Γιατί η σιωπή της Κύπρου ενισχύει την ατζέντα διχοτόμησης της Τουρκίας

Στην από δεκαετίες σύγκρουση της Κύπρου, τα λόγια συχνά έχουν αποκτήσει την ίδια σημασία με τις πράξεις. Αλλά, όταν η Τουρκία και οι Τουρκοκύπριοι διαδίδουν κατηγορίες ή προωθούν τα δύο κράτη, η Κυπριακή Δημοκρατία επιλέγει τη σιωπή. Αυτή η στρατηγική δεν φαίνεται να είναι καθ’ οιονδήποτε τρόπον βοηθητική, έχει γίνει όμως ένα επικίνδυνο μειονέκτημα.

Τα ψεύδη της Τουρκίας είναι αμείλικτα. Η Άγκυρα παρουσιάζει τη συνεχιζόμενη στρατιωτική της παρουσία στην Κύπρο ως «προστασία» για τους Τουρκοκύπριους και κατηγορεί την Κυπριακή Δημοκρατία για αδιαλλαξία στις συνομιλίες. Στη Γενική Συνέλευση των ΗΕ το 2024, μέσα στην ίδια την αίθουσα του ΟΗΕ ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ξαναζήτησε από τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσουν «κυρίαρχη ισότητα και ισότιμο διεθνές καθεστώς» για τους Τουρκοκύπριους, ενώ αυτό έχει κηρυχθεί παράνομο από τον ίδιο τον ΟΗΕ αλλά ο Γενικός Γραμματέας καμία αντίδραση, που σημαίνει αποδοχή ή τουλάχιστον μη απόρριψη.

Εν τω μεταξύ, ο εκπρόσωπος της Τουρκίας Ερσίν Τατάρ συνεχίζει να υποστηρίζει μια λύση δύο κρατών κατά παράβαση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Το μήνυμά του είναι σαφές: «Υπάρχουν δύο λαοί στην Κύπρο και οποιαδήποτε λύση πρέπει να αντικατοπτρίζει αυτήν την πραγματικότητα». Όταν αυτοί οι ισχυρισμοί δεν απαντούνται, γίνονται με τον καιρό αποδεκτές αφηγήσεις στο εξωτερικό - ειδικά σε χώρες ή οργανισμούς που δεν είναι εξοικειωμένοι με τα ιστορικά και νομικά θεμέλια του Κυπριακού.

Η σιωπή είναι επικίνδυνη σύμφωνα με το Άρθρο 2(4) του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, η κατάληψη εδαφών με τη βία απαγορεύεται. Η εισβολή της Τουρκίας το 1974 και η συνεχιζόμενη κατοχή παραμένουν παραβιάσεις αυτής της αρχής οι οποίες αγνοούνται από την Κυπριακή κυβέρνηση και ενδυναμώνουν τη σιωπηλή διάδωση τού αφηγήματος της Τουρκίας.

Το Ψήφισμα 541 (1983) του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών κηρύσσει την αυτοανακηρυγμένη Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» νομικά άκυρη και καλεί όλα τα κράτη να μην την αναγνωρίσουν. Το Ψήφισμα 550 (1984) καταδικάζει τις προσπάθειες εποικισμού του περιφραγμένου τμήματος της Αμμοχώστου, με

οποιονδήποτε άλλον εκτός από τους νόμιμους ιδιοκτήτες τους. Ωστόσο, η Τουρκία συνεχίζει να διαδίδει το αφήγημά της. Από το 2020, έχει ανοίξει ξανά τμήματα του Βαρωσιού, παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο, περιφρονώντας τον ΟΗΕ και την ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στα συμπεράσματά του του 2023, επιβεβαίωσε ότι «η Τουρκία πρέπει να αναιρέσει τις μονομερείς ενέργειές της στο Βαρώσι, οι οποίες υπονομεύουν τις προσπάθειες του ΟΗΕ για μια συνολική διευθέτηση. Δυστυχώς, οι διπλωματικές δηλώσεις από την Κυπριακή Δημοκρατία συχνά είναι ανύπαρκτες όταν Τούρκοι αξιωματούχοι κάνουν ψευδείς, προκλητικούς ισχυρισμούς.

Σύμφωνα με τη διεθνή νομική πρακτική, η επίμονη διαμαρτυρία είναι απαραίτητη για τη διατήρηση των δικαιωμάτων. Η μη απάντηση, με την πάροδο του χρόνου, διαβρώνει τη θέση της Κύπρου σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις ή διεθνείς δικαστικές διαμάχες.

Ακόμα και στην καθημερινότητά μας η σιωπή δημιουργεί την αίσθηση της συναίνεσης. Σε διαφορές όπου διακυβεύονται εδάφη, κυριαρχία και δικαιώματα, κάθε αξίωση, που δεν αντικρούεται, με τον καιρό αρχίζει να γίνεται αποδεκτή.

Κάθε αναπάντητη τουρκική δήλωση, ομαλοποιεί την κατοχή και κάνει τη διχοτόμηση να φαίνεται ολοένα και πιο «ρεαλιστική». Αδυνατίζει τη νομική θέση της Κύπρου δημιουργώντας ασάφεια ως προς την κυριαρχία.

Ενδυναμώνεται η Τουρκία διπλωματικά, δίνοντας στην Άγκυρα το αφηγηματικό πλεονέκτημα στα παγκόσμια φόρουμ. Αυτό το αφηγηματικό κενό είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο σε μια εποχή που η Τουρκία ασκεί ενεργά πιέσεις για διεθνή αναγνώριση του βορρά, ιδίως στις ισλαμικές και στις τουρκογενείς χώρες.

Εξελίξεις που απαιτούν άμεση απάντηση, έστω και αργά. Παρά τα ψηφίσματα 550 και 789 του Συμβουλίου Τούρκοι και Τουρκοκύπριοι ηγέτες ζητούν τώρα ανοιχτά την αναγνώριση του βορρά, κατά παράβασιν κάθε νομιμότητας.

Οι τουρκικές γεωτρήσεις εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) της Κύπρου συνεχίζονται παρά τις κυρώσεις της ΕΕ και τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις.

Η Κύπρος πρέπει να υιοθετήσει μια πολύπλευρη στρατηγική: Πρέπει να δημιουργηθεί μια ειδική ομάδα για την άμεση ανταπόκριση στην τουρκική προπαγάνδα μέσα σε λίγες ώρες. Έτσι θα διασφαλίζεται ότι οι ψευδείς αφηγήσεις δεν θα ριζώσουν.

Πρέπει να υποβάλλονται επίσημες διαμαρτυρίες στον ΟΗΕ και την ΕΕ κάθε φορά που η Τουρκία ή ο Τατάρ παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο. Να καταγράφονται και να δημοσιοποιούνται με συνέπεια.

Πρέπει να αρχίσει μια παγκόσμια εκστρατεία για να εξηγείται η νομική θέση της Κύπρου. Να γράφονται άρθρα γνώμης, να γίνονται συνεντεύξεις, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να χρησιμοποιηθούν εντατικά για την ανάδειξη των ψηφισμάτων του ΟΗΕ και της παρανομίας της διχοτόμησης.

Οι συμμαχίες της Κύπρου πρέπει να ενταθούν και συνεχώς να προτάσσεται το διεθνές δίκαιο, που καμία χώρα, ιδιαίτερα οι φιλικές προς την Τουρκία, δεν μπορούν να μας πουν να μην το λαμβάνουμε υπόψιν στις συνομιλίες.

Η κινητοποίηση της αλληλεγγύης της ΕΕ για την εξασφάλιση συμμάχων για κυρώσεις εναντίον της Τουρκίας.

Δυστυχώς, όπως και να ξέρουμε τις δυνατότητές μας, φθάνουμε πάντα στο σημείο όπου είμαστε αναγκασμένοι να αποδεχτούμε ότι η εκάστοτε κυβέρνησή μας δεν έχει την πολιτική θέληση. Μέχρι τώρα δεν μας έδωσε ούτε ένας από τους πολιτικούς ηγέτες κάποιο λογικό λόγο για την αδράνειά τους. Θα μπορέσουμε άραγε να χρησιμοποιήσουμε τα νομικά μας όπλα;

*Απόφοιτος Πολιτικών Επιστημών, Ψυχολογίας και Κοινωνιολογίας από τη Γερμανία.