Η ποινική ευθύνη των γιατρών υπό το πρίσμα του άρθρου 236(ε)

Η υπόθεση του τετράχρονου Μάριου, ο οποίος νοσηλεύεται σε κατάσταση εγκεφαλικού θανάτου έπειτα από σοβαρή επιδείνωση της υγείας του, έχει προκαλέσει έντονη συγκίνηση και εύλογα ερωτήματα για τους ιατρικούς χειρισμούς που προηγήθηκαν. Η οικογένεια καταγγέλλει καθυστερήσεις και παραλείψεις, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη τόσο αστυνομική όσο και εσωτερική έρευνα του Οργανισμού Κρατικών Υπηρεσιών Υγείας. Στο επίκεντρο της πιθανής ποινικής διερεύνησης βρίσκεται το άρθρο 236(ε) του Ποινικού Κώδικα, Κεφ. 154, το οποίο αφορά απερίσκεπτες και αμελείς πράξεις κατά την παροχή ιατρικής περίθαλψης.

Το άρθρο 236 προβλέπει ότι διαπράττει πλημμέλημα όποιος ενεργεί με τόσο αλόγιστο, βεβιασμένο ή αμελή τρόπο, ώστε να θέτει σε κίνδυνο ανθρώπινη ζωή ή να είναι ενδεχόμενο να προκαλέσει σωματική βλάβη. Η παράγραφος (ε) αναφέρεται ειδικά σε πρόσωπο που προβαίνει σε ιατρική ή χειρουργική θεραπεία ασθενούς του οποίου ανέλαβε τη νοσηλεία.

Η συγκεκριμένη διάταξη δεν καθιστά ποινικό αδίκημα κάθε ιατρικό λάθος ούτε επιτρέπει την καταδίκη ενός γιατρού αποκλειστικά επειδή η κατάσταση του ασθενούς είχε τραγική κατάληξη. Η ιατρική δεν εγγυάται πάντοτε την ίαση, ενώ ορισμένες ασθένειες μπορούν να εξελιχθούν ταχύτατα ακόμη και όταν παρέχεται κατάλληλη θεραπεία. Για να προκύψει ποινική ευθύνη, πρέπει να αποδειχθεί συμπεριφορά που υπερβαίνει ένα απλό σφάλμα κρίσης και εμφανίζει ουσιαστική απόκλιση από το επίπεδο προσοχής που απαιτούσαν οι περιστάσεις.

Στην υπόθεση του Μάριου, οι ανακριτές θα πρέπει αρχικά να ανασυνθέσουν με ακρίβεια το χρονικό της περίθαλψής του. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα συμπτώματα που παρουσίασε, οι ώρες προσέλευσης και εξέτασης, οι μετρήσεις των ζωτικών σημείων, τα αποτελέσματα των εργαστηριακών εξετάσεων και οι οδηγίες που δόθηκαν στους γονείς. Θα εξεταστεί, επίσης, πότε δημιουργήθηκε ή όφειλε να δημιουργηθεί υποψία μηνιγγίτιδας, εάν ζητήθηκε εγκαίρως παιδιατρική ή άλλη εξειδικευμένη αξιολόγηση και κατά πόσο υπήρξε καθυστέρηση στη χορήγηση θεραπείας ή στη μεταφορά του παιδιού σε κατάλληλο νοσηλευτήριο.

Καθοριστική θα είναι η συνδρομή ανεξάρτητων ιατρικών εμπειρογνωμόνων. Αυτοί θα κληθούν να αξιολογήσουν αν οι ενέργειες κάθε επαγγελματία υγείας ήταν συμβατές με τα αποδεκτά ιατρικά πρωτόκολλα και με την κλινική εικόνα που υπήρχε τη συγκεκριμένη στιγμή. Η κρίση δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στη γνώση που αποκτήθηκε εκ των υστέρων. Πρέπει να εξεταστούν τα δεδομένα που είχε ή εύλογα όφειλε να έχει ενώπιόν του ο κάθε γιατρός όταν έλαβε τις αποφάσεις του.

Για την εφαρμογή του άρθρου 236(ε) πρέπει ακόμη να εξατομικευθεί η ευθύνη. Δεν αρκεί μια γενική διαπίστωση ότι «το νοσοκομείο καθυστέρησε». Χρειάζεται να προσδιοριστεί ποιος είχε την ευθύνη του παιδιού, ποια ενέργεια όφειλε να κάνει και σε ποιο χρονικό σημείο. Εάν στην περίθαλψη συμμετείχαν πολλοί γιατροί ή τμήματα, η συμπεριφορά κάθε προσώπου πρέπει να αξιολογηθεί χωριστά. Παράλληλα, μπορεί να διερευνηθούν οργανωτικές αδυναμίες, όπως η υποστελέχωση ή η δυσλειτουργία των διαδικασιών παραπομπής, χωρίς όμως αυτές να μετατρέπονται αυτομάτως σε προσωπική ποινική ευθύνη.

Ο αιτιώδης σύνδεσμος αποτελεί επίσης κρίσιμο ζήτημα. Η κατηγορούσα αρχή θα πρέπει να αποδείξει πέραν εύλογης αμφιβολίας ότι η επίμαχη πράξη ή παράλειψη εξέθεσε πράγματι το παιδί σε κίνδυνο ή ήταν ικανή να προκαλέσει σωματική βλάβη. Εάν εξεταστεί βαρύτερη κατηγορία σχετική με πρόκληση θανάτου, θα απαιτηθεί επιπλέον απόδειξη ότι η αμελής συμπεριφορά συνέβαλε ουσιωδώς στο θανατηφόρο αποτέλεσμα.

Επειδή το άρθρο 236 χαρακτηρίζει το αδίκημα ως πλημμέλημα χωρίς να καθορίζει ειδική ποινή, εφαρμόζεται η γενική διάταξη του άρθρου 35 του Ποινικού Κώδικα. Αυτή προβλέπει ανώτατη ποινή φυλάκισης δύο ετών ή χρηματική ποινή ή και τις δύο ποινές. Ενδεχόμενη ποινική διαδικασία είναι ανεξάρτητη από πιθανή πειθαρχική έρευνα ή αστική αγωγή αποζημίωσης.

Η διαφάνεια, η ανεξαρτησία των πραγματογνωμόνων και η διαφύλαξη του ιατρικού φακέλου είναι απαραίτητες τόσο για την οικογένεια όσο και για τους επαγγελματίες υγείας. Η απόδοση δικαιοσύνης προϋποθέτει δύο πράγματα που πρέπει να συνυπάρχουν: πλήρη λογοδοσία όπου αποδεικνύονται ευθύνες και αυστηρό σεβασμό στο τεκμήριο της αθωότητας.

*Ποινικολογος Δικηγόρος