Όχι κέντρο του κόσμου. Κόμβος ισχύος

Ο Πρόεδρος υπενθύμισε πρόσφατα ότι «η μικρή μας χώρα… δεν είναι το κέντρο του κόσμου». Ο λόγος του είναι νηφάλιος χωρίς να μας καλλιεργεί αυταπάτες μεγαλείου θέτει όμως ως αφετηρία την πραγματικότητα ενός μικρού κράτους σε ένα σκληρό διεθνές περιβάλλον. Προηγουμένος όμως, ο Αρχιεπίσκοπος παρενέβη δηλώνοντας ότι η Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία είναι καταστροφική και ζήτησε «αλλαγή πορείας». Οι δύο θέσεις, όσο και αν μοιάζουν αντίθετες, φωτίζουν το ίδιο κεντρικό ερώτημα: πώς μια μικρή χώρα γίνεται χρήσιμη και, άρα, υπολογίσιμη.

Η Κύπρος δεν είναι ο ομφαλός της γης. Είναι όμως σημείο σύγκλισης συμφερόντων. Το αποδεικνύει ο θαλάσσιος ανθρωπιστικός διάδρομος Amalthea από τη Λάρνακα προς τη Γάζα, ο οποίος ενεργοποιήθηκε την άνοιξη του 2024 με κοινή στήριξη ΕΕ, ΗΠΑ, ΗΒ και ΗΑΕ και συνεχίζει να λειτουργεί ως συμπληρωματικός δίαυλος βοήθειας. Δεν πρόκειται για επικοινωνιακή κίνηση αλλά για θεσμοποιημένη ικανότητα παροχής διεθνούς δημόσιου αγαθού, που παράγει πολιτικό κεφάλαιο για τη Λευκωσία.

Η στρατιωτική σημασία της Κύπρου δεν είναι θεωρητική. Οι Κυρίαρχες Βάσεις και ιδίως το RAF Akrotiri λειτουργούν ως μόνιμος κόμβος επιχειρήσεων και υποστήριξης στη Μέση Ανατολή. Αυτό καθιστά την ασφάλεια της Κύπρου ζήτημα ευρύτερης συμμαχικής σταθερότητας, ανεξάρτητα από τις πολιτικές διαφωνίες με το Λονδίνο. Όταν ένα έδαφος είναι σημείο εκκίνησης και υποστήριξης αποστολών, αποκτά προστιθέμενη αξία που πρέπει να μετατρέπεται σε διπλωματικά ανταλλάγματα.

Στην ενέργεια, η εικόνα γίνετε ακόμα πιο ξεκάθαρη. Το σχέδιο ανάπτυξης του κοιτάσματος «Αφροδίτη» προσαρμόστηκε και εγκρίθηκε, ενώ προχωρούν τεχνικές εργασίες για τη διασύνδεση με την Αίγυπτο. Παράλληλα, στο θαλασσοτεμάχιο 6, το «Κρόνος» αποτιμάται ως σημαντικό δυναμικό με ορίζοντα απόφασης επένδυσης, ανοίγοντας διαδρομές εξαγωγής μέσω Αιγύπτου. Η ΕΕ αναζητεί ασφαλείς προμήθειες και κάθε βήμα υλοποίησης αυτών των έργων αυξάνει το διακύβευμα των εταίρων για σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, άρα και το ενδιαφέρον τους να στηρίξουν μια δίκαιη λύση.

Το συμπέρασμα είναι πρακτικό: δεν χρειάζεται να είμαστε «κέντρο του κόσμου» για να είμαστε απαραίτητοι. Αρκεί να δένουμε κάθε ρόλο που ήδη αναλαμβάνουμε με συγκεκριμένο πολιτικό αποτέλεσμα στο Κυπριακό. Εδώ κρίνεται ο χειρισμός.

Πρώτον, η γλώσσα του πλαισίου. Κάθε δημόσια τοποθέτηση να ξεκινά από το αυτονόητο αλλά συχνά αποδυναμωμένο: κράτος-μέλος της ΕΕ με κατεχόμενο έδαφος, που συμβάλλει απτά στη σταθερότητα της περιοχής. Η αποφυγή συμμετριών τύπου «δύο οντότητες» δεν είναι εμμονή· είναι διαπραγματευτική υγιεινή. Όταν περιγράφουμε με ακρίβεια το status και την προσφορά μας (Amalthea, θαλάσσια επιτήρηση, συντονισμός ανθρωπιστικών ροών), περιορίζουμε τον χώρο της τουρκικής διπλωματίας να παρουσιάζει την κατοχή ως «ισότιμη πραγματικότητα».

Δεύτερον, η ευρωπαϊκή σύνδεση κόστους–οφέλους. Η Λευκωσία οφείλει να θέσει σε θεσμικό κείμενο της ΕΕ τη ρητή συνάρτηση: κάθε κλιμάκωση σε ΑΟΖ/Βαρώσι επηρεάζει την ατζέντα ΕΕ–Τουρκίας, συμπεριλαμβανομένης της τελωνειακής ένωσης. Η σχετική πολιτική γραμμή υπάρχει ήδη στις εκθέσεις και στα συμπεράσματα· πρέπει να γίνει μετρήσιμη, με δείκτες συμπεριφοράς και σαφή αντίμετρα. Αυτό δεν είναι «βέτο για το βέτο», είναι ευρωπαϊκή κανονικότητα εφαρμοσμένη στην εξωτερική πολιτική.

Τρίτον, η ενέργεια ως μοχλός, όχι ως αυτοσκοπός. Τα χρονοδιαγράμματα στα «Αφροδίτη» και «Κρόνος» να συνδεθούν με διεθνή στήριξη θαλάσσιας ασφάλειας και χρηματοδοτικών εργαλείων. Κάθε ορόσημο υλοποίησης να συνοδεύεται από δέσμευση εταίρων για ρητή υποστήριξη της διαδικασίας ΟΗΕ εντός των υφιστάμενων παραμέτρων. Όταν η ενεργειακή πρόοδος παράγει πολιτικό μέρισμα στη διαπραγμάτευση, οι επενδυτές αποκτούν κίνητρο να υποστηρίζουν τη σταθερότητα.

Τέταρτον, θεσμοποίηση της ανθρωπιστικής ισχύος. Το Amalthea να αποκτήσει μόνιμη δομή στη Λάρνακα με παρουσία ΕΕ/ΟΗΕ και σταθερή γραμμή χρηματοδότησης. Η εικόνα μιας χώρας που οργανώνει και διασφαλίζει ροές βοήθειας δεν είναι διακοσμητική· μεταφράζεται σε πολιτικό κεφάλαιο που ανταλλάσσεται όταν τίθεται το Κυπριακό σε ανώτατο επίπεδο.

Πέμπτον, ρεαλιστική αξιοποίηση του βρετανικού παράγοντα. Οι Βάσεις είναι δεδομένο ισχύος στην περιοχή. Μια θεσμική τριμερής γραμμή ΗΒ–ΚΔ–ΕΕ για θαλάσσια επιτήρηση και ανταλλαγή πληροφοριών στην Ανατολική Μεσόγειο, με ρήτρα προστασίας πολιτών της ΚΔ, θα αύξανε τη συλλογική ευθύνη για σταθερότητα στο νησί χωρίς να στρατιωτικοποιεί τη διαπραγμάτευση.

Έκτον, κανόνες συμμετοχής. Συνομιλίες μόνον εντός των παραμέτρων του ΟΗΕ, χωρίς προαπαιτούμενα «ισοτιμίας» που εκτρέπουν τη βάση των αποφάσεων. Καμία πρακτική που παράγει de facto αναγνώριση ή διπλωματική αναβάθμιση του κατοχικού μορφώματος με αντάλλαγμα κενά ΜΟΕ. Διάφανα «non-papers» προς εταίρους πριν από κάθε κρίσιμο ραντεβού, ώστε να προλαμβάνονται αιφνιδιασμοί και να εδραιώνεται κοινό μέτρο κρίσης.

Με αυτά τα εργαλεία, η προεδρική φράση αποκτά ουσία: δεν είμαστε κέντρο, αλλά μπορούμε να είμαστε κόμβος. Ο κόμβος δεν φωνάζει, πείθει με χρησιμότητα. Παρέχει ανθρωπιστική πρόσβαση όταν λείπει, στηρίζει ενεργειακές λύσεις όταν πιέζουν οι αγορές, προσφέρει στρατιωτική διευκόλυνση όταν απαιτείται περιφερειακή αποτροπή. Και μετά απαιτεί την αναγνώριση αυτής της χρησιμότητας στο μόνο ζήτημα που για μας είναι υπαρξιακό: τον τερματισμό της κατοχής με σεβασμό των αποφάσεων του ΟΗΕ και του ευρωπαϊκού κεκτημένου.

Η διαφωνία για το τελικό μοντέλο λύσης θα συνεχιστεί. Όμως, πριν από τα συνθήματα, προηγείται η ισχύς του πλαισίου. Αν η Λευκωσία παρουσιάζεται συστηματικά ως χώρα-πρόβλεψη στη γειτονιά της και το τεκμηριώνει κάθε μήνα με μετρήσιμες πολιτικές, τότε οι εταίροι έχουν σημαντικότατο λόγο να επενδύουν και στο δίκαιο αίτημά μας. Το μέγεθος δεν αλλάζει. Αλλάζει η απόδοση του μεγέθους όταν τοποθετείς σωστά τους μοχλούς. Αυτό είναι το στοίχημα: να μετατρέψουμε τις πραγματικές δυνατότητες σε διαπραγματευτική αξία, με επιμονή, ακρίβεια και χωρίς αυταπάτες.

*Απόφοιτος Πολιτικών Επιστημών, Ψυχολογίας και Κοινωνιολογίας από τη Γερμανία.