Η δημογραφική κατηφόρα της Κύπρου: υπογεννητικότητα, γήρανση πληθυσμού και μεταναστευτικό

Οι αριθμοί πλέον μιλούν από μόνοι τους. Τα στοιχεία της Eurostat σκιαγραφούν τη δημογραφική αλλοίωση της Κύπρου, η οποία καταγράφεται ανάμεσα στις πρώτες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε κρίσιμους δείκτες που συνδέονται με τις μεταναστευτικές ροές από τη μια και τη γήρανση του πληθυσμού μαζί με την υπογεννητικότητα από την άλλη. Το ζήτημα πλέον δεν είναι απλώς πόσοι ξένοι έρχονται, αλλά πόσοι μένουν, με τι ρυθμούς γεννούν και ποια θα είναι σε μία ή δύο γενιές η πραγματική σύνθεση της κυπριακής κοινωνίας. Η δημογραφική αλλαγή δεν εμφανίζεται απότομα από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά προχωρεί αθόρυβα μέχρι τη στιγμή που χάνονται οι ισορροπίες και η κατάσταση γίνεται μη αναστρέψιμη.

Η Κύπρος μεταξύ των κρατών με τα υψηλότερα ποσοστά μη υπηκόων

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, οι Κύπριοι υπήκοοι αποτελούν για το 2025 το 75,2% του πληθυσμού, με τους πολίτες άλλων κρατών μελών της ΕΕ να αντιστοιχούν στο 10,1%, και τους υπηκόους τρίτων χωρών στο 14,7%. Με άλλα λόγια, ένας στους τέσσερεις κατοίκους της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν έχει κυπριακή υπηκοότητα, μια αναλογία που μας κατατάσσει μόλις πίσω από το Λουξεμβούργο και τη Μάλτα ως προς το χαμηλότερο ποσοστό υπηκόων της χώρας επί του συνολικού πληθυσμού.

Γήρανση του πληθυσμού - νεότεροι οι ξένοι

Η διάμεση ηλικία των Κυπρίων πολιτών είναι τα 42,5 έτη και η αντίστοιχη ηλικία των υπηκόων τρίτων χωρών είναι τα 37,5 έτη. Δηλαδή, οι ξένοι από τρίτες χώρες που βρίσκονται στην Κύπρο είναι κατά μέσον όρο πέντε χρόνια νεότεροι. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με την ίδια τη Eurostat να επισημαίνει ότι οι μη Ευρωπαίοι υπήκοοι είναι νεότεροι από τους Ευρωπαίους υπηκόους. Οι άνδρες ηλικίας 20 έως 49 ετών αποτελούν το 29% των μη Ευρωπαίων, έναντι μόλις 18% των Ευρωπαίων ανδρών της ίδιας ηλικιακής ομάδας. Στις γυναίκες της ίδιας ηλικίας τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 27% και 17%. Την ίδια στιγμή, η διάμεση ηλικία στην ΕΕ ανήλθε το 2025 στα 44,9 έτη, αυξημένη κατά 2,1 χρόνια από το 2015. Η εντονότερη γήρανση καταγράφηκε στη Σλοβακία και στην Κύπρο, όπου η διάμεση ηλικία αυξήθηκε κατά τέσσερα ολόκληρα χρόνια σε μια δεκαετία. Σημειωτέον πως οι νεότερες ηλικιακές ομάδες είναι εκείνες που εργάζονται και δημιουργούν οικογένειες αποκτώντας παιδιά. Οι ξένοι στην ΕΕ, λοιπόν, δεν κατανέμονται αναλογικά σε όλες τις ηλικίες αλλά συγκεντρώνονται κυρίως στις νεότερες παραγωγικές και αναπαραγωγικές ηλικίες. Συνοπτικά, στην περίπτωση της Κύπρου καταγράφεται ο ταχύτερος ρυθμός γήρανσης πληθυσμού στην ΕΕ και το 3ο υψηλότερο ποσοστό ξένων υπηκόων, οι οποίοι είναι μάλιστα αισθητά νεότεροι.

Το 42% από μητέρες γεννημένες στο εξωτερικό

Η πιο αποκαλυπτική εικόνα προκύπτει από τις γεννήσεις. Σύμφωνα με την Eurostat, το 2024 το 42% των παιδιών που γεννήθηκαν στην Κύπρο είχαν μητέρα η οποία είχε γεννηθεί στο εξωτερικό. Η Κύπρος βρισκόταν στη δεύτερη υψηλότερη θέση στην ΕΕ, μόνο πίσω από το Λουξεμβούργο, όπου το αντίστοιχο ποσοστό γεννήσεων από μητέρες γεννημένες στο εξωτερικό ήταν 68%. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν 24%.

Τι γίνεται στην υπόλοιπη Ευρώπη

Στην Ολλανδία, σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία της χώρας, ο πληθυσμός πρώτης και δεύτερης γενιάς με ξένη καταγωγή υπερβαίνει το 28% σε εθνικό επίπεδο, ενώ στο Άμστερνταμ, το Ρότερνταμ και τη Χάγη το ποσοστό ξεπερνά το 50%. Στο Βέλγιο, σύμφωνα με την Statbel, για την 1η Ιανουαρίου 2026 στην περιφέρεια Βρυξελλών μόλις 27,640 από τα 263.454 παιδιά ηλικίας 0-17 ετών καταγράφονται ως “Βέλγοι βελγικής καταγωγής”, δηλαδή περίπου ένας στους δέκα. Στη Γερμανία, αν και οι περισσότεροι είναι πολιτογραφημένοι, η Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία της χώρας αναφέρει ότι 21,8 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή το 26,3% του πληθυσμού έχουν μεταναστευτικό υπόβαθρο. Ο αριθμός αυτός έχει αυξηθεί κατά 67% από το 2005.

Η επόμενη μέρα

Οι ευρύτερες συνέπειες αυτών των αριθμών, μεταξύ των οποίων η πίεση στο στεγαστικό, οι προκλήσεις στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας και στην εκπαίδευση, αλλά και η υπερεκπροσώπηση αλλοδαπών στο έγκλημα δεν καλύπτονται στο παρόν άρθρο, που απλώς καταγράφει δεδομένα. Αυτά απαιτούν ξεχωριστή τεκμηριωμένη ανάλυση. Εκείνο όμως που προκύπτει είναι ότι η κοινωνική συνοχή κινδυνεύει και το δημογραφικό αποτελεί πλέον μείζον ζήτημα εθνικής ασφάλειας.

Οι δύο δέσμες μέτρων της Κυβέρνησης Χριστοδουλίδη για τη δημογραφική ανάκαμψη αξίας €100 εκατ. (θα ανακοίνωναν σύμφωνα με τον ΠτΔ την τρίτη δέσμη στις αρχές του 2026), έχουν περιορισμένη πραγματική επίδραση στην καθημερινότητα των νέων ζευγαριών. Πρόκειται για κυρίως αντισταθμιστικά μέτρα που δεν αντιμετωπίζουν το πρόβλημα στη ρίζα του, στο κόστος στέγασης (το στεγαστικό σχέδιο της Κυβέρνησης περιορίζει τους δικαιούχους μόλις στους 400) και γενικά την οικονομική ανασφάλεια, χωρίς να νοείται ότι οι παράγοντες είναι αποκλειστικά οικονομικοί. Οι κινήσεις της Κυβέρνησης δεν έχουν την ένταση που απαιτεί μια πραγματική εθνική στρατηγική δημογραφικής ανάκαμψης με μετρήσιμους στόχους αύξησης των γεννήσεων από Κύπριους πολίτες.

Η σοβαρότητα της κατάστασης επιβάλλει ενιαίο πακέτο, ουσιαστικές φορολογικές ελαφρύνσεις ανά παιδί, γενναία επιδότηση πρώτης κατοικίας με χαμηλότοκα ή κρατικά εγγυημένα στεγαστικά δάνεια για νέους γονείς, διαγραφή ενός μέρους του δανείου με τη γέννηση δεύτερου ή τρίτου παιδιού και ειδικά κίνητρα για τις πολύτεκνες οικογένειες. Μέτρα που δεν κοροϊδεύουν τον πολίτη, όπως η εξάλειψη των εισοδηματικών κριτηρίων για το επίδομα τέκνου μόνο για οικογένειες με πέντε ή περισσότερα εξαρτώμενα παιδιά, μέτρο που ανακοινώθηκε και στην πράξη κάλυψε μόλις μερικές δεκάδες οικογένειες.

Η Ουγγαρία, για παράδειγμα, συνδυάζει απαλλαγές από τον φόρο εισοδήματος για μητέρες και επιδοτούμενα στεγαστικά δάνεια, των οποίων μέρος διαγράφεται με τη γέννηση επιπλέον παιδιών. Η Πολωνία, επίσης, παρέχει φοροαπαλλαγές για οικογένειες με τέσσερα ή περισσότερα παιδιά και στεγαστικά προγράμματα, στα οποία το κράτος αποπληρώνει μέρος του δανείου μετά τη γέννηση δεύτερου ή τρίτου παιδιού. Όσον αφορά τις πολιτογραφήσεις, η Σουηδία αύξησε φέτος τον χρόνο διαμονής που απαιτείται για πολιτογράφηση αλλοδαπού από πέντε σε οκτώ έτη και πρόσθεσε απαιτήσεις οικονομικής αυτοδυναμίας, γνώσης της γλώσσας και αυστηρότερα κριτήρια για όσους έχουν ποινικό παρελθόν.

Η Κύπρος, με δείκτη γονιμότητας στο 1.38, χρειάζεται μια συνεκτική και μετρήσιμη δημογραφική στρατηγική και όχι μέτρα περιορισμένης κλίμακας, που δεν ανατρέπουν την πορεία της κατηφόρας.