κατασκοπία».

Ο Ρώσος «υδραυλικός», που στρατολογήθηκε από την MI6

Μια πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση ήταν η δραστηριότητα διπλού πράκτορα στην Κύπρο. Βρετανικά μέσα αποκάλυψαν πως ένας Ρώσος κατάσκοπος, με το ψευδώνυμο «Sunshine 24», δραστηριοποιείτο στην Πάφο, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως «υδραυλικό» για το προσωπικό της Βασιλικής Βρετανικής Αεροπορίας στο νησί.

Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, η MI6 εντόπισε την ταυτότητά του και παρακολουθούσε τη δράση του. Ένας Βρετανός πράκτορας τον προσέγγισε, παριστάνοντας ότι είχε ανάγκη τον «υδραυλικό» εξαιτίας μιας πλημμύρας στην οικία του.

Μέσω της εξοικείωσης και των κοινών ενδιαφερόντων, όπως για παράδειγμα το ψάρεμα, η MI6 κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη του. Του προσφέρθηκε «μια άλλη ζωή» σε αντάλλαγμα για πληροφορίες - και ο κατάσκοπος συμφώνησε.

Μερικές από τις πληροφορίες που έδωσε αφορούσαν το γεγονός ότι η Ρωσία είχε παραλάβει βαλλιστικούς πυραύλους Fath 360 από το Ιράν, ανταλλάσσοντας τεχνογνωσία σε πυρηνικά.

Η απόδραση του πράκτορα της MIT

Στη λίστα των top καταζητουμένων, όχι μόνο των κυπριακών Αρχών αλλά και της Interpol, βρίσκεται ο Τουρκοκύπριος Παναγιώτης Νετζατί, ο οποίος καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη τον Αύγουστο του 2007 και λίγους μήνες αργότερα κατάφερε και απέδρασε από τις Κεντρικές Φυλακές μαζί με άλλο ένα πρόσωπο, και έκτοτε παραμένει ασύλληπτος.

Στις 14 Οκτωβρίου 2007, περίπου 3 μήνες μετά την καταδίκη του, ο Νετζατί μαζί με τον Οδυσσέα Καλανίδη απέδρασαν από τις Κεντρικές Φυλακές στη Λευκωσία. Η απόδραση του Νετζατί έδειχνε τον επαγγελματισμό του ισοβίτη, ο οποίος ξέφυγε μπροστά από τα μάτια ένοπλου δεσμοφύλακα.

Ο ισοβίτης εκρατείτο στην πτέρυγα 4, η οποία ήταν υψίστης ασφαλείας και είχε επί 24ώρου βάσεως ένοπλο φρουρό δεσμοφύλακα. Τα τουρκοκυπριακά ΜΜΕ είχαν δημοσιεύσει πληροφορίες που ήθελαν τον δραπέτη Παναγιώτη Νετζατί πράκτορα των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών.