«Ρήξη» Ερχιουρμάν - Τουρκίας ενόψει Πενταμερούς

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, που επικαλείται το ΚΥΠΕ, ο κατοχικός ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν μετέβαλε τη στάση του στο Κυπριακό και, αντί να συζητά για δύο κράτη, συνομίλησε με την κυρία Ολγκίν για ένα κράτος. Εάν οι διπλωματικές πηγές -και το ΚΥΠΕ- είναι αληθείς, τότε υπάρχει ρήξη Τουρκίας και ηγέτη των Τουρκοκυπρίων, λίγες μόνο ώρες πριν από τη μετάβαση της κυρίας Ολγκίν στην Τουρκία για συνάντηση με τον ΥΠΕΞ της χώρας, Χακάν Φιντάν.

Αυτό συμβαίνει διότι η τουρκική πολιτική στο Κυπριακό είναι δεσμευμένη στα δύο κράτη με αποφάσεις του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας της χώρας και της μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης. Το απόσπασμα του ΚΥΠΕ που επικαλείται διπλωματικές πηγές έχει ως εξής: «Σε ερώτηση κατά πόσον υπάρχει ένδειξη αν η τουρκοκυπριακή πλευρά εμμένει στη θέση δύο κρατών, οι ίδιες πηγές ανέφεραν ότι οι συζητήσεις με την κ. Ολγκίν αφορούσαν ένα κράτος».

Η “ΣΗΜΕΡΙΝΗ” επικοινώνησε με κυβερνητικούς αξιωματούχους για να επιβεβαιώσουν ή να διαψεύσουν τις πληροφορίες για την αλλαγή στάσης της τουρκοκυπριακής πλευράς, χωρίς αυτό να καταστεί δυνατό. Εκ των πραγμάτων, σύμφωνα πάντα με το κρατικό Πρακτορείο Ειδήσεων της Κύπρου, οι εξελίξεις που μπορούν να πυροδοτηθούν είναι οι ακόλουθες:

1] Ρήξη Ερχιουρμάν- Άγκυρας.

2] Αλλαγή τουρκικής στάσης, που σηματοδοτεί εσωτερικά προβλήματα στην Τουρκία. Ο μεν εταίρος του Ερντογάν, κ. Μπαχτσελί, εκφράζει την πλέον σκληροπυρηνική πολιτική στα εθνικά θέματα και ειδικότερα στο Κυπριακό. Υπό αυτές τις συνθήκες, γεννάται πρόβλημα εντός της τουρκικής κυβέρνησης.

3] Το πρόβλημα εντός της τουρκικής κυβέρνησης θα εξελιχθεί σε εθνικό ζήτημα, εφόσον οι Κεμαλιστές ως γνωστόν είναι πιο ακραίοι από τον Ερντογάν, τόσο στο Κυπριακό όσο και στο Αιγαίο. Υπάρχει ακόμη μια αντίληψη που θέλει τις διπλωματικές διαρροές να γίνονται ώστε να βοηθήσουν στη δημιουργία θετικής εικόνας τόσο έναντι του κ. Ερχιουρμάν όσο και έναντι της Τουρκίας, εκτιμώντας ότι με αυτόν τον τρόπο θα διευκολυνθεί η διαδικασία της Πενταμερούς (5+1).

Η ουσία πάνω από τα ΜΟΕ

Η εβδομάδα των επαφών Ολγκίν δεν άφησε πίσω της θεαματικές ανακοινώσεις. Άφησε, όμως, μια καθαρή μετατόπιση. Η συζήτηση απομακρύνθηκε από τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και πήγε στον πυρήνα του Κυπριακού: ποια διαδικασία μπορεί να ξεκινήσει, με ποια βάση, με ποιες συγκλίσεις και με ποιες εγγυήσεις ότι δεν θα χαθεί ξανά χρόνος σε μια διαπραγμάτευση χωρίς κατάληξη.

αΑυτό είναι το πραγματικό νόημα της αποστολής Ολγκίν. Η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα δεν ήρθε στην Κύπρο για να καταγράψει ευχές. Ήρθε για να μετρήσει αν η 5+1 μπορεί να στηθεί με πολιτικό περιεχόμενο. Η ίδια κράτησε προσεκτικές αποστάσεις. Μίλησε για θετικό κλίμα, για προετοιμασία, για επαφές με Άγκυρα, Αθήνα και Βρυξέλλες. Δεν προεξόφλησε, όμως, ότι η διευρυμένη συνάντηση θα καταλήξει σε ανακοίνωση επανέναρξης. Αυτή η επιφύλαξη έχει σημασία.

Η γραμμή Χριστοδουλίδη

Η Λευκωσία θέλει η διευρυμένη συνάντηση να γίνει εφαλτήριο επανεκκίνησης. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης επενδύει στη λογική της συνέχειας: επιστροφή στις συνομιλίες από το σημείο όπου έμειναν στο Κραν Μοντανά, διαφύλαξη του διαπραγματευτικού κεκτημένου, αξιοποίηση του πλαισίου Γκουτέρες και επιμονή στη συμφωνημένη βάση λύσης.

Η θέση αυτή έχει σαφές πολιτικό νόημα. Κλείνει την πόρτα σε συζήτηση από μηδενική βάση και επιχειρεί να προστατεύσει τις συγκλίσεις από τουρκική αναθεώρηση. Στη Λευκωσία γνωρίζουν ότι μια 5+1 χωρίς καθαρή βάση μπορεί εύκολα να γίνει πεδίο διολίσθησης. Γι’ αυτό η συζήτηση με την Ολγκίν δεν περιορίστηκε στο πότε θα γίνει η συνάντηση. Επικεντρώθηκε στο τι θα κουβαλά η κάθε πλευρά όταν καθίσει στο τραπέζι.

Ο νέος τόνος Ερχιουρμάν

Ο Τουφάν Ερχιουρμάν κινείται διαφορετικά από τον Ερσίν Τατάρ. Το ύφος του είναι πιο πολιτικό, οι διατυπώσεις του πιο επεξεργασμένες, η στάση του πιο συμβατή με την εικόνα ενός ηγέτη που θέλει να εμφανιστεί ως συνομιλητής. Αυτό δεν σημαίνει ότι η τουρκοκυπριακή πλευρά επιστρέφει άνευ όρων στη διαδικασία του ΟΗΕ. Η επιμονή Ερχιουρμάν στην πολιτική ισότητα, στο χρονοδιάγραμμα, στην κατοχύρωση συγκλίσεων και στη διασφάλιση ότι δεν θα υπάρξει επιστροφή στο σημερινό καθεστώς σε περίπτωση νέας αποτυχίας, συνθέτει συγκεκριμένο πλαίσιο. Δεν είναι απλή τεχνική συζήτηση. Είναι προσπάθεια καθορισμού των κανόνων πριν ανοίξει η ουσία. Εκεί βρίσκεται και το επικίνδυνο σημείο για τη Λευκωσία: η μεθοδολογία μπορεί να λειτουργήσει ως προθάλαμος για πολιτικές αξιώσεις.

Το βάρος της Άγκυρας

Η επόμενη κίνηση της Ολγκίν προς την Άγκυρα είναι το σημαντικότερο κομμάτι της αποστολής της. Εκεί θα φανεί αν η Τουρκία επιτρέπει πραγματική κίνηση εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών ή αν θα επιχειρήσει να φορτώσει τη 5+1 με αξιώσεις κυριαρχικής ισότητας, αναβάθμισης του ψευδοκράτους και έμμεσης εξίσωσης με την Κυπριακή Δημοκρατία. Η Λευκωσία έθεσε στην Ολγκίν την κλιμάκωση της τουρκικής ρητορικής. Το ζήτημα δεν είναι επικοινωνιακό. Αφορά το πραγματικό περιβάλλον μέσα στο οποίο επιχειρείται η νέα κινητικότητα. Αν η Άγκυρα εμφανιστεί στη διευρυμένη με λογική δύο οντοτήτων, η διαδικασία θα δοκιμαστεί πριν αρχίσει. Αν αφήσει περιθώριο κίνησης στον Ερχιουρμάν, η 5+1 μπορεί ν’ αποκτήσει ουσία.

Εσωτερική προετοιμασία χωρίς αυταπάτες

Στο εσωτερικό, τα κόμματα κινούνται γύρω από την ανάγκη προετοιμασίας. Ο ΔΗΣΥ μιλά για ενότητα και συνέπεια. Το ΑΚΕΛ ζητά οδικό χάρτη και διαφύλαξη των συγκλίσεων. Το ΔΗΚΟ επιμένει ότι η διάσκεψη πρέπει να αφορά την ουσία του Κυπριακού και όχι να εξαντληθεί σε ΜΟΕ. Η Κυβέρνηση έχει χώρο να κινηθεί, αλλά η διαχείριση απαιτεί ακρίβεια. Το Εθνικό Συμβούλιο δεν μπορεί να περιοριστεί σε ενημέρωση για το κλίμα. Χρειάζεται καθαρή αποτίμηση των κινήσεων Ολγκίν, των όρων Ερχιουρμάν και των προθέσεων της Άγκυρας. Η Λευκωσία οφείλει να πάει στη διευρυμένη συνάντηση με γραμμή που να αντέχει σε πίεση: λύση στη βάση των ψηφισμάτων του ΟΗΕ, χωρίς νέα αφετηρία, χωρίς αναβάθμιση του κατοχικού μορφώματος, χωρίς διαδικασία που θα μετατρέπει την κατοχή σε «διαφορά δύο πλευρών».

Το πραγματικό τεστ

Το πολιτικό αποτύπωμα της εβδομάδας είναι συγκεκριμένο. Η Ολγκίν άνοιξε διάδρομο προς τη 5+1. Ο Χριστοδουλίδης ανέβασε τον πήχη της επανέναρξης. Ο Ερχιουρμάν έδειξε διάθεση συνομιλίας με όρους. Η Άγκυρα κρατά την τελική απάντηση. Η διευρυμένη μπορεί να γίνει ευκαιρία μόνο αν πάει στο τραπέζι με συμφωνημένη βάση και καθαρό αντικείμενο. Σε αντίθετη περίπτωση, θα παραχθεί η γνωστή εικόνα: διεθνής κινητικότητα, θετικές δηλώσεις, χαμηλές προσδοκίες και επιστροφή στο ίδιο τέλμα. Το Κυπριακό μπήκε ξανά σε τροχιά. Το ερώτημα είναι αν η τροχιά οδηγεί σε διαπραγμάτευση λύσης ή σε νέα παγίδα διαδικασίας.