Μαρκαντώνιος Βραγαδίνος και επανέναρξη των συνομιλιών

Ένας εξαιρετικά σπάνιος πίνακας, που αναπαριστά την Πολιορκία της Αμμοχώστου από τους Οθωμανούς το 1570-71, βρίσκεται στην Biblioteca Nazionale Marciana στη Βενετία. Η πτώση της «Βασιλεύουας» της Κύπρου ήταν τότε ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα που θορύβησαν έντονα τη Δύση. Η συγκεκριμένη ήττα σηματοδοτούσε την τελευταία στάση των Βενετών στην Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο, με την οποία το νησί τέθηκε υπό οθωμανική κυριαρχία για πάνω από 300 χρόνια. Σήμερα, με τη νέα εισβολή των νεο-οθωμανών στην περίκλειστη πόλη και παραλία του Βαρωσιού, η Δύση όχι μόνο κλείνει μάτια-αφτιά στις εκκλήσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά επιπλέον
στηρίζει με την ανοχή της τον επεκτατισμό της Τουρκίας.

Ιστορικά, η Δημοκρατία της Βενετίας είχε θέσει υπό την κυριαρχία της την Κύπρο από το 1489 και, μετά την κατάληψη του νησιού, η βαριά οχυρωμένη Αμμόχωστος αποδείχθηκε το ακροτελεύτιό της φρούριο. Από τα τέλη του 1560, στην Κωνσταντινούπολη άρχισε να δημιουργείται η πεποίθηση στην οθωμανική ηγεσία ότι ήρθε η ώρα να χτυπήσουν τους χριστιανούς εχθρούς τους, οι οποίοι θεωρούνταν διχασμένοι και αποδιοργανωμένοι. Όπως τότε, έτσι και σήμερα, με την Ευρώπη όχι απλώς διχασμένη, αλλά ιδεολογικά αποχαυνωμένη, η τουρκική Κυβέρνηση, με προπαγανδιστικό τρόπο, μεταφέρει στα ΜΜΕ βίντεο με το πολεμικό της ναυτικό να παραλληλίζεται με το οθωμανικό, να καταπολεμά τους σταυροφόρους.

Guerra di Cipro

Η σύγκρουση πριν από 5 αιώνες οδήγησε στον τέταρτο οθωμανικό-ενετικό πόλεμο (1570-73), γνωστό στην Ιταλία ως «Guerra di Cipro» (Κυπριακός Πόλεμος). Αυτό έθεσε σε συμμαχία διάφορα ιταλικά κράτη, την Ισπανία αλλά και Ιππότες της Μάλτας εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στα χαρτιά, οι πιθανότητες ευνοούσαν σε μεγάλο βαθμό τους Οθωμανούς, των οποίων οι στρατιωτικές δυνατότητες αυξήθηκαν σημαντικά κατά την περίοδο της κυριαρχίας του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς.

Όπως διακρίνεται στον σπάνιο χάρτη, στις 17 Σεπτεμβρίου 1570, μια τεράστια οθωμανική δύναμη, που υπολογίζεται από ιστορικούς από 50.000 έως 100.000 στρατεύματα, οπλισμένοι με 150 κανόνια και υποστηριζόμενοι από έναν ναυτικό στόλο 150 πλοίων, επιτέθηκαν στην Αμμόχωστο απ’ όλες τις κατευθύνσεις. Επικεφαλής διοικητής ήταν ο απρόβλεπτος ψυχολογικά Λαλά Καρά Μουσταφά Πασά, ο οποίος ήταν υπό τεράστια πίεση, καθώς ήξερε ότι πιθανή αποτυχία θα του στοίχιζε ενδεχομένως το κεφάλι από τον Σουλτάνο.

Παράταξη τουρκικών δυνάμεων

Οι Βενετοί ταμπουρώθηκαν μέσα στην περίκλειστη πόλη και μέσα στο Κάστρο, το οποίο ακουμπούσε το λιμάνι. Η βενετσιάνικη φρουρά αριθμούσε μόλις 6.000 άντρες υπό τις οδηγίες του Μαρκαντώνιου Βραγαδίνου, ενός έμπειρου διοικητή της ναυτικής και πολιορκίας. Ο σπάνιος χάρτης απεικονίζει τα διάφορα στοιχεία των τουρκικών δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένης της έδρας τους (που βρίσκεται γύρω από τη μεγάλη σκηνή στο άνω κέντρο με καμήλες), το «Picchieri turcheschi», το πεζικό δηλαδή, δύο ομάδες «Janiseri» (Γενίτσαροι) , το προσωπικό σώμα των στρατευμάτων του Σουλτάνου και το «Cavallerie» (ιππικό). Εν τω μεταξύ, οι "Galere turchesche" (Τουρκικές Γαλέρες) βομβάρδιζαν την πόλη από τη θάλασσα. Προς τα αριστερά της σκηνής, φαίνεται ότι οι Τούρκοι έχτισαν επίσης αυτοσχέδια οχυρά για να κατακλύζουν την πόλη με βαρύ πυροβολικό.

Ο Βραγαδίνος και οι άντρες του, οι οποίοι δεν έλαβαν ποτέ ενισχύσεις από τη Βενετία, έκαναν μια εξαιρετικά γενναία άμυνα, που κράτησε 11 σχεδόν μήνες μέχρι την τελική συνθηκολόγηση την 1η Αυγούστου 1571. Αρχικά ο Μουσταφά Πασά συμφώνησε και υποσχέθηκε να επιτρέψει στους Βενετούς να εγκαταλείψουν την πόλη με ασφαλή διέλευση από την Κύπρο και συμφώνησε να μεταχειριστεί ευγενικά τους κατοίκους της πόλης. Ωστόσο, όταν ο Βραγαδίνος βρέθηκε «στο τραπέζι των συνομιλιών» με τον Οθωμανό στρατηγό για τις διατυπώσεις παράδοσης, ο Μουσταφά Πασά ξαφνικά οργίστηκε και κατηγόρησε τον Βραγαδίνο για παραλογισμούς και «μαξιμαλιστικές απαιτήσεις». Συλλαμβάνοντας τον Βενετό διοικητή, τον υπέβαλε για πάνω από δύο εβδομάδες στα πιο φρικτά βασανιστήρια που μπορεί να σκεφτεί ο ανθρώπινος νους προτού τελικά τον εκτελέσει. Σε παρόμοιο κίνδυνο βρίσκεται η σημερινή τύχη της Κ.Δ., που εκλιπαρεί την Τουρκία να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, μετά την πολιορκία σε θάλασσα, ξηρά και αέρα.

Στη Βενετία, ο Βραγαδίνος αναγνωρίστηκε ως ένας από τους μεγάλους μάρτυρες της «Γαληνοτάτης» Δημοκρατίας, για την ηρωική του υπεράσπιση της Αμμοχώστου και τη γενναία του εμφάνιση ενάντια στη σαδιστική μεταχείριση του Μουσταφά. Το μαρτύριο του Βραγαδίνου πιστεύεται ότι ενέπνευσε τον μεγάλο ζωγράφρο Titian, για να φτιάξει τον πίνακα The Flaying of Marsyas (1573).

Ναυμαχία του Λεπάντο

Αξίζει να σημειωθεί ότι η καθυστέρηση της κατάληψης της Κύπρο από τους Οθωμανούς και η αντίσταση της Αμμοχώστου επέτρεψε στα υπόλοιπα κράτη της Δύσης να προετοιμαστούν για τα όσα ακολούθησαν.

Στις 7 Οκτωβρίου 1571, στη ναυμαχία της Ναυπάκτου, στην Ελλάδα, ο κύριος οθωμανικός ναυτικός στόλος είχε καταστραφεί ολοσχερώς από τον συμμαχικό χριστιανικό στόλο, υπό τον Ντον Χουάν της Αυστρίας. Υπήρξε μια από τις σημαντικότερες ναυμαχίες στην παγκόσμια ιστορία. Παρά τη νίκη τους, όμως, οι Ενετοί δεν μπόρεσαν να αναλάβουν αποστολή διάσωσης για να ανακαταλάβουν την Κύπρο. Αναγκάστηκαν να τερματίσουν τον πόλεμο με ξεχωριστή ειρήνη από τους συμμάχους τους και παραχώρησαν επίσημα την Κύπρο στην Τουρκία. Η Κύπρος θα παρέμενε υπό οθωμανική σκλαβιά, με ποικίλους βαθμούς σκληρότητας, μέχρι το 1878, όταν το νησί έγινε προτεκτοράτο της Μεγάλης Βρετανίας.

Γιατί, άραγε, όλα τα προηγούμενα χρόνια δεν φρόντισαν οι κυβερνήσεις, η διπλωματία, η ακαδημαϊκή κοινότητα και τα κόμματα ν’ αναδείξουν την πανευρωπαϊκή αξία της Αμμοχώστου; Γιατί δεν μερίμνησε ο Δήμος Αμμοχώστου να θεσπίσει τη διοργάνωση ενός ετήσιου φεστιβάλ με πανευρωπαϊκή συμμετοχή, όπου θα μπορούν οι ξένοι να θυμούνται ότι η αντίσταση της Αμμοχώστου το 1570 καθυστέρησε την οθωμανική προέλαση; Για να τα πράξουν όλα τα πιο πάνω, θα έπρεπε, φυσικά, να τα γνωρίζουν και τέτοιες ιστορικές γνώσεις ουδέποτε είχε ή αξιοποίησε διπλωματικά η εκάστοτε ηγεσία.

Η σημασία του xάρτη του Bertelli

Ο Donato Bertelli (fl. 1558-1584) ήταν Βενετός χαρτογράφος και ένα από τα εξέχοντα μέλη της «Σχολής Lafreri» των Ιταλών χαρτογράφων που εργάζονταν στη Ρώμη και τη Βενετία τον 16ον αιώνα. Ενώ συνέθεσε τα δικά του έργα, ήταν επίσης γνωστόν ότι εξέδιδε και δική του εκδοχή των χαρτών των συναδέλφων του Paolo Forlani και Giovanni Francesco Camocio. Ο Bertelli εξέδωσε τον παρόντα χάρτη ως απάντηση στο έντονο ενδιαφέρον που είχε δημιουργήσει η Πολιορκία της Αμμοχώστου και τα επακόλουθά της στη Δημοκρατία της Βενετίας και σε όλη την Ιταλία και ευρύτερα τη Δύση.

Ο χάρτης φαίνεται ότι έχει εκδοθεί χωριστά και μοιάζει πολύ με τον χάρτη της πολιορκίας που εκδόθηκε από τον Giovanni Francesco Camocio στο σπάνιο έργο του, Isole Famose porti, fortezze, e terre maritime στη Βενετία, 1572, που αντιγράφηκε από τον Simon Ο Pinargenti και συμπεριλήφθηκε στο Isole che da Venetia nella Dalmatia let per tutto L'Archipelago (Venice, 1573).

Η άποψη του Bertelli για την Πολιορκία της Αμμοχώστου θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ως η πιο έγκυρη σύγχρονη απεικόνιση αυτού του σημαντικού γεγονότος στην ιστορία της Κύπρου και της Ευρώπης στο σύνολό της. Είναι επίσης εξαιρετικά σπάνιο το γεγονός ότι δεν γνωρίζουμε κανένα ρεκόρ πωλήσεων για τον χάρτη που χρονολογείται τα τελευταία 25 χρόνια και μπορεί να εντοπίσει μόνον ένα θεσμικό παράδειγμα, στο Biblioteca Nazionale Marciana στη Βενετία.

Το έργο του Stephano Gibello

Yπάρχει επίσης και ο χάρτης (κύρια φωτογραφία) του Stephano Gibellino (Al motto Mag. Sig. ... Negrobon... ritratto della celebre citta di Famagosta”, Brescia, 1571, Bibliothéque Nationale, Departement des Imprimés, Paris (Cat No: 5), ο οποίος κατέστη μια από τις σημαντικότερες πηγές για τη μελέτη της Ενετικής Αμμοχώστου και της οθωμανικής πολιορκίας. Η πολιορκία απεικονίζεται στον χάρτη με τα οθωμανικά στρατεύματα και τα πλοία έξω από την πόλη, δείχνοντας τη γραμμή κρούσης μεταξύ της πόλης και των τουρκικών στρατευμάτων. Το πιο σημαντικό, ο χάρτης είναι ο πιο λεπτομερής από τον 16ον αιώνα σε σχέση, όμως, με τη δομή και τον εσωτερικό σχεδιασμό της πόλης. Ο χάρτης έχει έναν πίνακα αναφοράς με τα ονόματα των κτηρίων, των προμαχώνων και των πυλών της πόλης. Μέσα στα τείχη, τα διαφορετικά σχέδια των σημαντικών δημόσιων κτηρίων απεικονίζονται σε μεγαλύτερη κλίμακα από τα ιδιωτικά κτήρια, τα οποία έχουν απλοποιημένα σχέδια που σχηματίζουν μπλοκ εντός της πόλης. Για παράδειγμα, ο καθεδρικός ναός του Αγίου Νικολάου μπορεί εύκολα να αναγνωριστεί από το οβάλ σχήμα του και τους δύο πύργους του. Ενώ ο χάρτης είναι λεπτομερής, δεν είναι απολύτως ακριβής. Ο Gibellino έβαλε την εκκλησία των Αγίων Πέτρου και Παύλου σε λάθος θέση, για να δείξει τόσο την εκκλησία, όσο και το παλάτι