1974: Η Ομιλία του Μακαρίου στον ΟΗΕ
Κατηγορούν τον Μακάριο ότι, με την ομιλία του στο ΣΑ του ΟΗΕ, στις 19/7/1974, προσκάλεσε την Τουρκία να εισβάλει, νομιμοποίησε την εισβολή της Τουρκίας, και ότι λανθασμένα αποκάλεσε το πραξικόπημα, εισβολή της Ελληνικής χούντας στην Κύπρο.
Παραθέτω στο τέλος, σύνδεσμο με την οπτικογραφημένη ομιλία καθώς και την μετάφραση στα Ελληνικά. Στο τέλος της μετάφρασης παρατίθεται το πρωτότυπο πρακτικό του ΟΗΕ στα Αγγλικά.
Αυτολεξεί λέει: « 31. Απευθύνω έκκληση στα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να τερματίσουν την ανώμαλη κατάσταση που δημιουργήθηκε από το πραξικόπημα της Αθήνας. Καλώ το Συμβούλιο να χρησιμοποιήσει όλους τους τρόπους και τα μέσα που διαθέτει, ώστε η συνταγματική τάξη στην Κύπρο και τα δημοκρατικά δικαιώματα τού λαού της Κύπρου να αποκατασταθούν χωρίς καθυστέρηση».
Ποιον καλεί ο Μακάριος;
Το ΣΑ του ΟΗΕ. Σε ολόκληρο το κείμενο της ομιλίας, δεν υπάρχει πουθενά πρόσκληση στην Τουρκία ή στις εγγυήτριες δυνάμεις ή σε οποιονδήποτε να λάβει στρατιωτικά μέτρα. Ποια είναι όλα εκείνα τα απαραίτητα μέτρα που μπορεί να πάρει το ΣΑ για να αποκατασταθεί η συνταγματική τάξη στην Κύπρο;
Σύμφωνα με τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ, το ΣΑ συνεδριάζει για:
- Επίλυση διεθνών διαφορών μεταξύ κρατών: Προτείνει τρόπους ειρηνικής διευθέτησης.
- Αποτροπή ή τερματισμό εχθροπραξιών μεταξύ κρατών: Για να απαιτήσει την άμεση κατάπαυση του πυρός σε μια εμπόλεμη ζώνη.
- Επιβολή κυρώσεων: Όταν οι διπλωματικές προσπάθειες αποτυγχάνουν, συνεδριάζει για να ψηφίσει οικονομικά ή ταξιδιωτικά αντίμετρα, εμπάργκο όπλων ή διεθνή απομόνωση εναντίον κρατών ή οργανώσεων που παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο.
- Έγκριση στρατιωτικής βίας: Σε ακραίες περιπτώσεις, συνεδριάζει για να εξουσιοδοτήσει τη χρήση νόμιμης στρατιωτικής βίας ή για να αναπτύξει ειρηνευτικές δυνάμεις π.χ. UNFICYP.
Γιατί ο Μακάριος αποκάλεσε το πραξικόπημα «εισβολή»;
Για να συνεδριάσει το ΣΑ το πρόβλημα πρέπει να είναι διεθνές όχι εσωτερικό. Το ΣΑ δεν συνεδριάζει για πραξικοπήματα ή άλλες εσωτερικές διενέξεις εντός των κρατών. H επίκληση εξωτερικής παρέμβασης (εισβολή της Ελληνικής χούντας) ήταν μονόδρομος για να δεχθεί το ΣΑ να συνεδριάσει και να τεθεί το θέμα προς συζήτηση και λήψης απόφασης.
Η προσπάθεια του Μακαρίου ήταν να αποσπάσει ένα ψήφισμα το οποίο:
- Θα τερμάτιζε ο χουντικό καθεστώς στην Κύπρο και επαναφορά της συνταγματικής τάξης, πράγμα που θα αφαιρούσε κάθε τουρκική δικαιολογία για εισβολή.
- Ψήφισμα το οποίο θα τερμάτιζε οποιαδήποτε ξένη επέμβαση (εισβολή Ελληνικής χούντας) και θα απαγόρευε οποιαδήποτε νέα (Τουρκική Εισβολή).
Δυστυχώς, λόγω επεμβάσεων της Αμερικανικής αντιπροσωπείας, το ψήφισμα, εσκεμμένα, αναβλήθηκε για την επομένη, για να δώσει στην Τουρκία το παράθυρο ευκαιρίας να εισβάλει.
Νομιμοποίησε η ομιλία του Μακαρίου την Εισβολή;
Ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ απαγορεύει ρητά στα κράτη μέλη την απειλή ή τη χρήση βίας. Ορίζει ότι όλα τα κράτη πρέπει να απέχουν στις διεθνείς τους σχέσεις από την απειλή ή τη χρήση βίας που στρέφεται «εναντίον της εδαφικής ακεραιότητας ή της πολιτικής ανεξαρτησίας οποιουδήποτε κράτους».
Ο Καταστατικός Χάρτης αναγνωρίζει μόνο δύο εξαιρέσεις στη γενική απαγόρευση της χρήσης βίας:
- Την Ατομική ή συλλογική Αυτοάμυνα: Κάθε κράτος έχει το εγγενές δικαίωμα να αμυνθεί με στρατιωτικά μέσα σε περίπτωση που δεχτεί ένοπλη επίθεση, μέχρις ότου το Συμβούλιο Ασφαλείας λάβει τα απαραίτητα μέτρα.
- Με εξουσιοδότηση από το Συμβούλιο Ασφαλείας: Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ είναι το μόνο αρμόδιο όργανο που έχει την εξουσία να εξουσιοδοτήσει τη χρήση στρατιωτικής βίας από κράτη ή συμμαχίες, ως έσχατο μέσο για την αποκατάσταση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. «Ως έσχατο μέσο», δηλαδή όταν όλες οι άλλες ειρηνικές, διπλωματικές, πολιτικές, προσπάθειες αποτύχουν.
Η Τουρκική Εισβολή στην Κύπρο δεν εμπίπτει στις ποιο πάνω εξαιρέσεις. Οπότε, όταν ο Μακάριος καλεί το ΣΑ του ΟΗΕ «…να χρησιμοποιήσει όλους τους τρόπους και τα μέσα που διαθέτει...», είναι έκδηλων ότι αναφέρεται σε ειρηνικές, διπλωματικές, πολιτικές, προσπάθειες. Όχι στρατιωτική επέμβαση.
Πόσες φορές στην ιστορία του ο ΟΗΕ, πήρε στρατιωτικά μέτρα;
Αυτό έχει συμβεί δύο φορές:
- Πόλεμος της Κορέας (1950): Η μοναδική φορά κατά τον Ψυχρό Πόλεμο που το Συμβούλιο Ασφαλείας εξουσιοδότησε τη δημιουργία πολυεθνικής δύναμης υπό την ηγεσία των ΗΠΑ για να αποκρούσει τη βόρειο-κορεατική εισβολή.
- Πόλεμος του Κόλπου (1990–1991): Μετά την εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ, ο ΟΗΕ εξουσιοδότησε διεθνή στρατιωτικό συνασπισμό για την απελευθέρωση της χώρας.
Στην περίπτωση της Κύπρου δεν πάρθηκε παρόμοια απόφαση. Ως εκ τούτου και η εισβολή της χούντας των Αθηνών υπό μορφή πραξικοπήματος, και η Τουρκική Εισβολή ήταν παράνομες και αντίθετες με το διεθνές δίκαιο και καταστατικό χάρτη του ΟΗΕ.
Ήταν το πραξικόπημα, εισβολή της χούντας των Αθηνών στην Κύπρο;
Η ΕΦ ήταν υπό τον πλήρες έλεγχο της χούντας των Αθηνών, μέσω των Ελλήνων στρατηγών και αξιωματικών της ηγεσίας της ΕΦ. Τόσο σε επιτελικό επίπεδο, όσο και σε επιχειρησιακό. Η ΕΛΔΥΚ δεν υπαγόταν στην ΕΦ αλλά απευθείας στο Γενικό Επιτελείο Στρατού στην Ελλάδα.
Η ΕΛΔΥΚ δεν είχε δικαίωμα να εξέρχεται του στρατοπέδου της και να διεξάγει πολεμικές επιχειρήσεις χωρίς τησύμφωνη γνώμη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η έξοδος της ΕΛΔΥΚ από το στρατόπεδό της, και κατάληψης του Αεροδρομίου Λευκωσίας, από κάθε νομική και στρατιωτική άποψη είναι εισβολή ξένης δύναμης στο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η δράση της ΕΦ κατά το πραξικόπημα, λόγω του ελέγχου της από την χούντα των Αθηνών και όχι την νόμιμη κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας, επίσης θεωρείται βίαια εξωτερική παρέμβαση στα εσωτερικά του κράτους.
1) Οπτικογραφημένη Ομιλία Μακαρίου, ΣΑ του ΟΗΕ, 19/7/1974
https://www.youtube.com/watch?v=B9gdvZBWPFU
2) Ελληνική Μετάφραση της Ομιλίας του Μακαρίου, ΣΑ του ΟΗΕ, 19/7/1974
* M.Sc., B.Sc.
