Η επιστροφή της γεωγραφίας στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής,

Για αρκετές δεκαετίες, η παγκοσμιοποίηση δημιούργησε την εντύπωση ότι η γεωγραφία έχανε σταδιακά τη σημασία της. Η τεχνολογία, οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, η ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων και η οικονομική αλληλεξάρτηση έμοιαζαν να δημιουργούν έναν κόσμο στον οποίο οι αποστάσεις και τα γεωγραφικά εμπόδια είχαν μικρότερη σημασία. Οι σημερινές εξελίξεις αποδεικνύουν το αντίθετο. Η γεωγραφία επιστρέφει δυναμικά στο κέντρο της διεθνούς πολιτικής. Τρία σημεία στον παγκόσμιο χάρτη είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τούτου και αυτά είναι τα Στενά του Ορμούζ, το Suwałki Gap και η Γροιλανδία.

Στο Ορμούζ, η αντιπαράθεση ΗΠΑ / Ισραήλ - Ιράν υπερβαίνει πλέον το πυρηνικό πρόγραμμα. Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, οι ενεργειακές ροές και η δυνατότητα απρόσκοπτης μεταφοράς πετρελαίου αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ευρύτερης γεωπολιτικής εξίσωσης. Η σημασία του Ορμούζ βρίσκεται ακριβώς στη δυνατότητα ενός περιορισμένου γεωγραφικού χώρου να επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία. Η αλυσίδα είναι άμεση, μεθερμηνευόμενη σε μια απλοϊκή συνάρτηση γεωπολιτικής, ναυσιπλοΐας, ενέργειας, πληθωρισμού και καθημερινότητας. Η αγορά, άλλωστε, δεν αντιδρά μόνο στην πραγματική διακοπή της προσφοράς, αλλά και στον κίνδυνο μιας μελλοντικής διαταραχής. Αυξάνονται τα ασφάλιστρα κινδύνου, το κόστος μεταφοράς και τελικά η πίεση στις τιμές, όπως την αντιλαμβανόμαστε στην καθημερινότητά μας.

Στην Ευρώπη, το Suwałki Gap, ο στενός χερσαίος διάδρομος μεταξύ Πολωνίας και Λιθουανίας, αναδεικνύει μια διαφορετική διάσταση της γεωγραφίας. Το κρίσιμο ερώτημα αφορά πλέον όχι μόνο μια συμβατική στρατιωτική σύγκρουση, αλλά τη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη», που, στη σύγχρονη εποχή, περιλαμβάνει κυβερνοεπιθέσεις, drones, σαμποτάζ, επιχειρήσεις επιρροής και ενέργειες κατά κρίσιμων υποδομών. Εδώ αναδεικνύεται και μια νέα αντίληψη της αποτροπής. Η ασφάλεια ενός κράτους δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις στρατιωτικές του δυνατότητες. Εξαρτάται από την ανθεκτικότητά του σε τομείς όπως τα ηλεκτρικά δίκτυα, τις τηλεπικοινωνίες, τα νοσοκομεία, τις μεταφορές, τα λιμάνια και τη δυνατότητα συνέχισης της λειτουργίας του κράτους.

Την ίδια στιγμή, η Γροιλανδία και η Αρκτική αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία. Στρατιωτική παρουσία, πυραυλική άμυνα, κρίσιμα ορυκτά, νέες θαλάσσιες διαδρομές και ο ανταγωνισμός με Ρωσία και Κίνα συναντώνται σε μια περιοχή που κάποτε θεωρείτο περιφέρεια του διεθνούς συστήματος.

Ορμούζ, Suwałki, Γροιλανδία. Τρεις διαφορετικές γεωγραφίες, μία κοινή πραγματικότητα και ένα συμπέρασμα: όποιος μπορεί να επηρεάζει κρίσιμους γεωγραφικούς κόμβους αποκτά δυσανάλογη στρατηγική ισχύ.

Για την Κύπρο, το συμπέρασμα έχει ιδιαίτερη σημασία. Ως μικρό νησιωτικό κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ανατολική Μεσόγειο, επηρεάζεται άμεσα από την ενεργειακή ασφάλεια, τις θαλάσσιες οδούς, τις περιφερειακές κρίσεις και την προστασία κρίσιμων υποδομών. Ίσως, τελικά, αυτή να είναι μία από τις σημαντικότερες μεταβολές της εποχής μας, αφού περνάμε από την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας στη γεωπολιτικοποίηση της οικονομίας. Η τεχνολογία αλλάζει. Οι συμμαχίες μεταβάλλονται. Οι ισορροπίες ισχύος αναδιατάσσονται. Ο χάρτης, όμως, εξακολουθεί να έχει σημασία.

*Λέκτορα Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law (Bristol), Ph.D in Law – International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.