Κυπριακό: Οι επόμενες μέρες (Και η ξεχασμένη Αμμόχωστος)

Η επίσκεψη του Γ.Γ. του Ο.Η.Ε. στην Κύπρο και τα αποτελέσματά της, όπως καταγράφηκαν, σηματοδοτούν και προσδιορίζουν τη νέα φάση στο κυπριακό πρόβλημα και καθορίζονται από τα εξής κύρια σημεία:

Σύγκληση πενταμερούς διάσκεψης με τη μορφή 5 + 1 με τη συναίνεση των δύο «πλευρών» και των εγγυητριών δυνάμεων. Ο καθορισμός του χρόνου διασυνδέεται ενδεχομένως με τη λήξη της θητείας του κ. Γκουτέρες ως Γ. Γ. του Ο.Η.Ε., ο οποίος επωμίσθηκε και την πρωτοβουλία της πραγματοποίησής της.

Ως βάση των διαπραγματεύσεων τέθηκαν οι συγκλίσεις που επιτεύχθηκαν μέχρι τη διάσκεψη στο Κραν Μοντανά. Στο μεσοδιάστημα να γίνει ουσιώδης προετοιμασία για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κοινοτήτων με την επεξεργασία και εφαρμογή Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης.

Οι επόμενες των ημερών θα καταδείξουν πώς το περίφημο «κεκτημένο των συνομιλιών», όπως προσφυώς ονομάζεται, και το οποίο είναι το αποτέλεσμα όχι μόνο των κατοχικών δεδομένων αλλά και των διαχρονικών οδυνηρών συμβιβασμών των εκάστοτε ηγεσιών μας, συμβιβάζεται με ένα «κανονικό κράτος» – όπως το χαρακτήρισε ο ίδιος ο Γ. Γ. του Ο.Η.Ε. – και με τις αρχές και αξίες τού ίδιου του Διεθνούς Οργανισμού αλλά και με το σύνολο του ευρωπαϊκού κεκτημένου, το οποίο ανεστάλη προσωρινά λόγω της τουρκικής κατοχής στο παράνομο μόρφωμα των κατεχομένων.

Οι επανειλημμένες αναφορές και διακηρύξεις τόσο του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας όσο και του Πρωθυπουργού της Ελλάδος για μια συνολική λύση του Κυπριακού, βασισμένη στο πλαίσιο των παραμέτρων και Ψηφισμάτων του Ο.Η.Ε. για μια δίκαιη και βιώσιμη λύση και με ζητούμενο τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών, τον τερματισμό της κατοχής και την εγκαθίδρυση ενός λειτουργικού και σύγχρονου ευρωπαϊκού κράτους, θα πρέπει να αποτελούν τον μόνιμο φάρο, την αταλάντευτη πυξίδα και τον διαρκή γνώμονα των πράξεων και επιδιώξεών μας.

Ως το σημαντικότερο επίτευγμα της εξωτερικής πολιτικής της Κυπριακής Δημοκρατίας σε απόλυτη συνεργασία με την ελληνική Κυβέρνηση θεωρώ την επίτευξη της άμεσης εμπλοκής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις διαδικασίες επίλυσης του Κυπριακού και στην υιοθέτηση του δόγματος ότι η όποια λύση προκύψει στο εθνικό μας πρόβλημα, θα πρέπει να είναι απόλυτα ευθυγραμμισμένη με το σύνολο του ευρωπαϊκού κεκτημένου, χωρίς αποκλίσεις και με ιδιαίτερη έμφαση στις βασικές αρχές της ελεύθερης διακίνησης, εγκατάστασης και απόκτησης περιουσίας.

Ο διορισμός και η κάθοδος του Ραφαέλε Φίτο ως απεσταλμένου της Ε.Ε. και η εξαγγελία σύστασης ομάδας ειδικών συμβούλων αποτελεί ουσιώδη παράγοντα και θα πρέπει να αξιοποιηθεί πλήρως, χωρίς εκπτώσεις, συμβιβασμούς και αποκλίσεις.

Οι τουρκικές αντιδράσεις, τόσο στην Άγκυρα όσο και στο ψευδοκράτος, για τον διορισμό του εκπροσώπου της Ε.Ε. - τον οποίο χαρακτήρισαν ως παράνομο - καταμαρτυρούν τους στόχους και τη μόνιμη επιδίωξή τους για απόκλιση από τις αρχές, τις αξίες της Ε.Ε. και το ίδιο το ευρωπαϊκό κεκτημένο.

Στο σημείο αυτό θεωρώ χρήσιμο να καταθέσω έναν κίνδυνο τεραστίων διαστάσεων: Ενώπιον της απειλής για λύση δύο κρατών και της αποφυγής της οριστικής διχοτόμησης να μη διολισθήσουμε σε νέες υποχωρήσεις και συμβιβασμούς που θα εγκαθιδρύσουν ένα υβριδικό μόρφωμα, το οποίο θα καταργεί την Κυπριακή Δημοκρατία και θ’ αποτελεί μια συγκεκαλυμμένη μορφή συνομοσπονδίας ή και χαλαρής και υποτυπώδους ομοσπονδίας με δύο συγκυρίαρχα κρατίδια - συνιστώσες πολιτείες όπως απροσδιόριστα τις ονομάσαμε στο θλιβερό κεκτημένο των συνομιλιών.

Η αποδοχή της εκ περιτροπής προεδρίας αποτελεί από μόνη της υλοποίηση αυτής της επιδίωξης της τουρκικής πλευράς και σηματοδοτεί αφ’ εαυτής τη δημιουργία ενός εκτρωματικού κράτους και θα πρέπει πάση θυσία να αποφευχθεί.

Τέλος - και όχι έσχατα - μια σημαντική παράμετρος του Κυπριακού, που δεν φάνηκε να συζητείται ούτε στο περιθώριο των τελευταίων διαβουλεύσεων, είναι το θέμα της Αμμοχώστου, τουλάχιστον ως ένα ΜΟΕ και ανεξάρτητα από την πτυχή του εδαφικού.

Ως γνωστόν, η επιστροφή κατ’ αρχήν της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου τέθηκε κατ’ επανάληψιν σε διάφορες συζητήσεις και διαβουλεύσεις:

1. Το 1979, στις συμφωνίες Κυπριανού – Ντενκτάς το θέμα τέθηκε ως προτεραιότητα για την πρόοδο στο Κυπριακό.
2. Το 1992, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ με το Ψήφισμα 789 πρότεινε την επιστροφή της περίκλειστης πόλης στους νόμιμους κατοίκους της ως ΜΟΕ υπό τη διοίκηση του ΟΗΕ.
3. Το 1993, ο τότε Γ.Γ. του ΟΗΕ, Μπούτρος - Μπούτρος Γκάλι, πρότεινε την επιστροφή των Βαρωσίων υπό τη διοίκηση του ΟΗΕ.
4. Το 2014, ο τότε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Αναστασιάδης πρότεινε ως ΜΟΕ την επιστροφή της πόλης υπό ευρωπαϊκή εποπτεία και ο ίδιος Πρόεδρος το 2022 εισηγήθηκε τη δημιουργία συνθηκών που θα οδηγήσουν στην επιστροφή της περίκλειστης πόλης ως ΜΟΕ.
5. Το 2024, η Κυβέρνηση Νίκου Χριστοδουλίδη συνέχισε να υποστηρίζει ότι η επιστροφή της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου (Βαρωσίων) στους νόμιμους κατοίκους της, σύμφωνα με τα Ψηφίσματα 550 και 789 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

Είναι λοιπόν άξιον απορίας το γεγονός ότι συζητήθηκαν ως προτεραιότητες ΜΟΕ τα οδοφράγματα του Πυροΐου- Αθηένου, της Μιας Μηλιάς, του Πύργου Τηλλυρίας κ.λπ. και τέθηκε στο περιθώριο και παρέμεινε στην αφάνεια το κεφαλαιώδες ζήτημα της Αμμοχώστου, μιας πόλης που θα έπρεπε να αποτελεί την αιχμή του δόρατος και των διεκδικήσεών μας και μια έμπρακτη και σημαντική πρόκληση για τον ίδιο τον Γενικό Γραμματέα ως προασπιστή των Ψηφισμάτων του ίδιου του Οργανισμού του οποίου προΐσταται.

Ίσως ο φόβος της διεκδίκησης της επιστροφής – κατ’αρχήν - του περίκλειστου τμήματος της κατεχόμενης πόλης ως ΜΟΕ να «εξαγρίωνε» την Τουρκία και τους εγκαθέτους της στην Κύπρο και το γεγονός αυτό να οδήγησε τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη να θέσει στο περιθώριο το θέμα της Αμμοχώστου.

Οι πρόσφατες αντιδράσεις του κατοχικού ηγέτη στο ενδεχόμενο διάνοιξης του οδοφράγματος Πυροΐου-Αθηένου θέτουν σε δοκιμασία την αξιοπιστία και τη βούληση της τουρκικής πλευράς να ευοδωθούν οι συνομιλίες και αποδεικνύουν ότι μοναδικό μέλημά τους ήταν πάντα να επιβάλλουν τους όρους, τις προϋποθέσεις και τις απαιτήσεις τους σε όλες τις φάσεις των διαπραγματεύσεων, μεθοδολογία που μας οδήγησε σε μια σειρά ατέλειωτων διολισθήσεων.

Ποια εμπιστοσύνη λοιπόν μπορούμε να οικοδομήσουμε εντός του επόμενου χρονικού ορίζοντα, ενώ επικρέμαται στις κεφαλές μας ως δαμόκλειος σπάθη η απειλή για τη λύση των δύο κρατών που επιδιώκει το βαθύ τουρκικό κράτος και φλερτάρει ο κατοχικός ηγέτης;

Mε τέτοιες νοοτροπίες, συμπεριφορές και πολιτικές πώς θα οικοδομηθεί η εξαγγελθείσα εμπιστοσύνη που θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για τη σύγκληση της περιβόητης πενταμερούς για τη λύση του χρονίζοντος κυπριακού προβλήματος; Oι επόμενες των ημερών θα καταδείξουν τις πραγματικότητες αλλά και τις προοπτικές.

*Αντιπρόεδρος Κεντρικού Συμβουλίου Κυπριακού Κέντρου Μελετών