EMEC και IMEC αλλάζουν το ενεργειακό παιχνίδι

Νέα δυναμική αποκτά η ενεργειακή συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο, μετά από σειρά υψηλού επιπέδου συναντήσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Συγκεκριμένα, στην Ουάσιγκτον πραγματοποιήθηκε η υπουργική σύνοδος του East Mediterranean Gas Forum (EMGF), υπό την προεδρία της Ελλάδας, με τη συμμετοχή Ελλάδας, Κύπρου, Αιγύπτου, Ιορδανίας, Ισραήλ, Παλαιστίνης και Ιταλίας, καθώς και εκπροσώπων των Ηνωμένων Πολιτειών και της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Στο κοινό ανακοινωθέν τονίστηκε ότι η ανάπτυξη των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο πρέπει να πραγματοποιείται με πλήρη σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και στα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών επί των φυσικών τους πόρων. Παράλληλα, υπογραμμίστηκε η ανάγκη για περιφερειακή συνεργασία στη βάση κοινών συμφερόντων, συμφωνημένων κανόνων και σταθερότητας.

EMEC και στο βάθος ΙΜΕC

Σε μια παράλληλη, ιστορικής σημασίας εξέλιξη, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κύπρος, η Ελλάδα και το Ισραήλ υπέγραψαν στο Χιούστον τη Διακήρυξη Πρόθεσης για τη δημιουργία του Eastern Mediterranean Energy Center (EMEC), με έδρα το Πανεπιστήμιο Rice. Σύμφωνα με την Κοινή Δήλωση, τα αρμόδια Υπουργεία των τεσσάρων χωρών στοχεύουν στην έγκριση του Οδικού αυτού Χάρτη εντός του τρέχοντος ημερολογιακού έτους και συμφώνησαν να πραγματοποιήσουν την επόμενη υπουργική συνάντηση στο Ισραήλ εν ευθέτω χρόνω.

Οι συμμετέχοντες υπογράμμισαν, επίσης, τη σημασία πρωτοβουλιών και έργων περιφερειακής διασυνδεσιμότητας μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, τα οποία μπορούν να δημιουργήσουν ευκαιρίες για αμερικανικές εταιρείες, καθώς και τη σημασία του Οικονομικού Διαδρόμου Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC) για την ενίσχυση της οικονομικής ανθεκτικότητας και των ασφαλών αλυσίδων εφοδιασμού.

Επί της ουσίας νέο κέντρο αποσκοπεί στην ενίσχυση της συνεργασίας στους τομείς της ενεργειακής ασφάλειας, των υποδομών, της καινοτομίας και των επενδύσεων στην Ανατολική Μεσόγειο, υλοποιώντας παράλληλα στόχους του Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act του 2019.

Σημασία του νομοσχεδίου EastMed Act

Η πρωτοβουλία αποτελεί υλοποίηση πρόνοιας του EastMed Act, που εγκρίθηκε από το αμερικανικό Κογκρέσο το 2019 και θεωρείται κομβικής σημασίας για την ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το νομοσχέδιο προγραμματίστηκε επίσημα για εξέταση και τροποποίηση (markup) από την Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας των ΗΠΑ την ερχόμενη Τετάρτη, 17 Ιουνίου. Η συζήτηση στην Επιτροπή αποτελεί σημαντικό ορόσημο στη νομοθετική διαδικασία και αντανακλά τη δυναμική που αναπτύσσεται υπέρ των προσπαθειών ενίσχυσης της αμερικανικής εμπλοκής, της διασυνδεσιμότητας και της στρατηγικής συνεργασίας από την Ευρώπη έως την Ινδία, μέσω της Ανατολικής Μεσογείου.

Εκτός εξίσωσης η οργισμένη Άγκυρα

Η πρόσφατη ομιλία του Τούρκου Προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά του Ισραήλ αποτελεί μιαν απειλητική προειδοποίηση απέναντι σε αυτό που η Άγκυρα θεωρεί ως αυξανόμενη ισραηλινή προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της περιφερειακής τάξης στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Το Ισραήλ επιχειρεί μεθοδικά το τελευταίο διάστημα να παρουσιάσει την Τουρκία ως τη νέα κύρια απειλή της περιοχής μετά το Ιράν, επιδιώκοντας να περιορίσει την τουρκική επιρροή στη Συρία, στον Κόλπο και στην Ουάσιγκτον. Η στρατηγική αυτή άρχισε να αποδίδει.

Η συνεργασία Ισραήλ–Ελλάδας–Κύπρου και οι πρωτοβουλίες όπως το σχήμα «3+1» με τη συμμετοχή των ΗΠΑ, το Κέντρο Κυβερνοασφάλειας στη Λευκωσία, τα κοινά στρατιωτικά γυμνάσια και το νέο East Mediterranean Energy Center στο Χιούστον συνθέτουν μια περιφερειακή αρχιτεκτονική περιορισμού της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το Ισραήλ στο τιμόνι του EMGF

Το Ισραήλ αναλαμβάνει παράλληλα τον Ιούλιο την προεδρία του Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EMGF), σηματοδοτώντας μια νέα φάση για την περιφερειακή ενεργειακή συνεργασία. Κατά τη διάρκεια συνάντησης υπουργών και ανώτερων αξιωματούχων στην Ουάσιγκτον, εξετάστηκε η διεύρυνση της αποστολής του Οργανισμού πέρα από το φυσικό αέριο, ώστε να καλύπτει ευρύτερα ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας, καινοτομίας και βιώσιμης ανάπτυξης. Διεθνείς αναλυτές εκτιμούν πως η επιστροφή στις διά ζώσης συναντήσεις και η ανάληψη της προεδρίας από το Ισραήλ θα επιταχύνουν κοινά έργα υποδομής και θα ενισχύσουν τη σύγκλιση των ενεργειακών αγορών της Ανατολικής Μεσογείου.

To νέο αφήγημα του καταριανού Al Jazeera είναι πως η απόφαση του Ισραήλ να δημιουργήσει μια «ζώνη ασφαλείας» στο νότιο Λίβανο, η οποία επεκτείνεται και σε θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου, προκαλεί έντονες αντιδράσεις και ανησυχίες για πιθανή διεκδίκηση λιβανικών ενεργειακών πόρων. Σύμφωνα με σχετική ανάλυση, η νέα γραμμή ασφαλείας φέρεται να επηρεάζει τμήματα της λιβανικής ΑΟΖ και περιοχές που συνδέονται με το κοίτασμα φυσικού αερίου Κανά (Qana), για το οποίο ο Λίβανος διατηρεί δικαιώματα εξερεύνησης βάσει της συμφωνίας θαλάσσιας οριοθέτησης που υπέγραψε με το Ισραήλ το 2022 με αμερικανική διαμεσολάβηση.

Νομικοί και ενεργειακοί αναλυτές που μίλησαν στο Al Jazeera υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε επέκταση ισραηλινού ελέγχου εντός της λιβανικής ΑΟΖ θα μπορούσε να θεωρηθεί παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου και της συμφωνίας του 2022. Από την άλλη, το Ισραήλ υποστηρίζει ότι η ζώνη είναι απαραίτητη για λόγους ασφάλειας και για την αποτροπή επιθέσεων από τη Χεζμπολάχ

Μετά τον Τραμπ, τι;

Από την πλευρά της η Τουρκία ακολουθεί διαφορετική στρατηγική, επενδύοντας σε έργα συνδεσιμότητας και μεταφοράς ενέργειας με χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, με στόχο τη δημιουργία εναλλακτικών εμπορικών και ενεργειακών διαδρόμων. Η Τουρκία επιδιώκει ν’ αναλάβει ρόλο «μεσαίας δύναμης», που διατηρεί ταυτόχρονα σχέσεις με το ΝΑΤΟ, τη Ρωσία, το Ιράν και τις αραβικές χώρες και αυτοχρίστηκε δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ αντίπαλων στρατοπέδων.

Η στενή σχέση του Ερντογάν με τον Αμερικανό Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ έχει ενισχύσει τη γεωπολιτική βαρύτητα της Τουρκίας στην Ουάσιγκτον, ενώ το Ισραήλ δείχνει ν’ αντιμετωπίζει αυξανόμενες δυσκολίες στις σχέσεις του με την αμερικανική ηγεσία. Στον απόηχο των απειλών του Ερντογάν προς Ελλάδα-Ισραήλ-Κύπρο, ο Αμερικανός Πρόεδρος ρωτήθηκε ευθέως για το σενάριο σύγκρουσης μεταξύ Άγκυρας και Τελ Αβίβ. Απάντησε πως, όσο είναι αυτός Πρόεδρος, δεν πιστεύει ότι θα υπάρξει πρόβλημα. Το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, που στεγνώνει τη γλώσσα είναι: Μετά τον Τραμπ, τι ακολουθεί;

Αυξάνονται οι κίνδυνοι για την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου

Η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου αντιμετωπίζει αυξανόμενες προκλήσεις ενόψει του χειμώνα, καθώς η κρίση στη Μέση Ανατολή συνεχίζει να επηρεάζει τις παγκόσμιες ροές LNG μέσω των Στενών του Ορμούζ. Σύμφωνα με νέα ανάλυση, τα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη γεμίζουν με βραδύτερο ρυθμό σε σχέση με πέρυσι, ενώ οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου παραμένουν χαμηλότερες από τα περσινά επίπεδα. Παράλληλα, η αυξημένη ζήτηση στην Ασία, ιδιαίτερα από την Κίνα, απορροφά σημαντικές ποσότητες LNG που διαφορετικά θα κατευθύνονταν στην Ευρώπη. Αν και η μειωμένη κατανάλωση στην Ευρώπη έχει περιορίσει μέρος των πιέσεων, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι μια παρατεταμένη διαταραχή στις προμήθειες ή αύξηση της ζήτησης τους καλοκαιρινούς μήνες θα μπορούσε να οδηγήσει σε χαμηλότερα αποθέματα πριν από τον χειμώνα, διατηρώντας τις τιμές και τη μεταβλητότητα της αγοράς σε υψηλά επίπεδα.