Το επιδοματικό άλλοθι και η δημογραφική ευθανασία

Οι κυβερνητικές ανακοινώσεις για την δήθεν «ιστορική διεύρυνση» και αύξηση των κονδυλίων του επιδόματος τέκνου δεν συνιστούν τίποτε περισσότερο από έναν κακοστημένο επικοινωνιακό αντιπερισπασμό. Με θριαμβευτικούς τόνους για την ένταξη 17.000 νέων οικογενειών και με μικροαυξήσεις της τάξεως των σαράντα ή πενήντα ευρώ τον μήνα ανά παιδί, η κυβέρνηση επιχειρεί να πείσει την κυπριακή κοινωνία ότι ασκεί σοβαρή, μακρόπνοη «δημογραφική πολιτική».

Στην πραγματικότητα, βρισκόμαστε μπροστά σε μια πράξη πολιτικής δειλίας και οικονομικής αφασίας. Αντί για τολμηρές, δομικές τομές στον παραγωγικό ιστό της χώρας, η εκτελεστική εξουσία επιλέγει την πεπατημένη: μοιράζει επιδοματικά ψίχουλα, βαφτίζει την αναδιανομή της μιζέριας «εθνική στρατηγική» και εξαγοράζει πρόσκαιρη εκλογική συναίνεση, αφήνοντας την υπογεννητικότητα να κατατρώει τα θεμέλια του Κυπριακού Ελληνισμού.

Η εμπειρία των τελευταίων ετών απέδειξε με τον πιο εκκωφαντικό τρόπο ότι τα οριζόντια επιδόματα μετρητών δεν έλυσαν κανένα δημογραφικό πρόβλημα. Αντίθετα, δημιούργησαν στρεβλώσεις, επέτειναν την εξάρτηση συγκεκριμένων πληθυσμιακών ομάδων από το κράτος-προστάτη και άφησαν την παραγωγική, φορολογούμενη μεσαία τάξη να επωμίζεται το βάρος ενός ακριβού και αναποτελεσματικού κράτους. Όταν μια κοινωνία χάνει την ικανότητά της να αναπαράγεται βιολογικά και οικονομικά, δεν χρειάζεται φιλοδωρήματα· χρειάζεται ένα ριζικό σοκ πολιτικής.

Η ανατομία της κατάρρευσης: Οι αμείλικτοι αριθμοί

Η γλώσσα των αριθμών είναι αμείλικτη και διαλύει τις κυβερνητικές εξωραϊστικές αφηγήσεις. Ο δείκτης γονιμότητας στην Κυπριακή Δημοκρατία έχει κατρακυλήσει στο 1,37 παιδιά ανά γυναίκα, πολύ πιο κάτω από το ιστορικό όριο ασφαλείας του 2,1, το οποίο απαιτείται απλώς και μόνο για να διατηρηθεί ο πληθυσμός σταθερός χωρίς εξωτερικές προσμίξεις.

Η Κύπρος συγκαταλέγεται πλέον μεταξύ των πιο ταχέως γηρασκόντων χωρών της Ευρώπης, όμως η ιδιαιτερότητα του Κυπριακού προβλήματος είναι πολύ πιο επικίνδυνη από εκείνη της κεντρικής Ευρώπης. Εδώ, η δημογραφική αιμορραγία συντελείται σε ένα ημικατεχόμενο νησί με άμεσες γεωπολιτικές απειλές και τεράστιες μεταναστευτικές πιέσεις.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας και των ευρωπαϊκών δεικτών:

Η δραματική μετατόπιση των γεννήσεων: Πάνω από το 30% των γεννήσεων στα μαιευτήρια της χώρας καταγράφεται πλέον από μητέρες αλλοδαπής καταγωγής, με τις οικογένειες αιτητών ασύλου και προσφύγων να διατηρούν εξαιρετικά υψηλούς ρυθμούς αναπαραγωγής.

Η βιολογική υποχώρηση της Ελληνικής κοινότητας: Ο πραγματικός δείκτης γονιμότητας των γηγενών Ελλήνων Κυπρίων εκτιμάται πλέον κάτω από το 1,2, καταγράφοντας συνεχή καθίζηση επί δύο συναπτές δεκαετίες. Οι νέοι άνθρωποι του τόπου —αυτοί που σπουδάζουν, εργάζονται, παράγουν και καταβάλλουν φόρους— είτε παραμένουν άγαμοι είτε αναβάλλουν επ’ αόριστον την απόκτηση παιδιού, περιοριζόμενοι συχνά σε ένα και μοναδικό τέκνο σε προχωρημένη ηλικία.

Ο εφιάλτης του ασφαλιστικού συστήματος: Το 2010 η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους ήταν πάνω από 4 προς 1. Σήμερα προσεγγίζει το 2,5 προς 1, και μέχρι το 2040 προβλέπεται να υποχωρήσει κάτω από το 1,8 προς 1. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων βαδίζει με μαθηματική ακρίβεια προς τη χρεοκοπία ή προς τη μαζική περικοπή συντάξεων.

Πώς απαντά το κράτος σε αυτή την ιστορική καθίζηση; Με αυξήσεις επιδομάτων της τάξεως των €30 ή €50 τον μήνα. Πρόκειται για έναν εμπαιγμό άνευ προηγουμένου.

Το κόστος της νέας ζωής: Γιατί τα επιδόματα είναι «σταγόνα στον ωκεανό»

Για να αντιληφθεί κανείς γιατί η επιδοματική πολιτική αποτελεί ανέκδοτο, αρκεί να καταγράψει τον μηνιαίο ισολογισμό ενός μέσου νέου ζευγαριού εργαζομένων στη Λευκωσία ή τη Λεμεσό.

Το στεγαστικό στραγγάλισμα

Η πρόσβαση σε προσιτή στέγη έχει μετατραπεί σε άπιαστο όνειρο. Το κόστος ενοικίασης ενός διαμερίσματος δύο υπνοδωματίων κυμαίνεται μεταξύ €900 και €1.400, ενώ για ένα διαμέρισμα τριών υπνοδωματίων κατάλληλο για οικογένεια ξεπερνά τα €1.500. Αν το ζευγάρι επιχειρήσει να αγοράσει κατοικία, βρίσκεται αντιμέτωπο με απαγορευτικά επιτόκια στεγαστικών δανείων (σταθερά πάνω από 4%) και την απαίτηση των τραπεζών για ίδια συμμετοχή τουλάχιστον 20% έως 30% της αξίας του ακινήτου. Το αποτέλεσμα; Το 45% έως και 55% του καθαρού διαθέσιμου εισοδήματος των δύο γονέων εξανεμίζεται αποκλειστικά στους τέσσερις τοίχους του σπιτιού τους.

Το χαράτσι της προσχολικής φροντίδας

Στην Κύπρο, το κράτος απουσιάζει σχεδόν ολοκληρωτικά από τη βρεφονηπιακή φροντίδα. Οι δημόσιοι παιδικοί σταθμοί είναι ελάχιστοι, με ασφυκτικά ωράρια που κλείνουν στη 1:00 μ.μ., καθιστώντας τους παντελώς άχρηστους για τους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα. Ο ιδιωτικός τομέας καλύπτει το κενό, αλλά με τιμές που ζαλίζουν: €350 έως €550 τον μήνα για κάθε βρέφος. Μια οικογένεια με δύο παιδιά κάτω των πέντε ετών υποχρεούται να καταβάλλει €800 έως €1.000 μηνιαίως μόνο για τη φύλαξή τους. Δηλαδή, ολόκληρος ο ένας μισθός εργαζόμενης μητέρας πηγαίνει κατευθείαν στον ιδιωτικό σταθμό.

Το δημόσιο σχολείο των ιδιωτικών φροντιστηρίων Ακόμη και όταν το παιδί φτάσει στη σχολική ηλικία, η «δωρεάν παιδεία» αποδεικνύεται μύθος. Το σχολικό ωράριο που τερματίζεται στις 13:05 εξωθεί τους γονείς είτε στη λύση των ιδιωτικών απογευματινών κέντρων απασχόλησης είτε στην οικονομική εξουθένωση των απογευματινών φροντιστηρίων (αγγλικά, ρομποτική, αθλητισμός, ιδιαίτερα μαθήματα). Το μηνιαίο κόστος ανά μαθητή αγγίζει εύκολα τα €300 με €400.

Όταν, λοιπόν, το πραγματικό, ανελαστικό κόστος για να μεγαλώσει αξιοπρεπώς ένα παιδί στην Κύπρο ξεπερνά τις €120.000 έως €150.000 μέχρι την ενηλικίωσή του, η κυβερνητική εξαγγελία για ετήσια αύξηση επιδόματος κατά €400 ή €500 μοιάζει με απόπειρα να σβήσεις πυρκαγιά σε δάσος με ένα ποτήρι νερό.

Η στρέβλωση των κινήτρων: Επιδοτώντας τον παρασιτισμό

Το μεγαλύτερο όμως έγκλημα της επιδοματικής πολιτικής δεν είναι απλώς ότι αποτυγχάνει να δώσει ουσιαστικά κίνητρα· είναι ότι αλλοιώνει ριζικά τα κίνητρα της εργασίας και της παραγωγής.

Η κυβέρνηση επιμένει να διανέμει ρευστό χρήμα με βάση αποκλειστικά εισοδηματικά κριτήρια. Με αυτόν τον μηχανισμό συντελείται μια τεράστια κοινωνική και οικονομική αδικία:

Τιμωρία της μεσαίας τάξης: Ένα ζευγάρι μισθωτών που εργάζεται σκληρά, δηλώνει μέχρι και το τελευταίο ευρώ των απολαβών του και πληρώνει ανελλιπώς φόρο εισοδήματος, ΓεΣΥ και κοινωνικές ασφαλίσεις, υπερβαίνει οριακά τα εισοδηματικά κριτήρια ή λαμβάνει ένα μηδαμινό ποσό. Αυτή η ομάδα πολιτών πληρώνει για τα πάντα, δεν δικαιούται τίποτε και αναγκάζεται να εγκαταλείψει την επιθυμία για δεύτερο ή τρίτο παιδί επειδή δεν αντέχει τον προϋπολογισμό.

Πριμοδότηση της αδήλωτης εργασίας και της αδράνειας: Αντιθέτως, ομάδες που επιλέγουν να κινούνται στη σφαίρα της παραοικονομίας ή ομάδες αλλοδαπών που δεν έχουν καμία πρόθεση ένταξης στον παραγωγικό ιστό, εμφανίζουν τεχνητά χαμηλά εισοδήματα και εισπράττουν το μέγιστο των επιδομάτων τέκνου, μονογονιού και ΕΕΕ.

Δημιουργείται έτσι ένα στρεβλό καθεστώς: το κράτος επιδοτεί την αποχή από την οργανωμένη παραγωγή και ταυτόχρονα στραγγαλίζει φορολογικά εκείνους που παράγουν τον πλούτο. Το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο. Οι παραγωγικοί πολίτες κάνουν λιγότερα παιδιά γιατί υπολογίζουν το μέλλον τους με όρους ευθύνης, ενώ τα επιδόματα καταλήγουν να χρηματοδοτούν την πληθυσμιακή έκρηξη εκείνων των ομάδων που δεν έχουν καμία συνεισφορά στα δημόσια έσοδα. Αυτό δεν είναι κοινωνική πρόνοια· είναι πολιτική αυτοκτονία.

Η ριζοσπαστική αντιπρόταση: Δομικές τομές αντί για επιδόματα

Αν θέλουμε να αποτρέψουμε τη μετατροπή της Κύπρου σε μια γερασμένη, παραγωγικά νεκρή αποθήκη πληθυσμών, οφείλουμε να γκρεμίσουμε το υφιστάμενο μοντέλο εκ θεμελίων. Η δημογραφική πολιτική δεν ασκείται με επιταγές στα ταχυδρομεία, αλλά με διαρθρωτικές αλλαγές που μειώνουν το πάγιο κόστος διαβίωσης και ενισχύουν την εργασία.

Απαιτείται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης τεσσάρων πυλώνων:

Πυλώνας 1: Οικογενειακή φορολογική μεταρρύθμιση (Family Tax Splitting) Τέρμα στην επιδοματική πολιτική των μετρητών. Το κράτος πρέπει να αφήσει τα χρήματα εκεί όπου παράγονται: στην τσέπη της εργαζόμενης οικογένειας.

Θέσπιση κλιμακωτού αφορολόγητου ορίου που θα αυξάνεται αυτόματα κατά €5.000 για κάθε παιδί απευθείας στο κοινό φορολογητέο εισόδημα των γονέων.

Πλήρης, ισόβια απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για τις μητέρες με τέσσερα παιδιά και άνω που παραμένουν ενεργές στην αγορά εργασίας.

Άμεση έκπτωση φόρου (tax credit) για τα έξοδα εκπαίδευσης και βρεφονηπιακής φροντίδας.

Με αυτόν τον τρόπο, το οικονομικό όφελος δεν δίνεται ως κρατική ελεημοσύνη, αλλά ως επιβράβευση της νόμιμης εργασίας και της προσφοράς στην κοινωνία. Όσο περισσότερο εργάζεσαι και προσφέρεις, τόσο μεγαλύτερη ελάφρυνση απολαμβάνεις.

Πυλώνας 2: Καθολικές δημόσιες υποδομές φροντίδας Το κράτος οφείλει να αναλάβει το κόστος των υποδομών αντί να μοιράζει χαρτζιλίκια:

Δημιουργία δημοτικών βρεφονηπιακών σταθμών σε κάθε γειτονιά, με διευρυμένο ωράριο από τις 7:00 π.μ. έως τις 18:30, πλήρως χρηματοδοτούμενων από τον κρατικό προϋπολογισμό για όλους τους εργαζόμενους γονείς.

• Πλήρης αναδιάρθρωση της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με τη θεσμοθέτηση του ενιαίου ολοήμερου σχολείου μέχρι τις 17:30. Το παιδί πρέπει να ολοκληρώνει τη μελέτη του, τις ξένες γλώσσες και τις αθλητικές του δραστηριότητες εντός του σχολικού περιβάλλοντος, ώστε να επιστρέφει στο σπίτι ελεύθερο υποχρεώσεων και η οικογένεια να απαλλάσσεται από το μηνιαίο κόστος των φροντιστηρίων.

Πυλώνας 3: Επιθετική στεγαστική πολιτική για νέες οικογένειες Η οικογένεια γεννιέται μέσα σε ιδιόκτητη στέγη, όχι σε ενοικιαζόμενα δωμάτια υπό τη συνεχή απειλή έξωσης.

Επιδότηση του επιτοκίου στο 1% για αγορά ή ανέγερση πρώτης κατοικίας για νέα ζευγάρια κάτω των 35 ετών.

Μηχανισμός διαγραφής στεγαστικού κεφαλαίου: Άμεση διαγραφή του 15% του αρχικού τραπεζικού δανείου με τη γέννηση του δεύτερου παιδιού, 25% με τη γέννηση του τρίτου και πλήρης εξόφληση του υπόλοιπου δανείου από το κράτος για οικογένειες που αποκτούν τέσσερα παιδιά. Αυτό συνιστά απτό, μετρήσιμο και τεράστιο κίνητρο τεκνοποίησης.

Άμεση απελευθέρωση αδρανούς κρατικής γης και παραχώρησή της με μακροχρόνια συμβόλαια σε νέα ζευγάρια με αυστηρά κριτήρια εντοπιότητας και εργασίας.

Πυλώνας 4: Εργασιακή ευελιξία και προστασία της μητρότητας Η επαγγελματική σταδιοδρομία δεν μπορεί να λειτουργεί ως τιμωρία για τη μητέρα.

Υποχρεωτική κατοχύρωση της μερικής τηλεργασίας για μητέρες με παιδιά έως 6 ετών σε επαγγέλματα γραφείου.

Επέκταση της άδειας μητρότητας στους 9 μήνες με πλήρεις απολαβές καλυπτόμενες από το κράτος, και 3 μήνες υποχρεωτική άδεια πατρότητας, ώστε το βάρος της φροντίδας να επιμερίζεται ισότιμα.

Η ώρα των ιστορικών αποφάσεων

Η δημογραφική κατάρρευση δεν είναι ένα αναπόφευκτο φυσικό φαινόμενο. Είναι το άμεσο αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών δεκαετιών, οι οποίες θεώρησαν τη δημογραφία δευτερεύον ζήτημα και τη διαχείριση της εξουσίας πρωτεύον.

Όταν ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εμφανίζεται πανηγυρίζοντας για επιδόματα που ισοδυναμούν με το κόστος δύο κουτιών βρεφικού γάλακτος, αποδεικνύει ότι η Κυβέρνησή του στερείται στρατηγικού οράματος. Αρνείται να συγκρουστεί με τα βαθιά αίτια της παρακμής, επιλέγοντας τη διατήρηση ενός χρεοκοπημένου κράτους πρόνοιας που μοιράζει ψίχουλα σε πολλούς αντί να δημιουργεί ευκαιρίες για τους άξιους και παραγωγικούς.

Η Κύπρος δεν έχει την πολυτέλεια του χρόνου. Βρίσκεται στο χείλος ενός δημογραφικού γκρεμού, πέρα από τον οποίο δεν υπάρχει επιστροφή. Είτε θα αλλάξουμε άμεσα ρότα, επενδύοντας στη φορολογική δικαιοσύνη, τη στέγαση και τις δημόσιες υποδομές για να επιτρέψουμε στη νέα γενιά των Ελλήνων της Κύπρου να ριζώσει και να δημιουργήσει οικογένειες στον τόπο της, είτε θα συνεχίσουμε να μοιράζουμε επιδόματα παρακολουθώντας απαθείς την αργή, αλλά νομοτελειακή εξαφάνισή μας.

Η ιστορία δεν θα κρίνει τη σημερινή ηγεσία από το πόσα επιδόματα μοίρασε, αλλά από το αν παρέδωσε μια χώρα ζωντανή ή μια χώρα-φάντασμα. Και με την παρούσα πολιτική, ο δρόμος που ακολουθείται οδηγεί απευθείας στον δεύτερο προορισμό.

*Απόφοιτος Πολιτικών Επιστημών, Ψυχολογίας και Κοινωνιολογίας από τη Γερμανία