Βερολίνο 1989: Όταν η «Σημερινή» κατέγραφε την Ιστορία

Στην πρώτη γραμμή, δίπλα στα γεγονότα την ώρα που αυτά διαδραματίζονταν, βρέθηκε τον Νοέμβριο του 1989 η εφημερίδα «Σημερινή», μόλις λίγα εικοσιτετράωρα μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου. Ο ειδικός απεσταλμένος της εφημερίδας μας Νίκος Κ. Χατζηκωστής βρέθηκε πρώτος εκεί και, μέσα από τις ανταποκρίσεις του, κατάφερε να μεταφέρει στους αναγνώστες όλες τις εικόνες και τα ιστορικά γεγονότα που συνέβαιναν εκείνη τη στιγμή. Τριάντα χρόνια μετά, η εφημερίδα μας φέρνει ξανά στο φως τις ανταποκρίσεις που φιλοξενούσε τότε στα πρωτοσέλιδά της με στόχο να ξυπνήσει τις αναμνήσεις των παλιών και να δώσει στους πιο νέους την ευκαιρία να ζήσουν κι αυτοί από κοντά τα ιστορικά αυτά γεγονότα.

Μετά από 28 χρόνια τεχνητού διαχωρισμού

ΕΠΑΝΕΝΩΘΗΚΕ ΤΟ ΒΕΡΟΛΙΝΟ

Ανοίχθηκαν 18 δίοδοι στο τείχος του αίσχους μέχρι χθες

Τη Δευτέρα, 13 Νοεμβρίου 1989, η εφημερίδα «Σημερινή» είχε ως κύριο θέμα την είδηση για την επανένωση του Βερολίνου μετά από 28 χρόνια τεχνητού διαχωρισμού. Το θέμα υπέγραφε τότε ο ειδικός απεσταλμένος της εφημερίδας στο Βερολίνο, Νίκος Κ. Χατζηκωστής. Στην ανταπόκριση γινόταν εκτενής αναφορά στα νέα δεδομένα που εισέρχονταν πλέον στην καθημερινότητα του κόσμου που ζούσε τόσα χρόνια χωρισμένος.

Χαρακτηριστικά γράφει τα εξής: «Γύρω στο ένα εκατομμύριο Γερμανοί -από όλα τα μέρη της Αν. Γερμανίας- επισκέφθηκαν τις τελευταίες δύο ημέρες το Δυτικό Βερολίνο. Οι δρόμοι ξεχείλισαν από κόσμο, ουρές σχηματίζονταν έξω από τις Τράπεζες, οι πλατείες έγιναν χώροι διασκέδασης και τα καταστήματα παραμένουν συνεχώς ανοικτά. Το Δυτικό Βερολίνο έχει κυριολεκτικά καταληφθεί από τους ‘‘καινούργιους’’ του επισκέπτες, όπως έγραψε χαρακτηριστικά η τοπική εφημερίδα ‘‘Μπερλίνερ Μόργκενποστ’’. Σ’ αυτό συνετέλεσε πολύ και η δημιουργία νέων εισόδων στο τείχος του Βερολίνου, ο συνολικός αριθμός των οποίων υπολογίζεται να ανέλθει σε 18. Η σπουδαιότερη νέα είσοδος (πύλη) δημιουργήθηκε χθες το πρωί στο σημείο της πλατείας Πότσνταμερ, που θεωρείτο η πιο πολυσύχναστη πλατεία του προπολεμικού Βερολίνου. Σε αυτό το σημείο συναντήθηκαν χθες για πρώτη φορά και οι Δήμαρχοι του Ανατολικού και του Δυτικού Βερολίνου, Έρχαντ Κραχ και Βάλτερ Κόμπερ. Πώς διαμορφώνεται, όμως, το σκηνικό στο Δυτικό Βερολίνο; Για τους Ανατολικογερμανούς που βρίσκονται στο Δυτικό Βερολίνο, ύπνος δεν υπάρχει. Το μόνο που τους ενδιαφέρει για την ώρα είναι να απορροφήσουν, κυριολεκτικά, με όλες τους τις αισθήσεις, τον νέο κόσμο που άνοιξε γι’ αυτούς το βράδυ της περασμένης Πέμπτης. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς δεν έρχονται εδώ για να δουν συγγενείς -ελάχιστοι τυγχάνει να έχουν- αλλά για να κάνουν μία σύντομη ξενάγηση στην υπερμοντέρνα αυτή πόλη. Το Δυτικό Βερολίνο δεν τυγχάνει να είναι μόνο η πλησιέστερη έξοδος για τους Ανατολικογερμανούς προς τη Δύση, ούτε είναι μόνο η πιο ιστορικά σημαντική πόλη της Γερμανίας (αν όχι της Ευρώπης). Είναι συνάμα και η πιο μοντέρνα πόλη της Γηραιάς Ηπείρου. Και αυτό γιατί καταστράφηκε ολοσχερώς κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και έχει ξανακτιστεί, με αποτέλεσμα να έχει ελάχιστα παλιά κτήρια (όσα είχαν διασωθεί). Για τους Ανατολικογερμανούς το Δυτικό Βερολίνο ήταν εδώ και πολλά χρόνια το σύμβολο του καταναλωτισμού, της ευμάρειας του δυτικού τρόπου ζωής και φυσικά της ελευθερίας. Το πρώτο πράγμα που κτυπά στο μάτι ενός ανεξάρτητου παρατηρητή είναι ο τρόπος με τον οποίο οι ‘‘νέοι επισκέπτες’’ καθηλώνονται μπροστά στις βιτρίνες των καταστημάτων, στις φωτεινές επιγραφές στους δρόμους, τα μεγάλα μοντέρνα κτήρια και κυρίως μπροστά στα δυτικοευρωπαϊκά αυτοκίνητα. Δυστυχώς, για την ώρα δεν μπορούν να κάνουν και πολύ περισσότερα από το να ‘‘βλέπουν’’, διότι με τα εκατό μάρκα (αναλογούν με £25), που παίρνουν ως χαρτζιλίκι από τις δυτικογερμανικές Αρχές, ελάχιστα μπορούν να αγοράσουν. Οι ουρές στις τράπεζες από τις οποίες παίρνουν αυτό το δυτικογερμανικό δώρο, αφού δείξουν την ταυτότητά τους, είναι τεράστιες. Και αυτό γιατί παρά το γεγονός πως 100 μάρκα δεν είναι τίποτα, για να έπαιρναν από μία κανονική συναλλαγματική αλλαγή θα έπρεπε να δώσουν 1000 ανατολικογερμανικά μάρκα. Στη χώρα τους τέτοιο ποσό ισοδυναμεί με ένα μηνιάτικο. Για την ώρα, οποιαδήποτε αλλαγή συναλλάγματος είναι ασύμφορη…».

ΜΕΤΑ ΤΟ ΤΕΙΧΟΣ ΕΠΕΣΕ

και το στρατοκρατικό σύστημα

Ανεξέλεγκτη από ψες η είσοδος στο Ανατολικό Βερολίνο

Στις 14 Νοεμβρίου 1989, ο ειδικός απεσταλμένος της «Σημερινής» Νίκος Κ. Χατζηκωστής στη δεύτερή του ανταπόκριση υπογράφει το κύριο θέμα της εφημερίδας με τίτλο «Μετά το τείχος έπεσε και το στρατοκρατικό σύστημα», στο οποίο περιγράφει τις εξελίξεις στο Βερολίνο: «Δεν έπεσε μόνο το τείχος στο Βερολίνο. Έπεσε και το στρατοκρατικό σύστημα, που το συντηρούσε. Ψες, έγιναν απίστευτα πράγματα στο Βερολίνο! Από μία νέα πύλη που άνοιξε, τόσο Δυτικοβερολινέζοι όσο και Ανατολικοβερολινέζοι μπόρεσαν και διακινήθηκαν ελεύθερα, χωρίς κανέναν έλεγχο, στα δύο Βερολίνα. Για πρώτη φορά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο καταργήθηκε έστω και προσωρινά ο έλεγχος στα σύνορα των δύο Γερμανιών. Ειδικότερα: Το συμβάν δεν προμήνυε τίποτα το εξαιρετικό. Ο Δήμαρχος του Δυτικού Βερολίνου κ. Μόμπερ θα παρευρίσκετο στο άνοιγμα μίας ακόμα πύλης στο τείχος της πόλης, στην περιοχή Σπαντάου στον βρετανικό τομέα. Στις 7 μ.μ. οι Γερμανοί σήκωσαν τμήματα του διπλού τείχους στη νεοδημιουργηθείσα είσοδο, ενώ χιλιάδες κόσμου, που παρευρίσκονταν εκεί, πανηγύριζαν. Λίγα λεπτά αργότερα εκατοντάδες Ανατολικογερμανοί άρχισαν να περνούν στο Δυτικό Βερολίνο πεζοί ή με τα αυτοκίνητά τους. Αν και το άνοιγμα των νέων πυλών στο τείχος άρχισε να γίνεται ρουτίνα, εντούτοις ο ψεσινός εορτασμός ήταν ιδιαίτερα μεγάλος».

Όλοι οι Ανατολικογερμανοί

θα δουν τη Δυτική Γερμανία

Στις 15 Νοεμβρίου 1989, έξι χρόνια μετά την ανακήρυξη του ψευδοκράτους, στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «Σημερινή» προβάλλεται σε περίοπτη θέση η τρίτη κατά σειρά ανταπόκριση του ειδικού απεσταλμένου της εφημερίδας στο Βερολίνο, Νίκου Κ. Χατζηκωστή, με τίτλο «Όλοι οι Ανατολικογερμανοί θα δουν τη Δυτική Γερμανία».

Η ανταπόκριση γράφει: «Ο αριθμός των Ανατολικογερμανών που επισκέπτονται τη Δυτική Γερμανία, μέρα με τη μέρα αυξάνεται με γοργό ρυθμό και πιστεύεται ότι μέσα στις επόμενες λίγες εβδομάδες δεν θα υπάρχει Ανατολικογερμανός που δεν θα έχει επισκεφτεί, έστω και για λίγες ώρες, τη Δυτική Γερμανία. Σύμφωνα με την τοπική εφημερίδα του Ανατολικού Βερολίνου ‘‘Μπερλίνερ Τσάιτουγκ’’, μέχρι χθες το πρωί είχαν επισκεφθεί τη Δυτική Γερμανία 5.188.000 Ανατολικογερμανοί. Σύμφωνα με την ίδια εφημερίδα, από αυτούς οι 29.700 ζήτησαν από τις Δυτικογερμανικές Αρχές να τους δοθεί άδεια μόνιμης εγκατάστασης στη χώρα, ενώ άλλες 10.000 ζήτησαν -διά της νόμιμης οδού- άδεια μετανάστευσης και αναμένουν απάντηση. Βέβαια η κίνηση στο Βερολίνο έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με την αντίστοιχη του Σαββατοκύριακου και της Δευτέρας. Οι ουρές έξω από τις τράπεζες, όμως, εξακολουθούν να είναι μεγάλες μιας και όσοι Ανατολικοβερολινέζοι δεν πήγαν στο Δυτικό Βερολίνο το Σαββατοκύριακο και τη Δευτέρα για να εισπράξουν τα 100 μάρκα (£25), που δικαιούνται από τις Δυτικογερμανικές Αρχές, έρχονται τώρα. Αυτά τα χρήματα όμως -όπως γράψαμε και χθες- δεν είναι αρκετά για να μπορούν οι Ανατολικογερμανοί να κινούνται άνετα και να τα καταναλώνουν στη Δυτική Γερμανία. Γι’ αυτόν τον λόγο άρχισαν να διαφαίνονται και οι πρώτες αντιδράσεις. Χαρακτηριστικά, στην πρωτοσέλιδη στήλη της με τίτλο ‘‘Θέσεις’’, η επίσημη εφημερίδα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ανατολικής Γερμανίας ‘‘Νόιετς Ντόισλαντ’’, που σημαίνει Νέα Γερμανία, φιλοξενεί επιστολή μίας εργάτριας με το όνομα Κρίστα Χέρβικ, που διαμαρτύρεται για τη συναλλαγματική ανισοτιμία των δύο μάρκων».

Στο τέλος το κείμενο αναφέρεται στη διάνοιξη νέων διόδων. Όπως αναφέρει: «Οι Ανατολικογερμανικές Αρχές συνεχίζουν να ανοίγουν νέες διόδους στο τείχος και ήδη ο αριθμός έφτασε τις 22, γεγονός το οποίο διευκολύνει αφάνταστα τη διακίνηση μεταξύ των δύο τομέων».