Προεδρικές 2028: ΔΗΣΥ σε τροχιά σύγκρουσης και η επόμενη μέρα

Η μάχη για το προεδρικό χρίσμα στον Δημοκρατικό Συναγερμό έχει πλέον περάσει από τη φάση της ονοματολογίας σε εκείνη της οργανωμένης εσωκομματικής αντιπαράθεσης. Ο Αβέρωφ Νεοφύτου και ο Γιώργος Παμπορίδης βρίσκονται στο επίκεντρο, η Αννίτα Δημητρίου επέλεξε να αποσυρθεί επικαλούμενη την ανάγκη διαφύλαξης της ενότητας, ενώ οι εναλλακτικές υποψηφιότητες που συζητήθηκαν τις προηγούμενες ημέρες περιορίζονται. Την ίδια ώρα, τα δύο στρατόπεδα επιχειρούν να εξασφαλίσουν δημόσιες στηρίξεις και η ηγεσία του κόμματος προσπαθεί να αποτρέψει μια διαδικασία που θα αφήσει πίσω της βαθύτερα ρήγματα.

Το διακύβευμα δεν εξαντλείται στην επιλογή του προσώπου που θα εκπροσωπήσει τον ΔΗΣΥ στις προεδρικές εκλογές του 2028. Αφορά την επόμενη πολιτική φυσιογνωμία της παράταξης, τη διαχείριση της κληρονομιάς του 2023, τη σχέση της με την κυβέρνηση Χριστοδουλίδη και τη δυνατότητά της να μετατρέψει μια εσωκομματική αναμέτρηση σε αφετηρία ανασυγκρότησης.

Δύο υποψηφιότητες, πολλές εκκρεμότητες

Ο Αβέρωφ Νεοφύτου ανακοίνωσε στις 27 Σεπτεμβρίου την πρόθεσή του να διεκδικήσει την Προεδρία της Δημοκρατίας το 2028. Ο Γιώργος Παμπορίδης, από την πλευρά του, ανακοίνωσε στις 5 Οκτωβρίου ότι θα διεκδικήσει το χρίσμα του ΔΗΣΥ, υποστηρίζοντας ότι η παράταξη χρειάζεται να γυρίσει σελίδα από την εσωστρέφεια και τη διχόνοια. Η Αννίτα Δημητρίου, που είχε επίσης ανακοινώσει ενδιαφέρον για το χρίσμα, αποσύρθηκε στις 8 Οκτωβρίου. Έτσι, η διαδικασία φαίνεται να διαμορφώνεται κυρίως ως αναμέτρηση μεταξύ των δύο πρώτων

Το χρονοδιάγραμμα προβλέπει υποβολή υποψηφιοτήτων στις 26 Οκτωβρίου και έκτακτη παγκύπρια εκλογική συνέλευση στις 28 Νοεμβρίου. Μέχρι τότε, δεν αποκλείεται να υπάρξουν νέες κινήσεις, αν και τα πιο πρόσφατα δημοσιεύματα συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι δύσκολα θα εμφανιστεί τρίτος υποψήφιος με ισχυρή παρουσία στο κόμμα.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η κάλπη θα αποτελέσει μια καθαρή δημοκρατική διαδικασία ή αν θα μετατραπεί σε δημοψήφισμα για την πορεία του ΔΗΣΥ τα τελευταία χρόνια. Όσο περισσότερο η αντιπαράθεση επικεντρώνεται σε προσωπικές σχέσεις, παλαιές διαφωνίες και εσωτερικούς συσχετισμούς, τόσο περισσότερο κινδυνεύει να υποχωρήσει η συζήτηση για τις πολιτικές προτεραιότητες της παράταξης.

Το 2023 εξακολουθεί να καθορίζει το 2028

Η εκλογική αναμέτρηση του 2023 άφησε βαθύ αποτύπωμα στον Συναγερμό. Η υποψηφιότητα του Νίκου Χριστοδουλίδη, που αποχώρησε από την κομματική διαδικασία και διεκδίκησε την Προεδρία με τη στήριξη άλλων κομμάτων και πολιτών, συνέβαλε σε μια έντονη εσωτερική σύγκρουση. Ο επίσημος υποψήφιος του ΔΗΣΥ, Αβέρωφ Νεοφύτου, δεν πέρασε στον δεύτερο γύρο, ενώ ο Χριστοδουλίδης εξελέγη Πρόεδρος με αντίπαλο τον Ανδρέα Μαυρογιάννη, που στήριζε το ΑΚΕΛ.

Η μετέπειτα πορεία ανέδειξε μια σύνθετη κατάσταση, Ο ΔΗΣΥ βρέθηκε στην αντιπολίτευση, αλλά πρόσωπα με συναγερμική προέλευση διατήρησαν σχέσεις ή συμμετείχαν στην κυβερνητική διαχείριση. Η πολιτική απόσταση από τον Πρόεδρο δεν έσβησε τις προσωπικές, ιδεολογικές και οργανωτικές διασυνδέσεις που είχαν διαμορφωθεί επί δεκαετίες.

Αυτή η εκκρεμότητα βρίσκεται πίσω από τη σημερινή αντιπαράθεση. Για ένα τμήμα της παράταξης, προτεραιότητα είναι η επιστροφή σε μια σαφή, αυτόνομη κομματική πορεία. Για άλλους, η συζήτηση αφορά κυρίως την ανανέωση του πολιτικού λόγου και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των ψηφοφόρων. Οι δύο προσεγγίσεις δεν είναι αναγκαστικά ασύμβατες. Γίνονται, όμως, ανταγωνιστικές όταν τα πρόσωπα και οι προσωπικές διαδρομές επισκιάζουν το περιεχόμενο της πολιτικής.

Νεοφύτου: Εμπειρία και βάρος της προηγούμενης ήττας

Ο Αβέρωφ Νεοφύτου διαθέτει μακρά κομματική διαδρομή, εμπειρία στην ηγεσία του ΔΗΣΥ και γνώση των οικονομικών και πολιτικών ισορροπιών. Η υποψηφιότητά του μπορεί να παρουσιαστεί ως επιλογή συνέχειας, με έμφαση στην εμπειρία και στην ανάγκη επανασυσπείρωσης του παραδοσιακού συναγερμικού χώρου.

Ακριβώς, όμως, η προηγούμενη διαδρομή του αποτελεί και το βασικό πεδίο στο οποίο θα κριθεί η νέα του προσπάθεια. Η αποτυχία του να περάσει στον δεύτερο γύρο το 2023 δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ένα επεισόδιο άσχετο με τη σημερινή συγκυρία. Η υποψηφιότητά του θα χρειαστεί να απαντήσει σε ερωτήματα για το τι έχει αλλάξει από τότε, πώς προτίθεται να αποκαταστήσει σχέσεις στο εσωτερικό της παράταξης και ποιο νέο πολιτικό περιεχόμενο θα προσδώσει στην προσπάθειά του.

Η συγκρότηση ομάδας υποστηρικτών και η εξασφάλιση δημόσιων στηρίξεων αποτελούν αναμενόμενα στοιχεία της εσωκομματικής διαδικασίας. Ωστόσο, οι συσχετισμοί μεταξύ στελεχών δεν αποτυπώνουν αυτομάτως τη στάση του συνόλου των μελών. Η τελική επιλογή θα εξαρτηθεί από την απήχηση των δύο υποψηφιοτήτων στη βάση, αλλά και από το πώς θα αξιολογηθούν οι προτάσεις τους για την επόμενη μέρα.

Παμπορίδης: Μεταρρυθμιστικό προφίλ και πρόκληση συσπείρωσης

Ο Γιώργος Παμπορίδης προβάλλει διαφορετική πολιτική διαδρομή. Ως πρώην Υπουργός Υγείας, συνδέθηκε με την προώθηση του Γενικού Συστήματος Υγείας, ενώ η δημόσια παρουσία του χαρακτηρίζεται από ευθύ και συχνά συγκρουσιακό λόγο. Η επιστροφή του στην πρώτη γραμμή της κομματικής πολιτικής και η διεκδίκηση του χρίσματος συνδέονται με την επιχειρηματολογία του ότι ο ΔΗΣΥ χρειάζεται αλλαγή σελίδας.

Ο ίδιος έχει παρουσιάσει ως βασικό στόχο της υποψηφιότητάς του την ενότητα της βάσης. Στο πλαίσιο αυτό, πρότεινε ακόμη και συνεννόηση μεταξύ των ενδιαφερομένων πριν από την επίσημη διαδικασία, ώστε να διερευνηθεί ποιος θα μπορούσε να ενώσει την παράταξη. Η πρόταση δεν οδήγησε σε συμφωνία αποφυγής της εσωκομματικής αναμέτρησης, καθώς οι διαφορετικές στρατηγικές των ενδιαφερομένων παρέμειναν.

Το στοίχημα για τον Παμπορίδη είναι να μετατρέψει το μεταρρυθμιστικό προφίλ του σε ολοκληρωμένη πρόταση διακυβέρνησης. Η εμπειρία του στο ΓεΣΥ αποτελεί συγκεκριμένο σημείο αναφοράς, αλλά η Προεδρία απαιτεί σαφείς θέσεις για το Κυπριακό, την οικονομία, την εξωτερική πολιτική, την κοινωνική συνοχή και τη λειτουργία των θεσμών. Χρειάζεται, επίσης, να αποδείξει ότι μπορεί να εκπροσωπήσει ευρύτερα τμήματα του κόμματος και όχι μόνο όσους επιζητούν ανανέωση ή διαφοροποίηση από την υφιστάμενη κομματική ηγεσία.

Οι δημόσιες στηρίξεις προς την υποψηφιότητά του, όπως και προς εκείνη του Νεοφύτου, αποτελούν μέρος της διαμόρφωσης των εσωκομματικών συσχετισμών. Δεν υποκαθιστούν, ωστόσο, την ανάγκη για συγκεκριμένο πρόγραμμα και καθαρή πολιτική επιχειρηματολογία.

Αννίτα Δημητρίου: Αποχώρηση, όχι απομάκρυνση

Η απόφαση της Αννίτας Δημητρίου να αποσυρθεί από τη διεκδίκηση του χρίσματος άλλαξε τα δεδομένα. Η ίδια επικαλέστηκε την ενότητα του κόμματος και υπογράμμισε ότι η απόφαση ήταν δική της. Η αποχώρησή της, εντούτοις, δεν την απομακρύνει από το κέντρο των εξελίξεων. Ως πρόεδρος του ΔΗΣΥ, έχει θεσμική ευθύνη να διασφαλίσει ίσους όρους, αξιόπιστη διαδικασία και αποδοχή του αποτελέσματος.

Παράλληλα, παραμένει το ερώτημα πώς θα εκπροσωπηθούν τα μέλη που έβλεπαν στην υποψηφιότητά της ως επιλογή ανανέωσης και θεσμικής συνέχειας. Δεν είναι δεδομένο ότι αυτή η πολιτική προτίμηση θα μεταφερθεί συλλογικά προς έναν από τους δύο διεκδικητές.

Η ηγεσία του ΔΗΣΥ έχει καλέσει τους υποψηφίους και τα στελέχη να αποφύγουν προσωπικές επιθέσεις και να επικεντρωθούν στις θέσεις τους, υπενθυμίζοντας ότι όλοι οφείλουν να σεβαστούν την ετυμηγορία των μελών. Η έκκληση δείχνει πόσο σημαντική θεωρείται η διαχείριση της επόμενης μέρας.

Τέλος άλλης σεναριολογίας

Ο ευρωβουλευτής Λουκάς Φουρλάς ξεκαθάρισε ότι δεν ενδιαφέρεται να διεκδικήσει το προεδρικό χρίσμα, εκφράζοντας παράλληλα ανησυχία για την πορεία των εσωκομματικών εξελίξεων. Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΔΗΣΥ, Δημήτρης Δημητρίου, επίσης δήλωσε ότι δεν θα είναι υποψήφιος. Τα ονόματα του Χάρη Γεωργιάδη και του Ιωνά Νικολάου συζητήθηκαν τις προηγούμενες ημέρες, αλλά, με βάση τις τελευταίες πληροφορίες, δεν προκύπτει ότι θα εισέλθουν στην κούρσα. Παρόλα αυτά, η περίπτωση του Ιωνά Νικολάου παραμένει μέρος της πολιτικής σεναριολογίας, όχι επιβεβαιωμένη υποψηφιότητα. Αντίστοιχα, η πιθανότητα να εμφανιστεί άλλο πρόσωπο δεν μπορεί να αποκλειστεί μέχρι την επίσημη υποβολή των υποψηφιοτήτων. Εντούτοις, η σημερινή εικόνα δείχνει ότι η αναμέτρηση διαμορφώνεται κυρίως γύρω από δύο επιλογές.

Παράγοντας Αναστασιάδης και σχέση με Κυβέρνηση

Ένα ακόμη ερώτημα αφορά τον Νίκο Αναστασιάδη. Ο τέως Πρόεδρος διατηρεί πολιτικό βάρος στον χώρο του ΔΗΣΥ, όμως μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινώσει δημόσια ότι θα παρέμβει υπέρ οποιασδήποτε υποψηφιότητας. Τα δημοσιεύματα καταγράφουν συζητήσεις για το ενδεχόμενο εμπλοκής του, χωρίς να τεκμηριώνουν συγκεκριμένη απόφαση ή κατεύθυνση. Συνεπώς, ο ρόλος του παραμένει ανοιχτό ενδεχόμενο και όχι δεδομένο της διαδικασίας.

Η σχέση με τον Νίκο Χριστοδουλίδη είναι εξίσου καθοριστική. Η ηγεσία του ΔΗΣΥ έχει δηλώσει ότι το κόμμα θα έχει δικό του υποψήφιο και δεν θα στηρίξει τον Πρόεδρο στις εκλογές του 2028. Η θέση αυτή χαράζει θεσμική απόσταση από την Κυβέρνηση, χωρίς να εξαλείφει τις προσωπικές ή πολιτικές σχέσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν μεταξύ προσώπων της παράταξης και του κυβερνητικού χώρου.

Ο επόμενος υποψήφιος θα χρειαστεί να εξηγήσει με συγκεκριμένο τρόπο σε τι διαφέρει η δική του πρόταση από την κυβερνητική πολιτική. Η αντιπαράθεση δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην κληρονομιά του 2023 ή σε προσωπικές αιχμές. Απαιτούνται σαφείς θέσεις για την οικονομία, το Κυπριακό, την κοινωνική πολιτική, τη διαφάνεια και τη λειτουργία του κράτους.

Το χρίσμα δεν αρκεί

Η εσωκομματική εκλογή της 28ης Νοεμβρίου θα δώσει στον νικητή την πολιτική νομιμοποίηση να διεκδικήσει την Προεδρία ως υποψήφιος του ΔΗΣΥ. Δεν θα εγγυηθεί από μόνη της ούτε την ενότητα ούτε τη διεύρυνση της εκλογικής του απήχησης. Αυτά θα εξαρτηθούν από τον τρόπο διεξαγωγής της αναμέτρησης, την αποδοχή του αποτελέσματος και τη δυνατότητα ενσωμάτωσης των διαφορετικών τάσεων στο κοινό εγχείρημα.

Ο ΔΗΣΥ χρειάζεται, επομένως, να μετατρέψει τη διαδικασία σε πολιτικό διάλογο και όχι σε διαγωνισμό εσωκομματικής ισχύος. Το Κυπριακό, η οικονομία, το κόστος ζωής, η υγεία, η παιδεία, η στέγαση, η κοινωνική συνοχή και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς πρέπει να αποτελέσουν τον πυρήνα της συζήτησης. Παράλληλα, χρειάζεται να αποσαφηνιστεί πώς θα διαμορφωθούν οι συνεργασίες με άλλες πολιτικές δυνάμεις, χωρίς να ακυρωθεί η αυτονομία της παράταξης.

Συμπερασματικά, η έκβαση των προεδρικών εκλογών του 2028 δεν μπορεί να προβλεφθεί από τις σημερινές εσωκομματικές ισορροπίες. Θα εξαρτηθεί από την ευρύτερη πολιτική και οικονομική συγκυρία, τις θέσεις των άλλων κομμάτων, τις τελικές υποψηφιότητες και τη στάση των ψηφοφόρων που ολοένα και περισσότερο διαφοροποιείται από προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις. Το πραγματικό τεστ για τον Δημοκρατικό Συναγερμό είναι πλέον στο αν μπορεί να διαχειριστεί τη διαφωνία χωρίς να διασπαστεί, να επιλέξει υποψήφιο με διαφανείς κανόνες και να παρουσιάσει μια πρόταση διακυβέρνησης με ουσιαστικό περιεχόμενο. Η αναμέτρηση Αβέρωφ-Παμπορίδη δεν αφορά μόνο το ποιος θα κερδίσει το χρίσμα. Αφορά και το αν ο ΔΗΣΥ θα εξέλθει από τη διαδικασία με σαφέστερη πολιτική ταυτότητα, λειτουργική συνοχή και πειστική κατεύθυνση για την επόμενη μέρα.

*Πανεπιστημιακός-Ανθρωπολόγος, πρώην Πρύτανης