Καταλαβαίνουν οι Εγγλέζοι;

Ο "Πολίτης" ανακάλυψε το Λονδίνο!!! Με τον ενθουσιασμό του νεοφώτιστου μάς πληροφορεί ότι πεζοδρομήθηκαν "σχεδόν 2 χλμ." της Oxford Street "χωρίς εκτεταμένα έργα", και απορεί γιατί εδώ "συζητούμε ακόμη τα αυτονόητα", λες και τα αυτοκίνητα ψωνίζουν.

Ας του απαντήσουμε λοιπόν με τα αυτονόητα. Τα αυτοκίνητα δεν ψωνίζουν, αλλά οι πελάτες μας με αυτοκίνητο έρχονται, γιατί η Λευκωσία, σε αντίθεση με το Λονδίνο, δεν έχει ούτε έναν σταθμό μετρό. Η Oxford Street δεν έκλεισε σε 2 χιλιόμετρα αλλά σε λιγότερο από ένα. Και το "χωρίς εκτεταμένα έργα", στη γλώσσα της Transport for London, κοστίζει £144 εκατομμύρια. Εμείς ζούμε σε πεζόδρομο από το 1998, είκοσι οκτώ χρόνια πριν θυμηθεί το Λονδίνο να βγάλει τα λεωφορεία από την Oxford Street. Δεν χρειαζόμαστε λοιπόν μαθήματα πεζοδρόμησης από όσους βλέπουν τον πεζόδρομο από το γραφείο και όχι από τον πάγκο του ταμείου. Όταν μια σύγκριση κρύβει τα μισά δεδομένα, δεν είναι ενημέρωση αλλά επιχείρημα κατά παραγγελία.

‘Οταν ο αποκλεισμός όσων επηρεάζονται άμεσα βαφτίζεται "πρόοδος", η πόλη δεν εκσυγχρονίζεται. Αλλάζει μόνο το περιτύλιγμα σε αποφάσεις που είχαν ήδη παρθεί. Όπως λέει και ο λαός, "ο χορτάτος τον πεινασμένο δεν τον πιστεύει".

1. Δεν ακολουθούμε το Λονδίνο. Το Λονδίνο έρχεται πίσω μας

Οι οδοί Λήδρας και Ονασαγόρου πεζοδρομήθηκαν ταυτόχρονα, το 1998, εικοσιοκτώ ολόκληρα χρόνια πριν το Λονδίνο αποφασίσει να βγάλει τα λεωφορεία από την Oxford Street. Οι επιχειρήσεις που εκπροσωπούμε ζουν, δουλεύουν και πληρώνουν τους λογαριασμούς τους σε πεζόδρομο από τότε που ο σχολιογράφος πιθανότατα δεν είχε ακόμη ακούσει τη λέξη.

Δεν χρειαζόμαστε μαθήματα πεζοδρόμησης από κανέναν. Ξέρουμε από πρώτο χέρι τι χρειάζεται ένας πεζόδρομος για να ζήσει: πρόσβαση, στάθμευση, συγκοινωνία, φωτισμό, συντήρηση. Και ξέρουμε τι παθαίνει όταν όλα αυτά λείπουν.

2. Τα "σχεδόν 2 χλμ." υπάρχουν μόνο στο σχόλιο

Στο Λονδίνο έκλεισε ένα τμήμα περίπου 0,9 χιλιομέτρων, από την Orchard Street έως την Great Portland Street. Το "σχεδόν 2 χλμ." είναι το συνολικό μήκος του δρόμου, του οποίου το μισό παραμένει ανοιχτό. Η διατύπωση αφήνει έντεχνα τον αναγνώστη να πιστέψει ότι έκλεισε ολόκληρη η Oxford Street. Δεν έκλεισε.

Ούτε το "χωρίς εκτεταμένα έργα" ισχύει. Οι εργασίες της Transport for London ξεκίνησαν στις 02/09/2026, με νυχτερινά και ημερήσια έργα, κλεισίματα δρόμων και νέες στάσεις. Ο κεφαλαιουχικός προϋπολογισμός μόνο για αυτό το τμήμα ανέρχεται σε £144 εκατομμύρια, ενώ BBC και Evening Standard μιλούν για περίπου £150 εκατομμύρια.

Για σύγκριση: σύμφωνα με την προκήρυξη του Δήμου Λευκωσίας για τον Project Manager της Φάσης Γ΄, το κόστος κατασκευής για τους δρόμους ολόκληρης της περιοχής των πεζοδρόμων υπολογίζεται σε €5,5 εκατομμύρια πλέον ΦΠΑ. Αν ο σχολιογράφος θέλει να μιμηθούμε το Λονδίνο, ας αρχίσουμε από τον προϋπολογισμό.

3. Στο Λονδίνο έφεραν πρώτα την πρόσβαση και μετά έκλεισαν τον δρόμο

Κατά μήκος της Oxford Street λειτουργούν τέσσερεις σταθμοί του μετρό:

- Marble Arch (δυτικό άκρο, κοντά στο Hyde Park): γραμμή Central.

- Bond Street: γραμμές Central, Jubilee και Elizabeth.

- Oxford Circus (διασταύρωση με Regent Street): γραμμές Bakerloo, Central και Victoria.

- Tottenham Court Road (ανατολικό άκρο): γραμμές Central, Northern και Elizabeth.

Πριν κλείσει ο δρόμος, κατασκευάστηκαν νέες στάσεις λεωφορείων σε απόσταση περίπου 200 μέτρων και πιάτσες ταξί σε περίπου 100 μέτρα από τη ζώνη πεζών. Η τροφοδοσία των καταστημάτων επιτρέπεται μεταξύ μεσάνυχτων και 07:00, και η TfL ενημέρωσε τις επιχειρήσεις πριν από το κλείσιμο.

Στο Λονδίνο, το 42% των νοικοκυριών δεν έχει καν αυτοκίνητο. Στην Κύπρο αντιστοιχούν 661 αυτοκίνητα ανά 1.000 κατοίκους, έναντι 578 κατά μέσο όρο στην ΕΕ· τέταρτη θέση στην Ευρώπη. Γιατί άραγε; Ίσως επειδή δεν υπάρχει εναλλακτική.

Πόσους σταθμούς μετρό έχει η Μακαρίου; Μηδέν. Πόσους η Λευκωσία; Επίσης μηδέν. Ακόμη και το ρεπορτάζ του ίδιου του Πολίτη μία μέρα νωρίτερα παραδέχεται ότι οι κυπριακές πόλεις δεν έχουν τις συγκοινωνίες του Λονδίνου. Ο σχολιογράφος προφανώς δεν το διάβασε.

4. Η Λευκωσία δεν έχει το κλίμα του Λονδίνου

Ο σχολιογράφος ξέχασε κάτι ακόμη πιο απλό: τον καιρό. Στο Λονδίνο, ο θερμότερος μήνας του χρόνου, ο Ιούλιος, έχει μέση μέγιστη θερμοκρασία γύρω στους 24 βαθμούς, και μόνο τέσσερεις μήνες τον χρόνο η μέση μέγιστη ξεπερνά τους 20 βαθμούς.

Στη Λευκωσία, η μέση μέγιστη θερμοκρασία μένει πάνω από τους 22 βαθμούς για οκτώ μήνες τον χρόνο, από τον Απρίλιο ως τον Νοέμβριο. Τον Ιούνιο και τον Σεπτέμβριο φτάνει τους 32 βαθμούς, τον Ιούλιο τους 34 και τον Αύγουστο τους 35. Ο πιο "δροσερός" καλοκαιρινός μήνας της Λευκωσίας είναι θερμότερος από τον πιο ζεστό μήνα του Λονδίνου. Φέτος τον Ιούλιο, ο σταθμός της Αθαλάσσας κατέγραψε μέση μέγιστη 38,6 βαθμούς και αιχμή 43,2.

Με τέτοιες θερμοκρασίες, το να ζητάς από μια οικογένεια να αφήσει το αυτοκίνητο μακριά και να περπατήσει μέσα στο λιοπύρι με παιδιά, καρότσια και ψώνια δεν είναι αστικός σχεδιασμός. Είναι απάνθρωπο. Και όποιος το προτείνει από ένα κλιματιζόμενο γραφείο, ας δοκιμάσει πρώτα να το κάνει ο ίδιος ένα μεσημέρι του Αυγούστου, από την Τάφρο ως τη Λήδρας.

Στο Λονδίνο ο πεζός περπατά με ομπρέλα για τη βροχή. Στη Λευκωσία χρειάζεται σκίαση, νερό και σύντομη απόσταση από το σημείο που άφησε το αυτοκίνητο ή το λεωφορείο. Αυτό ακριβώς ζητά ο Σύνδεσμος εδώ και χρόνια: σκέπαστρα, δέντρα, στάθμευση κοντά στους πεζόδρομους. Όχι περισσότερα χιλιόμετρα περπατήματος στους 40 βαθμούς.

5. Τα αυτοκίνητα έφυγαν από την Oxford Street το 1972

Το επιχείρημα για τα αυτοκίνητα που "ψωνίζουν" καταρρέει με μία ημερομηνία. Τα ιδιωτικά αυτοκίνητα απαγορεύτηκαν στην Oxford Street από τον Νοέμβριο του 1972, από τις 07:00 έως τις 19:00, πριν από πενήντα τέσσερα χρόνια. Ήδη το 1971 μετρήθηκαν πάνω από 16.000 πεζοί την ώρα. Το 1974 ο δρόμος καταγράφηκε ως το πρώτο μαύρο σημείο τροχαίων του Λονδίνου, ενώ το 2010 ο δείκτης ατυχημάτων ήταν 35 φορές πάνω από τον μέσο όρο της πόλης. Σήμερα τον περπατούν περίπου μισό εκατομμύριο άνθρωποι κάθε μέρα.

Αυτό που άλλαξε στις 26/10/2026 είναι ότι έφυγαν τα λεωφορεία, τα ταξί και τα ποδήλατα. Όχι τα ιδιωτικά αυτοκίνητα, που είχαν φύγει πριν από μισό αιώνα.

Και η Μακαρίου; Εκεί η συζήτηση αφορά το αν μια λεωφόρος θα έχει μονόδρομη ή αμφίδρομη κυκλοφορία, όπως αποφάσισε το Δημοτικό Συμβούλιο Λευκωσίας στις 15/05/2025 για το βόρειο τμήμα της. Δεν αφορά την πεζοδρόμησή της. Η σύγκριση ενός πεζοδρόμου με μισό εκατομμύριο επισκέπτες την ημέρα, τέσσερις σταθμούς μετρό και μισό αιώνα χωρίς ιδιωτικά αυτοκίνητα με μια λεωφόρο χωρίς μετρό, χωρίς επαρκή στάθμευση, χωρίς εναλλακτική συγκοινωνία και με 35 βαθμούς τον Αύγουστο δεν είναι σύγκριση. Είναι μήλα με πορτοκάλια, σερβιρισμένα ως ανάλυση.

6. Η Μακαρίου δεν κρίνεται αποσπασματικά

Η Μακαρίου δεν είναι ένας τυχαίος δρόμος που κάποιοι "επιμένουν" να γεμίσει αυτοκίνητα. Ήταν για δεκαετίες η φυσική πορεία και η κύρια πρόσβαση των Λευκωσιατών προς το ιστορικό κέντρο της πόλης. Από τη Μακαρίου, μέσω της Πλατείας Ελευθερίας, ο κόσμος έφτανε στη Λήδρας. Όποιος την εξετάζει αποκομμένη από αυτή τη διαδρομή απλώς δεν καταλαβαίνει πώς λειτουργεί η πόλη.

Το ιστορικό κέντρο αποκόπηκε με δύο ανιστόρητες πράξεις. Η πρώτη ήταν το έκτρωμα που ονομάζεται Πλατεία Ελευθερίας: από φυσική σύνδεση της σύγχρονης πόλης με την εντός των τειχών, έγινε μια τεράστια "πεζογέφυρα" πάνω από την Τάφρο. Οι εργασίες ξεκίνησαν τον Φεβρουάριο του 2012, το έργο παραδόθηκε σταδιακά ως το 2021 και ολοκληρώθηκε με καθυστέρηση πάνω από δύο χρόνια. Για σχεδόν μια δεκαετία, η κύρια είσοδος στο ιστορικό κέντρο ήταν εργοτάξιο. Η δεύτερη πράξη ήταν η απαγόρευση της πρόσβασης των αυτοκινήτων στη Μακαρίου, που έκοψε και τον τελευταίο φυσικό δρόμο προς το κέντρο.

Κατά την εκτίμηση του Συνδέσμου, αυτές οι δύο αποφάσεις μαζί αποτελούν την κύρια αιτία του οικονομικού μαρασμού του ιστορικού κέντρου. Αυτό που το κρατά ακόμη ζωντανό είναι η επιχειρηματικότητα και το πείσμα μικροεπιχειρηματιών που επιμένουν να ανοίγουν τα μαγαζιά τους κάθε πρωί. Αυτοί οι άνθρωποι δεν βοηθούνται από τον Δήμο Λευκωσίας. Αντίθετα, βρίσκουν μπροστά τους έργα που δεν τελειώνουν, αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου που μένουν ανεκτέλεστες, όπως εκείνη της 15/05/2025 για τη Μακαρίου, σχεδιασμούς χωρίς διαβούλευση, και πλέον έναν Τύπο που τους παρουσιάζει ως εμπόδιο στην πρόοδο.

Ο σχολιογράφος βλέπει μια λεωφόρο και θυμάται το Λονδίνο. Εμείς βλέπουμε την αρτηρία που κάποτε έφερνε τον κόσμο στο κέντρο και σήμερα τον κρατά μακριά.

7. Ούτε στο Λονδίνο χειροκροτούν όλοι

Αυτό που ο σχολιογράφος παρέλειψε εντελώς είναι ότι το ίδιο το Δημοτικό Συμβούλιο του Westminster, δηλαδή η τοπική αρχή της Oxford Street, αντιτάχθηκε στο σχέδιο και εξέτασε προσφυγή στη Δικαιοσύνη. Ο επικεφαλής του το χαρακτήρισε "Temu plan", φθηνή απομίμηση σχεδίου. Οι σύλλογοι κατοίκων φοβούνται ότι οι γειτονιές τους θα πνιγούν από την κυκλοφορία που μετατοπίζεται. Οδηγοί ταξί μίλησαν για χάος στους παράδρομους ήδη από την πρώτη μέρα. Οργανώσεις ΑμεΑ προειδοποιούν ότι η πρόσβαση για άτομα με αναπηρία γίνεται δυσκολότερη.

Στο Λονδίνο αυτές οι ενστάσεις ονομάζονται δημοκρατικός διάλογος. Στη Λευκωσία, όταν τις διατυπώνουν οι καταστηματάρχες, ονομάζονται "χάρη σε ορισμένους".

8. Το πραγματικό μάθημα του Λονδίνου

Αν υπάρχει κάτι να μάθουμε από την Oxford Street, είναι το εξής:

- Δύο κύκλοι δημόσιας διαβούλευσης πριν από την απόφαση.

- Ημέρα δοκιμής χωρίς κυκλοφορία τον Σεπτέμβριο 2025, με μέτρηση των πωλήσεων στα καταστήματα.

- Συναντήσεις της TfL με τις επιχειρήσεις για την τροφοδοσία πριν από το κλείσιμο.

- Προσωρινό μεταβατικό σχήμα έως την άνοιξη του 2027, με ανατροφοδότηση σε πραγματικό χρόνο από επιχειρήσεις, κατοίκους και ΑμεΑ, πριν από τον μόνιμο σχεδιασμό.

- Δεσμευμένος προϋπολογισμός και δημοσιευμένο χρονοδιάγραμμα.

Αυτά ακριβώς ζητά ο Σύνδεσμός μας από τον Δήμο Λευκωσίας με την Πρότασή του της 11/09/2026. Αντί γι' αυτά, εισπράξαμε προκαταρκτικό σχεδιασμό χωρίς διαβούλευση, χρονοδιαγράμματα που αλλάζουν σε κάθε παρουσίαση, και έργα όπως η Νάξου, Τρικούπη και η Παλαιολόγου που κράτησαν πολλαπλάσιο χρόνο από τον ανακοινωθέντα.

Αν ο Πολίτης θέλει να διδάξει το μάθημα του Λονδίνου, έχει διεύθυνση να το στείλει: Δήμος Λευκωσίας. Εμάς δεν χρειάζεται να μας πείσει κανείς για την αξία του πεζόδρομου. Ζούμε σε αυτόν. Αυτό που δεν δεχόμαστε είναι συγκρίσεις που κρύβουν τις μισές αλήθειες, για να δικαιολογήσουν αποφάσεις που κανείς δεν συζήτησε μαζί μας.

*Πλατφόρμα Καταστηματαρχών, Κατοίκων και Ιδιοκτητών Επιχειρήσεων και Ακινήτων της περιοχής των Πεζοδρόμων της Λευκωσίας.