Οι πενταμερείς, τα ΜΟΕ της αποναρκοθέτησης και οι κίνδυνοι για την ασφάλεια της Κύπρου

Τα τελευταία χρόνια, οι πενταμερείς διασκέψεις για το Κυπριακό έχουν γίνει το βασικό πλαίσιο διαπραγματεύσεων, με την παρουσία των δύο κοινοτήτων και των τριών εγγυητριών δυνάμεων: Ελλάδας, Τουρκίας και Βρετανίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Κυπριακή Δημοκρατία δέχεται να εφαρμόζει Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ), όπως η αποναρκοθέτηση, που αφορούν την απομάκρυνση ναρκών από περιοχές που αποτελούν στρατηγικά σημεία.

Μήπως ειναι παραδοχή της ηγεσίας μας, ότι η Τουρκία, παρά την παράνομη παρουσία της και τις συνεχείς στρατιωτικές προκλήσεις, θα συμμορφωθεί ή τουλάχιστον δεν θα επιτεθεί ξανά, εφόσον εμείς προχωρήσουμε σε μέτρα αποναρκοθέτησης; Δεν είναι όμως αυτό μια επικίνδυνη αυταπάτη;

Η απομάκρυνση των ναρκών αποδυναμώνει τη στρατιωτική ικανότητα αποτροπής της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι νάρκες αποτελούσαν βασικό εμπόδιο που αποθάρρυνε οποιαδήποτε απόπειρα στρατιωτικής επίθεσης. Αντίθετα, η Τουρκία συνεχίζει ανοικτά να ενισχύει τις στρατιωτικές της δυνάμεις, χωρίς να δεσμεύεται σε κανένα ΜΟΕ.

Υπάρχουν εγγυήσεις για την ασφάλεια; Η απάντηση είναι κατηγορηματικά όχι. Δεν υπάρχει καμία νομική ή πολιτική δέσμευση που να διασφαλίζει ότι η Τουρκία δεν θα μας επιτεθεί ξανά. Η “σιγουριά” που επιδικνύουν οι διαχειριστές της πολιτικής αυτής είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη και χωρίς μηχανισμό εφαρμογής.

Αντιθέτως, το διεθνές δίκαιο αναγνωρίζει το δικαίωμα της Κυπριακής Δημοκρατίας για αυτοάμυνα (Χάρτης Ηνωμένων Εθνών, Άρθρο 51). Η διατήρηση ισχυρής αποτρεπτικής ικανότητας είναι καθοριστική για την προστασία της εδαφικής ακεραιότητας.

Η αδράνεια έναντι της τουρκικής προκλητικότητας

Παρά τις συνεχείς παραβιάσεις της Τουρκίας (στρατιωτικές ασκήσεις, εισβολές σε ΑΟΖ, επεκτάσεις κατοχής), η Κυπριακή Δημοκρατία δεν φαίνεται να προσπαθεί να αξιοποιεί όλα τα νομικά μέσα που διαθέτει. Με βάση τα ψηφίσματα του ΟΗΕ (541/1983, 550/1984) και αποφάσεις διεθνών δικαστηρίων (ΕΔΑΔ, υπόθεση Cyprus v. Turkey 2001), υπάρχουν σαφείς βάσεις για διεθνείς προσφυγές και διπλωματική πίεση.

Η μη αξιοποίηση αυτών των εργαλείων αφήνει το πεδίο ελεύθερο στην Τουρκία να συνεχίζει ατιμώρητη την προπαγάνδα, υπονομεύοντας την κυπριακή θέση και ασφάλεια. Επιπλέον η συνεχής σιωπή της κυπριακής κυβέρνησης δείχνει συναίνεση.

Η τουρκική πλευρά συστηματικά υιοθετεί ρητορική που επιχειρεί να νομιμοποιήσει την κατοχή και να παρουσιάσει τους Ελληνοκύπριους ως εμπόδιο στην ειρήνη. Δηλώσεις περί «προστασίας των Τουρκοκυπρίων», «εγγυήσεων για τη σταθερότητα» και «αντιμετώπισης τρομοκρατίας» συχνά συνοδεύονται από απειλές για στρατιωτική επέμβαση.

Οι Ε/Κ μπορούν να εκμηδενίσουν αυτή τη ρητορική με τρεις βασικούς τρόπους:

1. Νομική τεκμηρίωση: Αντιπαραθέτοντας την τουρκική προπαγάνδα με τα ψηφίσματα του ΟΗΕ (541/1983, 550/1984), αποφάσεις ΕΔΑΔ και διεθνείς νόμους που καθιστούν παράνομη την κατοχή και καταδικάζουν τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
2. Διπλωματική κινητοποίηση: Μέσω ενεργούς διπλωματίας στην ΕΕ και τον ΟΗΕ, αναδεικνύοντας τις τουρκικές παραβιάσεις και συνδέοντας τις με την ευρωπαϊκή πολιτική για κράτη δικαίου, ανθρώπινα δικαιώματα και σεβασμό της κυριαρχίας.
3. Διαφανής ενημέρωση της κοινής γνώμης: Ενημερώνοντας διεθνώς και τοπικά για τα πραγματικά δεδομένα, αποδομώντας την τουρκική ρητορική με στοιχεία και αποδείξεις, ώστε να μην περνούν ως αλήθειες.

Η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να αναλάβει αποφασιστική δράση:

• Νομικές κινήσεις: Να προχωρήσει άμεσα σε προσφυγές στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και στον ΟΗΕ, επικαλούμενη τα σχετικά ψηφίσματα και αποφάσεις. Αυτό θα ενισχύσει τη διεθνή πίεση στηνΤουρκία και θα αναδείξει την παράνομη συμπεριφορά της.
• Διπλωματική ισχύς: Να αξιοποιήσει τη θέση της εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πιέζοντας γιασυσχέτιση της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας με την τήρηση των υποχρεώσεών της στην Κύπρο. Η ΕΕ έχει ήδη δεχθεί ότι η Τουρκία ενεργεί παράνομα στην Κύπρο και μπορεί να ενεργοποιήσει πολιτικά και οικονομικά μέτρα εναντίον της. Μέτρα που οι Κυπριακές κυβερνήσεις δεν απαίτησαν ποτέ.
• Στρατιωτική ετοιμότητα: Να διατηρήσει και να ενισχύσει τις δυνάμεις αποτροπής, με στόχο να αποτρέψει οποιαδήποτε νέα επιθετική ενέργεια. Η αποναρκοθέτηση δεν πρέπει να γίνεται εις βάρος της ασφάλειας.

Νομικές βάσεις που μπορεί να αξιοποιήσει η Κυπριακή Δημοκρατία

• Ψηφίσματα ΟΗΕ 541 (1983) και 550 (1984): Καταδικάζουν την παράνομη ανακήρυξη του ψευδοκράτους και την παράνομη επέκταση της κατοχής.
• Άρθρο 51 Χάρτη ΗΕ:Δικαίωμα αυτοάμυνας έναντι ένοπλης επίθεσης.
• Υπόθεση Cyprus v. Turkey (ΕΔΑΔ, 2001): Η απόφαση αυτή αποτελεί ορόσημο για το Κυπριακό ζήτημα, διότι κατοχυρώνει τη νομική ευθύνη της Τουρκίας για τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα κατεχόμενα. Επιπλέον, ενίσχυσε το προηγούμενο ότι τα κράτη φέρουν ευθύνη για παραβιάσεις σε εδάφη που ελέγχουν, ακόμα κι αν δεν τα αναγνωρίζουν ως δικά τους.

Η Κύπρος βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή. Η πολιτική της αδράνειας και των αβέβαιων υποθέσεων αποδυναμώνει την ασφάλεια και αφήνει το πεδίο ελεύθερο για νέες τουρκικές προκλήσεις. Μια στρατηγική βασισμένη σε αποφασιστική νομική δράση, διπλωματική πίεση και ισχυρή άμυνα είναι μονόδρομος για την προστασία της κυριαρχίας και της ειρήνης στην πατρίδα μας.

*Απόφοιτος Πολιτικών Επιστημών, Ψυχολογίας και Κοινωνιολογίας από τη Γερμανία