Γιατί η Κύπρος ζητά συχνά αιμοδότες

Οι συχνές δημόσιες εκκλήσεις για αιμοδοσία στην Κύπρο φέρνουν στο προσκήνιο την πίεση που δέχονται τα αποθέματα αίματος, καθώς οι ανάγκες αυξάνονται χωρίς αντίστοιχη αύξηση του πληθυσμού που μπορεί να αιμοδοτήσει. Πίσω από τις εκκλήσεις μέσω των μέσων ενημέρωσης βρίσκονται σοβαρές ελλείψεις και πολύ χαμηλά αποθέματα, ενώ η μειωμένη προσέλευση κατά τις διακοπές δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την κάλυψη των αναγκών.

Μιλώντας στη «Σημερινή», η Ανδρούλα Παναγιώτου, Προϊσταμένη του Κέντρου Αίματος, εξήγησε τους παράγοντες που ενισχύουν τη ζήτηση και διαχώρισε τις καθημερινές υπενθυμίσεις προς τους αιμοδότες από τις δημόσιες εκκλήσεις που γίνονται όταν τα αποθέματα πιέζονται σοβαρά. Όπως ανέφερε, τα μηνύματα αποστέλλονται καθημερινά για να παροτρύνουν τους αιμοδότες να προσέλθουν, ενώ η κινητοποίηση μέσω των μέσων ενημέρωσης και του διαδικτύου συνδέεται με πραγματικές ελλείψεις.

Η γήρανση του πληθυσμού, η αύξηση των κλινικών και των ατυχημάτων, καθώς και η διενέργεια μεγάλων και απαιτητικών χειρουργικών επεμβάσεων στην Κύπρο συγκαταλέγονται, σύμφωνα με την ίδια, στους λόγους για τους οποίους οι ανάγκες μεγαλώνουν. Παράλληλα, σημαντικό μέρος του αίματος που συλλέγεται καλύπτει τις ανάγκες ασθενών με θαλασσαιμία, στους οποίους, όπως ανέφερε, διατίθεται το 33%. Η δυσκολότερη εποχική περίοδος εντοπίζεται μετά τις 15 Αυγούστου και μέχρι τα μέσα Σεπτεμβρίου, όταν η χαμηλή προσέλευση εξαντλεί τα αποθέματα και ένα σοβαρό περιστατικό μπορεί να καταστήσει αναγκαία μια νέα έκκληση.

Ο προγραμματισμός της προσέλευσης και η προσέλκυση νέων αιμοδοτών αποτελούν κρίσιμα ζητήματα για την κάλυψη των αναγκών μέσα στη χρονιά. Η κ. Παναγιώτου γνωστοποίησε ότι βρίσκεται σε διαδικασία δημιουργίας πλατφόρμα για τους αιμοδότες, η οποία θα προσφέρει και δυνατότητα κράτησης ραντεβού. Αναφέρθηκε, επίσης, στις συνεργασίες με εργοδότες που ήδη εφαρμόζονται στην Κύπρο, καθώς και στα επόμενα βήματα της Εθνικής Στρατηγικής για το Αίμα.

Τι γίνεται σε άλλες χώρες

Σε άλλες χώρες εφαρμόζονται πρακτικές που συνδέουν την προσέλευση των αιμοδοτών με τις ανάγκες των υπηρεσιών αίματος και ενισχύουν τη διαχείριση των διαθέσιμων ποσοτήτων. Στη Δανία, οι αιμοδότες μπορούν να κλείνουν, να αλλάζουν ή να ακυρώνουν ηλεκτρονικά το ραντεβού τους μέσω των συστημάτων των περιφερειακών τραπεζών αίματος. Η οργάνωση Bloddonorerne Danmark επισημαίνει ότι καλούνται αιμοδότες σύμφωνα με τις ανάγκες και ζητά έγκαιρη ακύρωση, ώστε να μπορεί να κληθεί άλλος στη θέση εκείνου που αδυνατεί να προσέλθει. Στη Σουηδία, η πρωτοβουλία «Rädda liv på arbetstid» της GeBlod ενθαρρύνει εργοδότες να επιτρέπουν στους εργαζομένους τους να αιμοδοτούν εν ώρα εργασίας. Στην Αγγλία, το NHS Blood and Transplant δημοσιεύει τα αποθέματα ανά ομάδα αίματος σε ημέρες κάλυψης, με στόχο έξι ημέρες για τα ερυθρά αιμοσφαίρια, και διαθέτει διαβαθμισμένο σχέδιο αντιμετώπισης ελλείψεων. Στη Δυτική Αυστραλία, η προσέγγιση Patient Blood Management περιλαμβάνει την αντιμετώπιση αναιμίας ή σιδηροπενίας και τον περιορισμό της απώλειας αίματος, με στόχο να μειώνεται η ανάγκη για μεταγγίσεις όπου αυτό είναι ιατρικά εφικτό. Οι οργανωμένες πρακτικές συνυπάρχουν με περιόδους σοβαρής πίεσης: η προειδοποίηση Amber για τα χαμηλά αποθέματα στην Αγγλία έληξε τον Ιούλιο του 2025, αφού παρέμεινε σε ισχύ σχεδόν έναν χρόνο.

Πότε γίνονται οι δημόσιες εκκλήσεις

Εξηγώντας πώς κινητοποιούνται οι αιμοδότες στην Κύπρο, η κ. Παναγιώτου ανέφερε ότι «οι εκκλήσεις για αιμοδοσία στην Κύπρο γίνονται με δύο τρόπους». Ο πρώτος αφορά τα μηνύματα που αποστέλλονται καθημερινά στους αιμοδότες.

Για τη λειτουργία των μηνυμάτων, σημείωσε: «Η αποστολή μηνυμάτων γίνεται καθημερινά και σκοπό έχει να παροτρύνει τον αιμοδότη να προσέλθει στο Σταθμό για αιμοδοσία. Μεγάλος αριθμός αιμοδοτών μάς έχουν αναφέρει ότι το μήνυμα είναι σημαντικό γιατί τους υπενθυμίζει ότι μπορούν να αιμοδοτήσουν, ενώ ένας άλλος αριθμός το βρίσκουν ενοχλητικό και μας ζητούν να μη λαμβάνουν μηνύματα».

Για τον δεύτερο τρόπο, ανέφερε: «Με τη βοήθεια των μέσων μαζικής ενημέρωσης και με αναρτήσεις στο διαδίκτυο» Και διευκρίνισε: «Αυτή η μέθοδος χρησιμοποιείται όταν υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις αίματος και πολύ χαμηλά αποθέματα».

Γιατί μεγαλώνουν οι ανάγκες

Η αυξανόμενη ζήτηση για αίμα αποτελεί, σύμφωνα με την Προϊσταμένη του Κέντρου Αίματος, τη βασική δυσκολία. Όπως ανέφερε:

«Δυστυχώς, τα τελευταία έτη έχουν αυξηθεί πολύ οι ανάγκες, γεγονός το οποίο δεν είναι ανάλογο με την αύξηση του πληθυσμού, ο οποίος είναι ικανός για αιμοδοσία. Οι λόγοι είναι πολλοί, όπως π.χ. η αύξηση των κλινικών, η αύξηση των ατυχημάτων, η γήρανση του πληθυσμού, η διεξαγωγή μεγάλων και δύσκολων χειρουργείων στην Κύπρο, τα οποία απαιτούν μεγάλο αριθμό παραγώγων αίματος και, τέλος, το γεγονός ότι το 33% των αιμάτων τα οποία συλλέγονται δίνονται στους ασθενείς με θαλασσαιμία».

Η δύσκολη περίοδος των διακοπών

Η κ. Παναγιώτου προσδιόρισε και την περίοδο κατά την οποία η μειωμένη προσέλευση επιβαρύνει ιδιαίτερα τα διαθέσιμα αποθέματα:

«Μεγάλες ελλείψεις παραγώγων αίματος παρατηρούνται κατά την περίοδο των διακοπών και ιδιαίτερα κατά την περίοδο μετά τις 15 Αυγούστου και μέχρι τα μέσα του Σεπτεμβρίου. Αυτό το γεγονός δεν συμβαίνει μόνο στην Κύπρο, αλλά είναι παγκόσμιο. Λόγω της χαμηλής προσέλευσης των αιμοδοτών εξαντλούνται τα αποθέματα και γι’ αυτόν τον λόγο, αν συμβεί κάποιο σοβαρό περιστατικό το οποίο απαιτεί μεγάλο αριθμό φιαλών αίματος, τότε αναγκαζόμαστε να προβούμε σε εκκλήσεις προς τους αιμοδότες».

Πλατφόρμα για ραντεβού αιμοδοσίας

Σε ό,τι αφορά τον προγραμματισμό της προσέλευσης, με αφορμή την πρακτική των ραντεβού στη Δανία, η ίδια δήλωσε:

«Στην Κύπρο, προς το παρόν είναι δύσκολο να προγραμματίζουμε την προσέλευση των αιμοδοτών με ραντεβού. Όμως βρισκόμαστε στη διαδικασία δημιουργίας πλατφόρμας για τους αιμοδότες, στην οποία, μεταξύ άλλων, θα υπάρχει και η δυνατότητα για να κλείνουν ραντεβού για αιμοδοσία».

Αιμοδοσία εν ώρα εργασίας

Αντίστοιχες πρωτοβουλίες με το σουηδικό παράδειγμα της συνεργασίας με εργοδότες υπάρχουν ήδη στην Κύπρο, σύμφωνα με την κ. Παναγιώτου. Όπως επισήμανε:

«Στην Κύπρο υπάρχει αυτή η πρωτοβουλία σε μεγάλο βαθμό και μάλιστα είναι και μια μεγάλη ευκαιρία για την ένταξη νέων αιμοδοτών και ιδιαίτερα για την ένταξη αιμοδοτών από άλλες χώρες, οι οποίοι εργοδοτούνται σε αυτές τις εταιρείες».

Τα επόμενα βήματα της Εθνικής Στρατηγικής

Τέλος, η κ. Παναγιώτου αναφέρθηκε και στην Εθνική Στρατηγική για το Αίμα, για την οποία εξήγησε ότι θα εγκριθεί από το Υπουργικό Συμβούλιο και ακολούθως θα συσταθεί επιτροπή, που θα παρακολουθεί την εφαρμογή της και τα αποτελέσματά της. Όπως ανέφερε, τα χρονοδιαγράμματα θα καθοριστούν σύντομα από το Εθνικό Συμβούλιο Αιμοδοσίας.