Διάλογος ΕΕ–Ισραήλ και άνευ όρων βοήθεια στη Γάζα: Πρόταση με στρατηγικό βάθος

Στη σκιά της καταστροφής στη Λωρίδα της Γάζας, της εντεινόμενης διεθνούς πίεσης προς το Ισραήλ και της ταυτόχρονης αποδυνάμωσης της συνοχής της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), η πρόσφατη πρόταση του Υπουργού Εξωτερικών της Κυπριακής Δημοκρατίας για θεσμοθέτηση διαλόγου ΕΕ–Ισραήλ και άνευ όρων βοήθεια στη Γάζα, διαμορφώνει μια νέα πολιτική πραγματικότητα. Με αυτήν την πρόταση, η Κυπριακή Δημοκρατία επαναπροσδιορίζει τον ρόλο της όχι απλώς ως κράτους-μέλους της ΕΕ, αλλά ως στρατηγικού κόμβου σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η σημασία της πρότασης δεν περιορίζεται σε μια συγκυριακή πολιτική τοποθέτηση. Αντίθετα, η παρέμβαση Κύπριου Υπουργού Εξωτερικών συνιστά ένα σαφές άνοιγμα γεωπολιτικού χαρακτήρα, που μετατοπίζει την Κύπρο από την παραδοσιακή θέση του παθητικού παρατηρητή των περιφερειακών εξελίξεων, σε ρόλο ενεργού διαμορφωτή. Για δεκαετίες, η εξωτερική πολιτική της Κυπριακής Δημοκρατίας υπήρξε μονόπλευρα προσανατολισμένη γύρω από το Κυπριακό, με αποτέλεσμα η χώρα να παραμένει θεατής στα περιφερειακά και παγκόσμια δρώμενα, χωρίς στρατηγικό βάθος. Η τρέχουσα πρωτοβουλία σηματοδοτεί την απόπειρα υπέρβασης αυτής της περιοριστικής πραγματικότητας.

Η Κύπρος αξιοποιεί την ιδιαιτερότητα της γεωγραφικής και πολιτικής της θέσης: είναι το μοναδικό κράτος–μέλος της ΕΕ που διαθέτει ταυτόχρονα διαύλους εμπιστοσύνης με το Ισραήλ, παραδοσιακά θετικές σχέσεις με αραβικές χώρες και Παλαιστινίους, ενώ απολαύει αναγνώρισης και σεβασμού στους κόλπους της Ένωσης. Αυτή η ιδιαιτερότητα δεν είναι ούτε αυτονόητη, ούτε στατική· χρήζει πολιτικής αξιοποίησης και στρατηγικής επένδυσης. Η πρόταση Κόμπου επιχειρεί ακριβώς αυτό: να μετατρέψει την ιδιότυπη γεωστρατηγική θέση της Κύπρου σε μοχλό πολιτικής επιρροής. Και το κάνει μέσω ενός διπλού άξονα: αφενός της θεσμοθέτησης δομημένου διαλόγου ΕΕ–Ισραήλ και, αφετέρου, της απεμπλοκής της ανθρωπιστικής βοήθειας προς τη Γάζα από πολιτικές ή στρατιωτικές σκοπιμότητες. Η επιμονή στην ανάγκη παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας χωρίς όρους αποκτά ιδιαίτερη αξία στο παρόν διεθνές πλαίσιο. Η Κύπρος προωθεί ανθρωπιστική βοήθεια χωρίς όρους, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Μέσω του σχεδίου Amalthea και του διαδρόμου Λάρνακας–Γάζας, εφαρμόζει ανθρωποκεντρική πολιτική με ηθικό και στρατηγικό βάθος, καθιστώντας την ανθρωπιστική διαμεσολάβηση βασικό εργαλείο ήπιας ισχύος.

Στο εσωτερικό της ΕΕ, η πρωτοβουλία αποκτά πρόσθετο βάρος. Σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία η Ένωση αδυνατεί να διαμορφώσει ενιαία γραμμή ως προς το Μεσανατολικό, και η εξωτερική της πολιτική κατακερματίζεται μεταξύ των εθνικών συμφερόντων των κρατών-μελών, η Κύπρος προτείνει θεσμικό διάλογο. Όχι με στόχο τη διαμεσολάβηση εκ του μηδενός, αλλά για να διασφαλιστεί η συνέχιση της ευρωπαϊκής επιρροής στις εξελίξεις και να ενισχυθεί η διαφάνεια και η λογοδοσία στη σχέση ΕΕ–Ισραήλ. Η Κύπρος δεν ζητά ούτε κυρώσεις, ούτε στείρες δηλώσεις· ζητά συστηματικό διάλογο, με στόχο τη διατήρηση των γεφυρών επικοινωνίας. Αυτή η προσέγγιση καθιστά τη Λευκωσία όχι απλώς παραγωγό προτάσεων, αλλά και στρατηγικό εταίρο στις προσπάθειες ευρωπαϊκής επανενεργοποίησης στην περιοχή. Η διεθνής εικόνα της Κύπρου ενισχύεται πολλαπλώς. Κατ’ αρχάς, στους διαδρόμους των Βρυξελλών η Λευκωσία αποκτά το προφίλ μιας χώρας που δεν εστιάζει αποκλειστικά στην εθνική της υπόθεση, αλλά εισφέρει ουσιαστικά σε ευρύτερα διεθνή ζητήματα. Αυτό από μόνο του δημιουργεί πολιτικά κεφάλαια. Επιπλέον, προς την κατεύθυνση των Ηνωμένων Εθνών, των αραβικών χωρών, των παγκόσμιων ανθρωπιστικών οργανισμών και της ίδιας της παλαιστινιακής κοινωνίας, η Κύπρος εμφανίζεται ως έντιμος διαμεσολαβητής. Ουδέτερη, χωρίς ιδεολογικά ή στρατηγικά ελατήρια, με συνέπεια στη γραμμή της και αποτελεσματικότητα στην πράξη. Η ηθική αυτή υπεραξία αποκτά πρακτική σημασία, καθώς αυξάνει την επιρροή της Κύπρου και σε άλλα επίπεδα διαβούλευσης.

Στο επίπεδο της περιφερειακής ασφάλειας, η Κύπρος εδραιώνει τη θέση της ως πυλώνα σταθερότητα σε μια περιοχή που κυριαρχείται από αποσταθεροποίηση. Η ανάδειξή της ως κόμβου συντονισμού της ευρωπαϊκής βοήθειας, αλλά και ως πεδίου ήπιας διαπραγμάτευσης, συμβάλλει στην κατοχύρωση της εικόνας της ως αξιόπιστου εταίρου για χώρες όπως το Ισραήλ, η Αίγυπτος, η Ιορδανία, και οι Παλαιστινιακές Αρχές. Πρόκειται για μια εξέλιξη με ευρύτερες προεκτάσεις, καθώς επιτρέπει στην Κύπρο να συμμετάσχει πιο ενεργά σε αναδυόμενα σχήματα περιφερειακής συνεργασίας και διαλόγου για την ασφάλεια, την ενέργεια και τη διαχείριση κρίσεων.

Αυτό το στρατηγικό προφίλ έχει, τέλος, και εσωτερική σημασία. Διότι μια χώρα που χαράσσει ενεργό εξωτερική πολιτική αποκτά μεγαλύτερη επιρροή και στο δικό της εθνικό ζήτημα. Η αξιοπιστία και η συνοχή στην εξωτερική πολιτική, η προβολή μιας ανθρωπιστικής και φιλειρηνικής εικόνας, αλλά και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των εταίρων προς την κυπριακή διπλωματία, δημιουργούν θετικό υπόβαθρο για το Κυπριακό. Όταν η Κύπρος αναγνωρίζεται ως συντελεστής ειρήνης και σταθερότητας, οι θέσεις της κερδίζουν ακροατήριο και εκτός του παραδοσιακού κύκλου φίλων. Δεν πρέπει, όμως, να υποτιμηθεί το διακύβευμα της συνέπειας. Η υλοποίηση της πρότασης απαιτεί τεχνοκρατική επάρκεια, διπλωματική συνέχεια, και αποφυγή εσωτερικών μικροπολιτικών αντιφάσεων. Η πολιτική ηγεσία οφείλει να ενισχύσει θεσμικά την πρωτοβουλία, να της προσδώσει διάρκεια και να επενδύσει στη συστηματική οικοδόμηση εμπιστοσύνης με τους διεθνείς εταίρους. Εάν η πρόταση αφεθεί να μαραζώσει ως συγκυριακή διπλωματική χειρονομία, τότε το όποιο κεφάλαιο έχει κερδηθεί, κινδυνεύει να ακυρωθεί.

Συμπερασματικά, η πρόταση του Κύπριου Υπουργού Εξωτερικών αποτελεί στρατηγική πράξη, με σαφές γεωπολιτικό, ευρωπαϊκό και εθνικό αποτύπωμα. Η Κύπρος, μέσω αυτής, παύει να αντιδρά και αρχίζει να προτείνει. Παύει να παρακολουθεί και επιχειρεί να επηρεάσει. Και, κυρίως, επιχειρεί να διαμορφώσει μια ταυτότητα ενεργού ευρωπαϊκού παίκτη στην Ανατολική Μεσόγειο. Σε μια εποχή αστάθειας, όπου οι φωνές της λογικής και του ανθρωπισμού σπανίζουν, η πρωτοβουλία της Κυπριακής Δημοκρατίας έχει όχι μόνο αξία, αλλά και προοπτική.

*Καθηγητής-ανθρωπολόγος στο Philips University, πρώην Πρύτανης