Συνομιλίες πάνω σε παραβιασμένη Νεκρή Ζώνη;

Υπάρχουν στιγμές που η πολιτική γλώσσα γίνεται τόσο προσεκτική, ώστε παύει να περιγράφει την πραγματικότητα. Μιλούμε για «κλίμα εμπιστοσύνης», για «επανέναρξη συνομιλιών», για «νέα προσπάθεια του Γενικού Γραμματέα», για «θετικό κλίμα». Την ίδια ώρα όμως, στο έδαφος, συμβαίνει κάτι πολύ πιο απλό και πολύ πιο σοβαρό. η Τουρκία δοκιμάζει καθημερινά τα όρια της Κυπριακής Δημοκρατίας, της Νεκρής Ζώνης, της ΟΥΝΦΙΚΥΠ και της διεθνούς ανοχής.

Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν θέλουμε λύση. Αυτό είναι το εύκολο ερώτημα, στο οποίον όλοι απαντούν με ασφάλεια και πολιτική άνεση. Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο: με ποια λογική μπορεί να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη όταν η μία πλευρά μιλά για συνομιλίες και η άλλη παράγει τετελεσμένα και με μεγάλη επιθετικότητα; Τον Μάρτιο του 2026, η Κυπριακή Δημοκρατία κατήγγειλε στον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ σειρά τουρκικών παραβιάσεων για το δίμηνο Ιανουαρίου–Φεβρουαρίου 2026. Σύμφωνα με την επιστολή που κυκλοφόρησε ως έγγραφο του Συμβουλίου Ασφαλείας, καταγράφηκαν 305 αεροπορικές και 33 ναυτικές παραβιάσεις, μεταξύ άλλων στον εθνικό εναέριο χώρο, στο FIR Λευκωσίας και στα χωρικά ύδατα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Στα στοιχεία περιλαμβάνονται UAV, μαχητικά, μεταγωγικά αεροσκάφη και τουρκικά πολεμικά ή βοηθητικά πλοία.

Δεν πρόκειται, επομένως, για μεμονωμένο επεισόδιο ούτε για κάποια «παρεξήγηση. Πρόκειται για επαναλαμβανόμενη και μεθοδική πρακτική.

Ακολούθησαν τα περιστατικά στη Νεκρή Ζώνη. Στην Πύλα, η κυβέρνηση κατήγγειλε «σοβαρές παραβιάσεις από το κατοχικό καθεστώς», μετά από αναφορά της ΟΥΝΦΙΚΥΠ για μη εξουσιοδοτημένη είσοδο Τουρκοκυπρίων ψευδο-αστυνομικών στη Νεκρή Ζώνη. Η ίδια η ΟΥΝΦΙΚΥΠ επανέλαβε ότι κάθε μη εξουσιοδοτημένη παρουσία ή δραστηριότητα στη Νεκρή Ζώνη συνιστά παραβίαση της εντολής της αποστολής.

Στην Αυλώνα, υπήρξαν επίσης αναφορές για είσοδο προσώπου σε «παγωμένη περιοχή» της Νεκρής Ζώνης και για γεωργικές εργασίες σε χώρο όπου, Ελληνες Κύπριοι ιδιοκτήτες δεν μπορούν να εισέλθουν. Στις 28 Απριλίου, νέα ένταση στην περιοχή οδήγησε σε παρέμβαση της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, με τουρκοκύπριους ψευδο-αστυνομικούς να εισέρχονται και να αποχωρούν μόνο μετά από επαφές των ειρηνευτών.

Αυτά δεν είναι λεπτομέρειες. Είναι η ουσία του Κυπριακού.

Η Νεκρή Ζώνη δεν είναι χωράφι χωρίς ιδιοκτήτη, ούτε γκρίζα περιοχή όπου όποιος φωνάζει περισσότερο κερδίζει περισσότερα. Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ έχει εντολή να εποπτεύει την κατάπαυση του πυρός και να διατηρεί τη Νεκρή Ζώνη μεταξύ των γραμμών αντιπαράταξης. Όταν αυτό το καθεστώς παραβιάζεται, δεν πλήττεται μόνο ένα τοπικό σημείο στον χάρτη. Πλήττεται η ίδια η αρχή ότι τα τετελεσμένα δεν πρέπει να ανταμείβονται.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πολιτικό πρόβλημα.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας σωστά είπε ότι οι παραβιάσεις έχουν διπλό στόχο: αφενός την αμφισβήτηση της Νεκράς Ζώνης και αφετέρου τη δημιουργία προβλημάτων στη νέα προσπάθεια του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Είπε επίσης κάτι απολύτως ορθό: ότι δεν αρκούν αντιδράσεις που δεν επαναφέρουν την κατάσταση στην προτέρα μορφή της.

Αν αυτό ισχύει, τότε η πολιτική συνέπεια είναι αυτονόητη. Είναι πολιτικά αφελές και διπλωματικά επικίνδυνο να εμφανίζεται ο πρόεδρος έτοιμος για συνομιλίες, ενώ οι Τούρκοι δοκιμάζουν καθημερινά τα όρια της κυριαρχίας μας, της και της ανοχής της Κυβέρνησης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να απορρίπτει τον διάλογο. Το αντίθετο. Η άρνηση του διαλόγου θα ήταν δώρο σττους Τούρκους, οι οποίοι θα επιθυμούσαν να εμφανίσουν την Λευκωσία ως την πλευρά που δεν θέλει λύση.

Όμως ο διάλογος δεν μπορεί να διεξάγεται με όρους πολιτικών ψευδαισθήσεων Δεν μπορεί ο Πρόεδρος να μιλά για εμπιστοσύνη και οι Τούρκοι να μετρούν πόσες παραβιάσεις θα κάνουν χωρίς πραγματικό κόστος. Διότι τότε δεν έχουμε ειρηνευτική διαδικασία αλλά διαχείριση υποχωρήσεων με διπλωματικό περιτύλιγμα και στάχτη στα μάτια για μας.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν συνδυάζεται με τη ρητορική που έρχεται από την Άγκυρα. Ο Χουλουσί Ακάρ, πρώην Υπουργός Άμυνας της Τουρκίας και πρόεδρος της Επιτροπής Άμυνας της τουρκικής Βουλής, προχώρησε σε απειλητική ανάρτηση για τους Έλληνες Κυπρίους, μιλώντας ακόμη και για «τελευταίο Πάσχα» των “Ελληνοκυπρίων”(αγγλικής εμπνεύσεως λέξη) , ενώ επανέλαβε και τη θέση περί «δύο κυρίαρχων, ίσων κρατών».

Αυτή η ρητορική δεν είναι περιθωριακή φλυαρία κάποιου άγνωστου σχολιαστή. Προέρχεται από πρόσωπο με βαρύ θεσμικό και στρατιωτικό παρελθόν στην Τουρκία. Συνεπώς, πρέπει να αξιολογείται πολιτικά και όχι να προσποιείτε η κυβέρνηση ότι δεν ακούει και να μην αντιδρά σε τέτοιες απειλές.

Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει την πολυτέλεια να απαντά μόνο με «έντονη ανησυχία». Η ανησυχία, από μόνη της, είναι συναίσθημα και δεν μπορεί να παράξει όφελος για μας. Η πολιτική απαιτεί κόστος, έγγραφα και συνέπειες.

Οι συνέπειες για εμάς είναι ήδη σοβαρότατες.

Χάνουμε σταδιακά την καθαρότητα του νομικού πλαισίου, όταν η παραβίαση επαναλαμβάνεται και η επανάληψη μετατρέπεται σε «νέα κανονικότητα». Χάνουμε την ικανότητα να θέτουμε το σωστό ερώτημα. Ποιο είναι το ελάχιστο κόστος των παραβιάσεων πριν ξαναμιλήσουμε για εμπιστοσύνη; Οι παραβιάσεις στη Νεκρή Ζώνη δεν είναι απλώς τυχαία επεισόδια. Είναι τεστ.

1. Οι Τούρκοι εξετάζουν αν μπορούν, λίγο-λίγο, να μετακινούν τα όρια χωρίς να πληρώνουν ουσιαστικό διπλωματικό τίμημα. Αν η απάντηση της Λευκωσίας είναι προβλέψιμη, χαμηλής έντασης και χωρίς συνέχεια, δηλαδή εντελώς ερασιτεχνική και νερόβραστη τότε το μήνυμα που στέλνουν στους Τούρκους δεν είναι μήνυμα ειρήνης, αλλά είναι μήνυμα υποταγής.

Η Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να εμφανίζεται έτοιμη για λύση, αλλά όχι διαθέσιμη για πολιτικές αυταπάτες. Πρέπει να στηρίζει την προσπάθεια του ΟΗΕ, αλλά και να απαιτεί από τον ΟΗΕ να τονίζει με σαφήνεια την εντολή του. Πρέπει να μιλά για επανέναρξη συνομιλιών, αλλά να ξεκαθαρίζει ότι συνομιλίες υπό καθεστώς τετελεσμένων δεν αποτελούν ένδειξη σοβαρότητας αλλά αποτελούν πρόσκληση για νέες παραβιάσεις.

Εμπιστοσύνη δεν σημαίνει να κλείνεις τα μάτια για να φαίνεσαι διαλλακτικός. Εμπιστοσύνη σημαίνει ότι ο άλλος γνωρίζει πως η παραβίαση έχει συνέπειες. Μέχρι να το καταλάβει αυτό η Τουρκία και μέχρι να το επιβάλει αυτό η δική μας Κυβέρνηση κάθε συζήτηση για «καλό κλίμα» θα μοιάζει ως μια ωραία λέξη πάνω σε παραβιασμένη γραμμή προς δικαιολόγηση της ανικανότητας των ηγετών μας.

*Απόφοιτος Πολιτικών Επιστημών, Ψυχολογίας και Κοινωνιολογίας από τη Γερμανία