Ξυλοδαρμός 16χρονου: Τα κενά στη νομοθεσία και η απουσία δομών αναμόρφωσης ανηλίκων

Τις ελλείψεις στην αντιμετώπιση της νεανικής παραβατικότητας στην Κύπρο ανέδειξε ο ομαδικός ξυλοδαρμός 16χρονου στα Λατσιά, που έφερε στο φως το ΣΙΓΜΑ. Μιλώντας στο Ράδιο Πρώτο, ο νομικός Αντρέας Χρίστου άσκησε κριτική στο ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και στην απουσία κατάλληλων δομών αναμόρφωσης, τονίζοντας ότι η απόδοση ποινικών ευθυνών πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστικές παρεμβάσεις για την επανένταξη των ανηλίκων και την αποτροπή νέων περιστατικών βίας.

Υπενθυμίζεται ότι για την υπόθεση συνελήφθησαν επτά πρόσωπα αναμένεται να οδηγηθούν ενώπιον του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας. 

Ο κ. Χρίστου στάθηκε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι ανάμεσα στους συλληφθέντες βρίσκεται και 14χρονος, εξηγώντας ότι στην Κύπρο η ποινική ευθύνη αρχίζει από την ηλικία των 14 ετών.

Όπως ανέφερε, «παλαιότερα, είχαμε ποινική ευθύνη στα 12 ετών», προσθέτοντας ότι ο ίδιος θεωρεί ορθότερο το προηγούμενο ηλικιακό όριο.

Μάλιστα, τάχθηκε υπέρ της αυστηροποίησης του πλαισίου, υποστηρίζοντας ότι οι σημερινοί ανήλικοι έχουν διαφορετικές γνώσεις και εμπειρίες σε σύγκριση με προηγούμενες δεκαετίες.

«Δεν έχουμε δικαστήρια ανηλίκων, δεν έχουμε αναμορφωτήρια»

Ιδιαίτερα επικριτικός εμφανίστηκε για την εφαρμογή της νομοθεσίας του 2021, υποστηρίζοντας ότι, παρά τις σχετικές πρόνοιες, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές ελλείψεις στις δομές που θα έπρεπε να λειτουργούν για τη διαχείριση της παραβατικότητας των ανηλίκων.

Ο ίδιος αναφέρθηκε στον νόμο 55(I)/2021, ο οποίος προβλέπει ειδική μεταχείριση των παιδιών που βρίσκονται σε σύγκρουση με τον νόμο, επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχουν εξειδικευμένα δικαστήρια και δικαστές με αποκλειστική αρμοδιότητα την εκδίκαση υποθέσεων ανηλίκων.

Παράλληλα, σημείωσε ότι απουσιάζουν οι αναγκαίες δομές αναμόρφωσης και επανένταξης, τόσο για παιδιά κάτω των 14 ετών, τα οποία δεν υπέχουν ποινική ευθύνη, όσο και για μεγαλύτερους ανηλίκους που οδηγούνται ενώπιον της Δικαιοσύνης.

Αναφερόμενος στον τρόπο με τον οποίο ψηφίστηκε η σχετική νομοθεσία, υποστήριξε ότι παρέμενε στη Βουλή από το 2010 και εγκρίθηκε μόλις το 2021, την τελευταία εργάσιμη ημέρα της τότε κοινοβουλευτικής περιόδου.

«Λυπάμαι πάρα πολύ γιατί αυτή η νομοθεσία βρισκόταν στο χρονοντούλαπο της Βουλής από το 2010», ανέφερε, προσθέτοντας ότι πρόκειται για έναν νόμο «ο οποίος έχει χίλια μύρια προβλήματα».

Εξηγώντας τις δυσκολίες που προκύπτουν στην πράξη, αναφέρθηκε στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ανήλικοι και ενήλικοι είναι συγκατηγορούμενοι στην ίδια υπόθεση.

Σύμφωνα με τον ίδιο, σε αυτές τις περιπτώσεις η εκδίκαση πραγματοποιείται από επαρχιακό δικαστή, ο οποίος καλείται να εφαρμόσει και τις ειδικές διατάξεις που αφορούν τους ανηλίκους. «Μα πού πάμε τελικώς», διερωτήθηκε.

Η ανάγκη ένταξης σε ομάδες και η επίδειξη ανδρισμού

Ο νομικός αναφέρθηκε και στους κοινωνικούς παράγοντες που ενδέχεται να συμβάλλουν στην εκδήλωση βίαιων συμπεριφορών από ανηλίκους.

Ειδικότερα, στάθηκε στην ανάγκη ορισμένων νεαρών να ενταχθούν σε ομάδες και να γίνουν αποδεκτοί από συνομηλίκους τους, επισημαίνοντας ότι τέτοιες συμπεριφορές παρατηρούνται έντονα στα αγόρια.

Όπως εξήγησε, η επιθυμία για αποδοχή μπορεί να οδηγήσει σε πράξεις βίας, ενώ ορισμένοι ανήλικοι αισθάνονται την ανάγκη να αποδείξουν τον ανδρισμό τους μέσα από επιθετικές συμπεριφορές.

Η συζήτηση επικεντρώθηκε και στο περιστατικό των Λατσιών, με τους παρουσιαστές να αναφέρονται στη βιαιότητα των χτυπημάτων και στον σοβαρό κίνδυνο που διέτρεξε ο 16χρονος. «Πραγματικά είναι θαύμα», σχολίασε ο κ. Χρίστου για το γεγονός ότι ο ανήλικος δεν υπέστη ακόμη σοβαρότερες συνέπειες.

«Έχουν την ίδια ευθύνη ακόμα και να μην προκάλεσαν αυτοί το τελειωτικό χτύπημα»

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη νομική ευθύνη όσων συμμετέχουν σε ομαδικές επιθέσεις, εξηγώντας ότι η μη πρόκληση του καθοριστικού χτυπήματος δεν συνεπάγεται αυτομάτως απαλλαγή από την ποινική ευθύνη. «Ξέρετε, δεν ξέρουν πολλοί νεαροί ότι έχουν την ίδια ευθύνη ακόμα και να μην προκάλεσαν αυτοί το τελειωτικό χτύπημα, έχουν την ίδια ευθύνη στο πλαίσιο της συναυτουργίας», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Για να εξηγήσει τη θέση του, επικαλέστηκε προηγούμενη υπόθεση της κυπριακής νομολογίας, κατά την οποία ομάδα προσώπων επιτέθηκε σε θύμα, με αποτέλεσμα τον θάνατό του.

Μέσα από το συγκεκριμένο παράδειγμα θέλησε να καταδείξει ότι μια ομαδική επίθεση μπορεί να έχει τραγική κατάληξη, ακόμη και όταν οι εμπλεκόμενοι δεν έχουν αντιληφθεί πλήρως τις πιθανές συνέπειες των πράξεών τους.

Μέχρι και φυλάκιση, αλλά χωρίς κατάλληλες δομές αναμόρφωσης

Απαντώντας σε ερώτηση για τις ποινές που μπορούν να επιβληθούν σε ανηλίκους, ο κ. Χρίστου εξήγησε ότι, υπό τις προβλεπόμενες από τον νόμο προϋποθέσεις, υπάρχει ακόμη και η δυνατότητα επιβολής ποινής φυλάκισης.

Ωστόσο, έθεσε το ζήτημα της ουσιαστικής αντιμετώπισης της νεανικής παραβατικότητας και της επανένταξης των ανηλίκων στην κοινωνία. «Το θέμα είναι, τελειώνουμε μέχρι εκεί», διερωτήθηκε, επισημαίνοντας ότι η επιβολή ποινής από μόνη της δεν αρκεί εάν δεν υπάρχουν οι κατάλληλοι μηχανισμοί αναμόρφωσης.

Ξεκαθάρισε ότι δεν τάσσεται υπέρ της επιεικούς μεταχείρισης σε κάθε περίπτωση, αλλά υπέρ ενός ολοκληρωμένου συστήματος που θα συνδυάζει την απόδοση ευθυνών με την ουσιαστική αναμόρφωση. «Αν δεν έχω αυτό το πράγμα, τι θα γίνει στο τέλος της ημέρας», διερωτήθηκε, αναφερόμενος στην απουσία κατάλληλων χώρων κράτησης και αναμόρφωσης ανηλίκων.

Ο κ. Χρίστου αναφέρθηκε, επίσης, στην υπόθεση του Παναγιώτη Στεφανή, συνδέοντας τη συζήτηση με το ευρύτερο πρόβλημα του εκφοβισμού και της βίας μεταξύ νέων.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι παραμένουν νομοθετικά κενά στην αντιμετώπιση του bullying, τονίζοντας την ανάγκη εκσυγχρονισμού του θεσμικού πλαισίου.

Οι επισημάνσεις του επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της αντιμετώπισης της παραβατικότητας των ανηλίκων, όχι μόνο στο επίπεδο της ποινικής τιμωρίας, αλλά και στην πρόληψη, την αναμόρφωση και την αποτροπή νέων περιστατικών βίας.