Διπλωματικό παρασκήνιο στην COP31: Τουρκικό φίλτρο στην παρουσία της Κύπρου

Πριν ακόμη ανοίξει η COP31 στην Αττάλεια, η Τουρκία κατάφερε να μεταφέρει στην κλιματική διπλωματία το Κυπριακό. Σύμφωνα με ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές που επικαλείται το Politico, η Κυπριακή Δημοκρατία έμεινε εκτός προπαρασκευαστικών επαφών για τη διάσκεψη, ενώ αιτήματα για διμερείς συναντήσεις που πέρασαν από τη Λευκωσία, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής εκπροσώπησης, δεν βρήκαν ανταπόκριση. Η Κομισιόν αντέδρασε δημοσίως, ζητώντας από την Άγκυρα να μη χρησιμοποιήσει τον ρόλο της οικοδέσποινας ως εργαλείο αποκλεισμού κράτους μέλους του ΟΗΕ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το επεισόδιο που αναδύθηκε από το παρασκήνιο

Η υπόθεση δεν ξεκίνησε με επίσημη καταγγελία της Λευκωσίας. Βγήκε μέσα από τις Βρυξέλλες, όταν άρχισε να καταγράφεται ότι η τουρκική προεδρία της COP31 δεν μεταχειριζόταν την Κυπριακή Δημοκρατία ως κανονικό συνομιλητή στην προετοιμασία της διάσκεψης.

Το Politico μετέδωσε ότι οι Τούρκοι διοργανωτές μπλόκαραν την Κύπρο από ενημερώσεις και απέφυγαν επαφές που ζητήθηκαν εκ μέρους της Ε.Ε. Το στοιχείο αυτό είναι κρίσιμο. Η Λευκωσία, στο πρώτο εξάμηνο του 2026, κρατά την Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε συγκεκριμένα πεδία κινείται ως προεδρεύουσα χώρα, όχι ως απλή εθνική αντιπροσωπία.

Γι’ αυτό και η υπόθεση ενόχλησε περισσότερο απ’ όσο θα έδειχνε ένα ακόμη επεισόδιο με τουρκική σφραγίδα. Αν η Τουρκία αφήνει εκτός την Κύπρο σε επαφές όπου υπάρχει και ευρωπαϊκός ρόλος, τότε το θέμα περνά αμέσως από το κυπροτουρκικό επίπεδο στο θεσμικό πεδίο της Ένωσης.

Η προειδοποίηση της Νέας Υόρκης

Το προηγούμενο είχε σημειωθεί στις 27 Μαρτίου, στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών. Σε συνάντηση που συνδεόταν με την COP31 και την Παγκόσμια Ημέρα Μηδενικών Αποβλήτων, η Κυπριακή Δημοκρατία φέρεται να μην πήρε θέση στην αίθουσα.

Πρόεδρος της συνάντησης ήταν ο Μουράτ Κουρούμ, ο Τούρκος Υπουργός Περιβάλλοντος και κεντρικό πρόσωπο στην πορεία προς την Αττάλεια. Η ευρωπαϊκή πλευρά είχε ήδη τότε αντιδράσει έντονα, υπενθυμίζοντας ότι στις διαδικασίες των Ηνωμένων Εθνών τα κράτη μέλη δεν εμφανίζονται με βάση τις διπλωματικές προτιμήσεις της εκάστοτε χώρας που προεδρεύει.

Η Άγκυρα δεν το παρουσίασε ως λάθος. Τουρκικές αναφορές υποστήριξαν ότι η συγκεκριμένη συνάντηση δεν ήταν υποχρεωτική διαδικασία της UNFCCC και ότι οι προσκλήσεις ανήκαν στη διακριτική ευχέρεια του διοργανωτή. Παράλληλα, επανήλθε η γνωστή ορολογία περί «Greek Cyprus», που η Τουρκία χρησιμοποιεί για ν’ αποφύγει την αναφορά στην Κυπριακή Δημοκρατία.

Η δύναμη του οικοδεσπότη

Η COP31 θα γίνει τον Νοέμβριο στην Αττάλεια. Η Τουρκία πήρε τη φιλοξενία ύστερα από συμβιβασμό με την Αυστραλία, η οποία διατήρησε ρόλο στη διαπραγματευτική διαδικασία. Το σχήμα είναι ασυνήθιστο, αλλά πολιτικά καθαρό: η Άγκυρα κρατά την εικόνα, τον χώρο και την οργανωτική διαχείριση· η Καμπέρα μπαίνει στον πυρήνα των διαπραγματεύσεων.

Σε μια τέτοια διάσκεψη, το προσκήνιο του Νοεμβρίου είναι μόνο το τελικό στάδιο. Η ουσία αρχίζει νωρίτερα, σε ενημερώσεις, συντονισμούς, άτυπες συναντήσεις και τεχνικές διαβουλεύσεις. Εκεί σχηματίζονται οι ομάδες, γράφονται οι πρώτες διατυπώσεις, μετριούνται οι συμμαχίες.

Η απουσία από αυτόν τον κύκλο δεν είναι τυπικό ζήτημα. Στερεί πρόσβαση στην πληροφορία, επαφή με τους συνομιλητές και δυνατότητα παρέμβασης πριν κλειδώσουν οι ισορροπίες. Για την Κύπρο, που είναι ταυτόχρονα κράτος μέλος του ΟΗΕ, μέλος της Ε.Ε. και συμβαλλόμενο μέρος στις κλιματικές συμφωνίες, η πρόσβαση σε αυτές τις διαδικασίες δεν μπορεί να περνά από τουρκικό πολιτικό φίλτρο.

Η Κομισιόν ανέβασε τους τόνους

Η Επιτροπή δεν άφησε την υπόθεση σε υπηρεσιακό επίπεδο. Η εκπρόσωπος για θέματα κλίματος, Άννα-Κάισα Ίτκονεν, δήλωσε ότι ο αποκλεισμός κράτους μέλους των Ηνωμένων Εθνών από την προετοιμασία της COP31 δεν είναι αποδεκτός. Υπενθύμισε, επίσης, ότι η Κυπριακή Δημοκρατία είναι μέρος της Σύμβασης για την Κλιματική Αλλαγή και της Συμφωνίας των Παρισίων.

Το ζήτημα τέθηκε στην Τουρκία, στον ΟΗΕ και στην Αυστραλία. Η τριπλή κατεύθυνση της παρέμβασης δείχνει ότι οι Βρυξέλλες δεν το είδαν ως διμερές επεισόδιο. Αναζήτησαν κάλυψη σε όλα τα σημεία όπου διαμορφώνεται η διαδικασία: στον οικοδεσπότη, στο ΟΗΕδικό πλαίσιο και στη χώρα που έχει ρόλο στις διαπραγματεύσεις.

Από την Άγκυρα, σύμφωνα με την ίδια ενημέρωση, δόθηκαν διαβεβαιώσεις ότι η Κύπρος θα συμμετέχει στις επόμενες προπαρασκευαστικές συναντήσεις. Η αποκλιμάκωση, ωστόσο, θα κριθεί στις επόμενες κινήσεις και όχι στη φράση που διακινήθηκε μετά την ευρωπαϊκή ενόχληση.

Η κυπριακή ανάγνωση

Στη Λευκωσία, το περιστατικό διαβάζεται μέσα σε γνώριμη ακολουθία. Η Τουρκία αποφεύγει σταθερά να αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία ως συνομιλητή και επιχειρεί, όπου μπορεί, να επιβάλει αυτήν τη θέση και σε τρίτους. Το νέο στοιχείο είναι ο χώρος: μια παγκόσμια διάσκεψη για το κλίμα, υπό την ομπρέλα του ΟΗΕ.

Η κυπριακή πλευρά έχει μπροστά της έναν πρακτικό φάκελο μέχρι τον Νοέμβριο. Να παρακολουθεί κάθε πρόσκληση, κάθε ενημέρωση, κάθε συντονιστική επαφή, κάθε επίπεδο συμμετοχής. Να μη μείνει το θέμα σε μια ευρωπαϊκή δήλωση και σε μια τουρκική υπόσχεση.

Η ουσία βρίσκεται στην κανονικότητα της παρουσίας. Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν μπορεί να εμφανίζεται στις διαδικασίες όταν το επιτρέπει η Άγκυρα και να εξαφανίζεται όταν η τουρκική προεδρία επικαλείται τις δικές της πολιτικές θέσεις. Αυτό αφορά και την Ε.Ε., διότι η προεδρεύουσα χώρα του Συμβουλίου δεν μπορεί να παρακάμπτεται χωρίς συνέπειες για την ίδια τη λειτουργία της Ένωσης.

Μέχρι στιγμής δεν προκύπτει απειλή για την επίσημη συμμετοχή της Κύπρου στη διάσκεψη της Αττάλειας. Το ζήτημα, όμως, έχει ήδη καταγραφεί. Η Τουρκία χρησιμοποίησε το παρασκήνιο της COP31 για να στείλει πολιτικό μήνυμα. Οι Βρυξέλλες το πήραν και απάντησαν. Η Λευκωσία τώρα καλείται να βεβαιωθεί ότι η απάντηση αυτή θα έχει συνέχεια στις αίθουσες, όπου, πολύ πριν από τις κάμερες, θα κριθεί η πραγματική παρουσία της Κυπριακής Δημοκρατίας.