«Ορφανό» χτύπημα στην Νταμιέτα στη σκιά του Κρόνου

Η «ορφανή» επίθεση με drone στον αιγυπτιακό ενεργειακό κόμβο, μόλις μία ημέρα μετά την Τελική Επενδυτική Απόφαση για το πρώτο κυπριακό φυσικό αέριο, δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη. Η ενεργειακή αναβάθμιση της Ανατολικής Μεσογείου συνοδεύεται πλέον από αυξανόμενες γεωπολιτικές και στρατιωτικές προκλήσεις. Την ίδια ώρα, Τουρκία και Ιράν στέλνουν, για διαφορετικούς λόγους, μηνύματα προς τη Λευκωσία, το Τελ Αβίβ και την Αθήνα.

Αξίζει κανείς να σταθεί στη χρονική ακολουθία των γεγονότων προκειμένου να κατανοήσει το επίπεδο εγρήγορσης που απαιτείται.

Στις 28 Ιουλίου, Eni και TotalEnergies ανακοίνωσαν την Τελική Επενδυτική Απόφαση (FID) για την ανάπτυξη του «Κρόνου» στο τεμάχιο 6 της Κυπριακής ΑΟΖ. Πρόκειται για το πρώτο κυπριακό κοίτασμα φυσικού αερίου που περνά ουσιαστικά από το στάδιο των ανακαλύψεων και των σχεδιασμών στην πορεία προς την παραγωγή.

Μία ημέρα αργότερα, στις 29 Ιουλίου, ένα άγνωστης προέλευσης drone έπληξε την πλωτή μονάδα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης Energos Winter στο λιμάνι της Νταμιέτας, στην Αίγυπτο. Η φωτιά επεκτάθηκε και στο LNG carrier Gaslog Salem, χωρίς να υπάρξουν ανθρώπινες απώλειες. Οι αιγυπτιακές Αρχές επιβεβαίωσαν ότι επρόκειτο για επίθεση και όχι για ατύχημα, χωρίς μέχρι στιγμής ν’ αποδώσουν ευθύνη σε συγκεκριμένο δρώντα.

Η Νταμιέτα, όμως, δεν είναι πλέον απλώς ένα αιγυπτιακό λιμάνι. Είναι ο κρίκος πάνω στον οποίο στηρίζεται η έξοδος του πρώτου κυπριακού φυσικού αερίου προς τις ευρωπαϊκές και διεθνείς αγορές.

Η διαδρομή του «Κρόνου»

Το σχέδιο Eni–TotalEnergies είναι συγκεκριμένο. Ο «Κρόνος», περίπου 185 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Κύπρου, θα αναπτυχθεί με τέσσερεις υποθαλάσσιες γεωτρήσεις. Η παραγωγή αναμένεται να αρχίσει το 2028 και, σε πλήρη ανάπτυξη, να φθάσει περίπου τα 500 εκατ. κυβικά πόδια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 2,8 εκατ. τόνους LNG τον χρόνο.

Το αέριο θα μεταφέρεται με υποθαλάσσιο αγωγό στην Αίγυπτο, θα αξιοποιεί τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις του Zohr και στη συνέχεια θα καταλήγει στην Νταμιέτα για υγροποίηση και εξαγωγή, πρωτίστως προς την Ευρώπη.

Η ίδια η TotalEnergies περιγράφει τον «Κρόνο» ως έργο που θα συμβάλει στην ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια μέσω της διαφοροποίησης των πηγών LNG. Η Eni πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, κάνοντας λόγο για περιφερειακό κόμβο φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια μεγάλη γεωπολιτική αλλαγή: η Κύπρος μετατρέπεται από χώρα που διαθέτει κοιτάσματα σε κρίκο μιας ενεργειακής αλυσίδας Κύπρος–Αίγυπτος–Ευρώπη.

Πλέον οι κρίκοι αυτής της στρατηγικής ενεργειακής αλυσίδας δεν έχουν μόνο οικονομική αξία αλλά αποκτούν και αξία ως δυνητικοί στόχοι από εχθρικές χώρες.

Σύμπτωση ή μήνυμα;

Δεν υπάρχει σήμερα κανένα στοιχείο που ν’ αποδεικνύει ότι η επίθεση στην Νταμιέτα σχετίζεται με την ανακοίνωση για τον «Κρόνο». Ούτε είναι γνωστό ποιος εξαπέλυσε το drone. Οι Χούθι, οι οποίοι διαθέτουν εμπειρία σε επιθέσεις μεγάλης εμβέλειας και στη ναυτιλία, αρνήθηκαν εμπλοκή.

Οποιαδήποτε απόδοση της επίθεσης στο Ιράν ή σε δύναμη του λεγόμενου «Άξονα της Αντίστασης» θα ήταν, συνεπώς, πρόωρη.

Αυτό, όμως, δεν αναιρεί τη στρατηγική σημασία του περιστατικού.

Το χτύπημα απέδειξε στην πράξη ότι μία εγκατάσταση LNG στη μεσογειακή ακτή της Αιγύπτου μπορεί ν’ αποτελέσει στόχο μη επανδρωμένου συστήματος. Μάλιστα, το Energos Winter αποτελεί αμερικανικής ιδιοκτησίας ενεργειακό περιουσιακό στοιχείο, σε μία περίοδο κατά την οποία η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν και οι επιχειρήσεις περιφερειακών δρώντων έχουν αυξήσει δραματικά το ρίσκο για ενεργειακές και ναυτιλιακές υποδομές.

Η Ανατολική Μεσόγειος, επομένως, δεν μπορεί πλέον ν’ αντιμετωπίζεται ως απομονωμένη από το πολεμικό τόξο της Μέσης Ανατολής.

Το ιρανικό «κάδρο»

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη από τις κινήσεις της Τεχεράνης.

Ιρανικό μέσο ενημέρωσης παρουσίασε αυτήν την εβδομάδα σειρά ενεργειακών υποδομών που συνδέονται με τον εφοδιασμό της Ευρώπης, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο να μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο του Ιράν σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης. Ανάμεσα στη λίστα υποδομών βρισκόταν και o σταθμός LNG της Νταμιέτα.

Σε μια παράλληλη εξέλιξη την Πέμπτη, ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί έθεσε ευθέως το ζήτημα της Κύπρου στον Κωνσταντίνο Κόμπο, καλώντας τη Λευκωσία να διασφαλίσει ότι οι Βρετανικές Βάσεις δεν θα χρησιμοποιηθούν για εχθρικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν.

Ο Κύπριος Υπουργός Εξωτερικών, σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, απάντησε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία έχει λάβει διαβεβαιώσεις από το Λονδίνο πως οι Βάσεις δεν θα χρησιμοποιηθούν εναντίον οποιασδήποτε χώρας, περιλαμβανομένου του Ιράν.

Εκνευρισμός Τουρκίας επαναφέρει την «ασφάλεια»

Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα επιχειρεί να επαναφέρει τα ενεργειακά της επιχειρήματα στο Κυπριακό.

Τουρκικά ΜΜΕ παρουσίασαν την απόφαση για τον «Κρόνο» ως «μονομερή» ενέργεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ προχωρώντας ένα βήμα πάρα πέρα κάνουν λόγο για «αρπαγή» φυσικού αερίου.

Σχεδόν ταυτόχρονα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προειδοποίησε ότι η Τουρκία παρακολουθεί κινήσεις που, κατά την έκφρασή του, επιχειρούν να μετατρέψουν την Κύπρο σε μέρος νέων στρατιωτικών δομών και γεωπολιτικών σχεδιασμών. Επανέφερε παράλληλα τη θέση περί «κυριαρχικής ισότητας» και παρουσίασε την τουρκική παρουσία στο νησί ως ζήτημα ασφάλειας.

Η ξαφνική αποχώρηση Shell από «Αφροδίτη»

Σε μιαν αναπάντεχη κίνηση, την Παρασκευή, η Shell ανακοίνωσε την πώληση της BG Cyprus στην ουγγρική ενεργειακή εταιρεία MOL Group, έναντι ποσού που μπορεί να φτάσει τα 720 εκατ. δολάρια.

Μέσω της BG Cyprus, η Shell κατέχει ποσοστό 35% στο κοίτασμα «Αφροδίτη» της Κυπριακής ΑΟΖ. Με την ολοκλήρωση της συναλλαγής, που αναμένεται το 2027, το μερίδιο αυτό θα περάσει στη MOL.

Σήμερα, στην κοινοπραξία της «Αφροδίτης» συμμετέχουν η Chevron Cyprus ως διαχειριστής με 35%, η BG Cyprus της Shell με 35% και η ισραηλινή NewMed Energy με 30%. Μετά τη συμφωνία, η MOL θα αντικαταστήσει τη Shell ως εταίρος με ποσοστό 35%, εφόσον ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες διαδικασίες.

Η Shell εξήγησε ότι η απόφαση αποχώρησης συνδέεται με την αναδιάρθρωση του χαρτοφυλακίου της και τη διοχέτευση κεφαλαίων σε δραστηριότητες που ενισχύουν την ολοκληρωμένη αλυσίδα LNG.

ΕΝΘΕΤΟ

Shell - Τουρκία και πετρέλαια του Κιρκούκ

Στην Τουρκία, η μεγαλύτερη εξέλιξη που προπαγανδίζεται αυτήν την βδομάδα είναι η απόκτηση από την τουρκική κρατική TPAO ποσοστού 15% στην BP Energy Company of Kirkuk Limited. Ουσιαστικά, περίπου έναν αιώνα μετά τη διαμάχη για τη Μοσούλη, η Άγκυρα αποκτά άμεσο οικονομικό αποτύπωμα στα πετρέλαια του βόρειου Ιράκ.

Η συμφωνία επιτρέπει στην TPAO να συμμετέχει μαζί με την BP στην ανάπτυξη των κοιτασμάτων Kirkuk, Bai Hassan, Jambur και Khabbaz, σε μια περιοχή που βρέθηκε στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης Τουρκίας και Βρετανίας μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Τη δεκαετία του 1920, η κεμαλική Τουρκία διεκδικούσε τη Μοσούλη βάσει του Misak-ı Millî, ενώ η Βρετανία επιδίωκε την ένταξή της στο υπό βρετανική επιρροή Ιράκ. Το πετρέλαιο ήταν ήδη κρίσιμο στοιχείο της σύγκρουσης, με τη λεγόμενη Turkish Petroleum Company, η οποία, παρά το όνομά της, δεν ήταν τουρκική κρατική εταιρεία, ν’ αποτελεί όχημα Δυτικών πετρελαϊκών συμφερόντων.

Η διαμάχη για τη Μοσούλη εξελισσόταν παράλληλα με τη Μικρασιατική Εκστρατεία και τις ανακατατάξεις μεταξύ Βρετανίας, Γαλλίας και Ιταλίας. Η σταδιακή προσέγγιση Γαλλίας και κεμαλικής Τουρκίας συνέβαλε στη διπλωματική απομόνωση της Ελλάδας, ενώ μετά την κατάρρευση του ελληνικού μετώπου το 1922 το ζήτημα της Μοσούλης πέρασε στο επίκεντρο της αγγλοτουρκικής αντιπαράθεσης.

Έναν αιώνα αργότερα, η Τουρκία δεν επιστρέφει στην περιοχή με εδαφικές διεκδικήσεις, αλλά μέσω επενδύσεων και ενεργειακών συνεργασιών. Η παρουσία της BP προσθέτει έναν ακόμη ιστορικό συμβολισμό, καθώς η σημερινή βρετανική εταιρεία έχει τις ρίζες της στην Anglo-Persian Oil Company, έναν από τους βασικούς μετόχους της παλιάς Turkish Petroleum Company.

Η εικόνα είναι χαρακτηριστική της αλλαγής των εργαλείων ισχύος: το 1926 η Τουρκία εγκατέλειψε τη διεκδίκηση της Μοσούλης, ενώ το 2026 επιστρέφει στην ίδια ενεργειακή γεωγραφία ως επενδυτής και εταίρος.