Θάλασσα Λεμεσού: Τι αποκαλύπτουν οι νέες επιστημονικές μέθοδοι

Τα πιο κάτω στοιχεία προκύπτουν από δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες και από επίσημες κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Υπηρεσίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ.

Το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι ότι η απλή μέτρηση E. coli και εντερόκοκκων δεν αρκεί για να δείξει ούτε την ακριβή πηγή της ρύπανσης ούτε όλες τις σύντομες ή νυχτερινές απορρίψεις. Χρειάζεται συνδυασμός κλασικών αναλύσεων, μοριακών δεικτών ανθρώπινων λυμάτων και σωστά χρονισμένων δειγματοληψιών.

1) Μοριακή «ταυτότητα» ανθρώπινων λυμάτων

Οι δείκτες HF183, crAssphage και PMMoV ανιχνεύονται με qPCR και συνδέονται ειδικότερα με ανθρώπινα κόπρανα ή αστικά λύματα.

• Το HF183 είναι βακτηριακός δείκτης ανθρώπινης κοπρανώδους ρύπανσης.
• Το crAssphage είναι ιός πολύ συχνός στο ανθρώπινο έντερο και θεωρείται ισχυρός δείκτης αστικών λυμάτων.
• Ο PMMoV, ένας ιός που αποβάλλεται σε μεγάλες ποσότητες από τον άνθρωπο, παρουσιάζει συχνά μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στο θαλάσσιο περιβάλλον.

Μελέτη του 2024 έδειξε ότι οι δείκτες αυτοί και οι εντερικοί ιοί δεν εξαφανίζονται με τον ίδιο ρυθμό: ορισμένοι μπορούν να παραμένουν ανιχνεύσιμοι για ημέρες ή ακόμη περισσότερο, ενώ ο ήλιος και η θερμοκρασία επηρεάζουν σημαντικά την αποδόμησή τους. Οι βακτηριακοί δείκτες γενικά μειώθηκαν γρηγορότερα από αρκετούς ιικούς δείκτες.

Αξία για τη Λεμεσό: Η ταυτόχρονη ανίχνευση HF183, crAssphage ή PMMoV κοντά σε αγωγό ομβρίων, μαζί με εντερόκοκκους ή E. coli, αποτελεί πολύ ισχυρότερη ένδειξη ανθρώπινων λυμάτων από μια απλή μέτρηση κοπρανωδών βακτηρίων.

2) Ένας «καθαρός» έλεγχος δεν αποκλείει προηγούμενη απόρριψη

Η ίδια έρευνα δείχνει ότι η ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να μειώσει γρήγορα ορισμένα βακτήρια. Επομένως, δείγμα που λαμβάνεται αρκετές ώρες μετά την εμφάνιση ενός «ποταμακιού» μπορεί να βρεθεί εντός ορίων, χωρίς αυτό να αποδεικνύει ότι δεν προηγήθηκε ρύπανση. Αυτό ενισχύει επιστημονικά το αίτημα για:

• άμεση δειγματοληψία όταν παρατηρείται ροή,
• νυχτερινές και πρωινές δειγματοληψίες,
• επαναληπτικά δείγματα σε διάστημα μερικών ωρών,
• δειγματοληψίες πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη ροή,
• καταγραφή ώρας, παλίρροιας, ανέμου, ρευμάτων και θερμοκρασίας.

3) Οι επίσημες ευρωπαϊκές μετρήσεις έχουν περιορισμούς

Η ισχύουσα Οδηγία 2006/7/ΕΚ για τα ύδατα κολύμβησης⁠ βασίζει κυρίως την αξιολόγηση σε εντερικούς εντερόκοκκους και E. coli και στη στατιστική επεξεργασία σειράς δειγμάτων. Αυτή η μέθοδος είναι χρήσιμη για τη γενική κατάταξη μιας παραλίας, αλλά μπορεί να μη συλλάβει:

• σύντομες ή διαλείπουσες απορρίψεις,
• νυχτερινή ρύπανση,
• ρύπανση μεταξύ δύο προγραμματισμένων ελέγχων,
• ιούς και άλλα παθογόνα,
• την ανθρώπινη, ζωική ή άλλη προέλευση των βακτηρίων.

Άρα η ένδειξη «εξαιρετική ποιότητα» δεν σημαίνει από μόνη της ότι δεν σημειώθηκαν επεισόδια ρύπανσης ανάμεσα στις επίσημες δειγματοληψίες.

4) Υγειονομική επιθεώρηση μαζί με τις αναλύσεις

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά η μικροβιολογική παρακολούθηση να συνδυάζεται με υγειονομική επιθεώρηση της ακτής και καταγραφή όλων των πιθανών πηγών ρύπανσης — αγωγών, αντλιοστασίων, υπερχειλίσεων, ομβρίων, μαρίνων και άλλων απορρίψεων.

5) Οι επίσημες ευρωπαϊκές μετρήσεις έχουν περιορισμούς

Η ισχύουσα Οδηγία 2006/7/ΕΚ για τα ύδατα κολύμβησης⁠ βασίζει κυρίως την αξιολόγηση σε εντερικούς εντερόκοκκους και E. coli και στη στατιστική επεξεργασία σειράς δειγμάτων. Αυτή η μέθοδος είναι χρήσιμη για τη γενική κατάταξη μιας παραλίας, αλλά μπορεί να μη συλλάβει:

• σύντομες ή διαλείπουσες απορρίψεις,
• νυχτερινή ρύπανση,
• ρύπανση μεταξύ δύο προγραμματισμένων ελέγχων,
• ιούς και άλλα παθογόνα,
• την ανθρώπινη, ζωική ή άλλη προέλευση των βακτηρίων.

Άρα η ένδειξη «εξαιρετική ποιότητα» δεν σημαίνει από μόνη της ότι δεν σημειώθηκαν επεισόδια ρύπανσης ανάμεσα στις επίσημες δειγματοληψίες.

6) Υγειονομική επιθεώρηση μαζί με τις αναλύσεις

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά η μικροβιολογική παρακολούθηση να συνδυάζεται με υγειονομική επιθεώρηση της ακτής και καταγραφή όλων των πιθανών πηγών ρύπανσης — αγωγών, αντλιοστασίων, υπερχειλίσεων, ομβρίων, μαρίνων και άλλων απορρίψεων. Για τη Λεμεσό αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί ένα δείγμα από τη θάλασσα. Χρειάζεται ταυτόχρονος έλεγχος:

1. του υγρού μέσα ή ακριβώς στην έξοδο του αγωγού,
2. στο σημείο όπου η ροή εισέρχεται στη θάλασσα,
3. σε διαδοχικές αποστάσεις προς την κατεύθυνση του ρεύματος,
4. σε ένα καθαρό σημείο αναφοράς μακριά από την εκροή.

Η αμερικανική EPA έχει ήδη τυποποιημένες γρήγορες μοριακές μεθόδους qPCR για την παρακολούθηση μικροβιολογικής ποιότητας υδάτων, δείχνοντας ότι η τεχνολογία είναι ώριμη και εφαρμόσιμη από τις αρμόδιες αρχές.

Τι προτείνω να ζητηθεί επισήμως

Ζητούμε την εφαρμογή ανεξάρτητου προγράμματος στοχευμένης και αιφνιδιαστικής δειγματοληψίας στον κόλπο της Λεμεσού, συμπεριλαμβανομένων νυχτερινών και πρωινών ελέγχων. Πέρα από τους συμβατικούς δείκτες E. coli και εντερικών εντεροκόκκων, να χρησιμοποιηθούν μοριακοί δείκτες ανθρώπινων λυμάτων HF183, crAssphage και PMMoV, καθώς και επιλεγμένοι ανθρώπινοι εντερικοί ιοί. Τα αποτελέσματα να συνοδεύονται από υγειονομική χαρτογράφηση των αγωγών, πλήρη στοιχεία ώρας και θέσης δειγματοληψίας, μετεωρολογικές και υδροδυναμικές συνθήκες και δημοσιοποίηση όλων των πρωτογενών εργαστηριακών αποτελεσμάτων.

Για να έχουν τα αποτελέσματα αποδεικτική βαρύτητα σε καταγγελία, τα δείγματα πρέπει να λαμβάνονται με τεκμηριωμένη διαδικασία, ακριβείς συντεταγμένες και ώρα, φωτογραφίες ή βίντεο, σωστή ψύξη και αλυσίδα φύλαξης και να αναλύονται από κατάλληλα διαπιστευμένο εργαστήριο.

Οι μέθοδοι υπάρχουν. Η επιστημονική γνώση υπάρχει. Η τεχνολογία υπάρχει. Αυτό που εξακολουθεί να μην υπάρχει στην Κύπρο είναι ένα κράτος και αρμόδιες υπηρεσίες ικανές και αποφασισμένες να τις εφαρμόσουν. Δεν τους λείπουν τα μέσα· τους λείπουν η επάρκεια, η πολιτική βούληση και η ανάληψη ευθύνης. Και αυτή την κρατική ανικανότητα την πληρώνουμε όλοι — με τη θάλασσα και την υγεία μας.

*Εκπρόσωπος Χειμερινών Κολυμβητών Λεμεσού και Πρόεδρος του Epsilon Foundation.

Email: epsilonfoundationcy@gmail.com