Αν… «πέσει» η Αγία Σοφία, κινδυνεύουν και άλλα χριστιανικά μνημεία

Ενώ σήμερα αναμένεται η ετυμηγορία του Συμβουλίου της Επικρατείας της Τουρκίας, η οποία, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, θα χαρακτηρίζει την απόφαση του 1934 για μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε μουσείο ως παράνομη, ανοίγοντας, έτσι, τον δρόμο για την επαναμετατροπή του κορυφαίου θρησκευτικού  και ιστορικού συμβόλου της Ορθοδοξίας σε τζαμί, συνεχίζονται πανταχόθεν οι διεθνείς αντιδράσεις, με στόχο, έστω και την υστάτη, να αποτραπεί η προκλητική, υπό το καθεστώς Ρ. Τ. Ερντογάν, μεθόδευση.

Εις μάτην, κατά τα φαινόμενα, αφού πρόκειται για καθαρά πολιτική μεθόδευση, στο πλαίσιο της ραγδαία εκδιπλούμενης «ισλαμοεθνικιστικής»  πολιτικής του τουρκικού κράτους, η οποία αναμένει, απλώς, τη δικαστική νομιμοποιητική επίνευση για να ολοκληρωθεί.

Η αναμενόμενη μετατροπή ενός μοναδικού μνημείου της παγκόσμιας ιστορικής κληρονομιάς, όπως η Αγία Σοφία, σε τζαμί, πέραν από την αυταπόδεικτη και αφ’ αυτής σημασία της, θα αποτελέσει ένα εξαιρετικά ανησυχητικό, αρνητικό προηγούμενο στο πλαίσιο του βίαιου και εξαναγκαστικού προσπολιτισμού που ασκούν ορισμένες αναθεωρητικές ιστορικές δυνάμεις, επικαλούμενες την πολιτισμική και θρησκευτική τους «ανωτερότητα»,  σε βάρος μνημείων οικουμενικής αξίας, με αναπαλλοτρίωτους συμβολισμούς για ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Ιερά Μονή Αγίων Σεργίου και Βάκχου

Ιερά Μονή Παντοκράτορος

Αλυσιδωτές επιπτώσεις

Τον κίνδυνο αυτό επισημαίνει με δηλώσεις του στη «Σημερινή» ο Πρόεδρος της Βυζαντινολογικής Εταιρείας και μέλος της δικοινοτικής τεχνικής επιτροπής για τον πολιτισμό, Ανδρέας Φούλιας, τονίζοντας πως, στο πλαίσιο της ακραία  επιθετικής, σε όλα τα επίπεδα -μη εξαιρουμένου του πολιτισμικού και ιδεολογικού – πολιτικής που ακολουθεί το καθεστώς Ερντογάν, θα πρέπει να αναμένεται ότι, μια τέτοιας ιστορικής σημασίας απόφαση, θα έχει ευρύτερες επιπτώσεις στην εν γένει αντιμετώπιση και των υπολοίπων μη ισλαμικών και οθωμανικών μνημείων στην Τουρκία, αλλά και στα κατεχόμενα από την Τουρκία κυπριακά εδάφη. «Εκτιμώ», σημείωσε ο κ.  Φούλιας, «ότι, ενδεχομένως, υπό την επήρεια μιας τέτοιας απόφασης, θα υπάρξουν αλυσιδωτές παρενέργειες και για άλλα χριστιανικά μνημεία, τόσο στην ίδια την τουρκική επικράτεια, όσο και στην κατεχόμενη Κύπρο, καθώς, όπως εξήγησε, «η Αγία Σοφία δεν αποτελεί ένα οποιοδήποτε μνημείο, αλλά την κορωνίδα ή τη ναυαρχίδα, αν θέλετε, του βυζαντινού και ορθόδοξου πολιτισμού. Υπό αυτή την έννοια, θεωρώ ότι τίθενται εν απειλή και άλλα ιστορικά χριστιανικά μνημεία, αφού η μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί θα αποτελέσει ένα ιστορικά επικίνδυνο τετελεσμένο».

Επιπρόσθετα, σημειώνει, θα πρέπει να κατανοήσουμε και την ευρύτερη σημασία μιας τέτοιας απόφασης, αφού, δι’ αυτής αίρεται μια ιστορική επιλογή του Κεμάλ Ατατούρκ και σηματοδοτείται, καίρια,  η στροφή προς το Ισλάμ και τον νεο-οθωμανισμό.  

Ιερά Μονή Παμμακαρίστου

Ιερός Ναός Αγίων Αποστόλων

Μονή Στουδίου

Ατέλειωτος ο κατάλογος της ισλαμοποίησης

Όπως αναφέρει ο κ. Φούλιας, ήδη το τουρκικό κράτος έχει μετατρέψει την μεγάλη πλειοψηφία των χριστιανικών μνημείων σε τζαμιά, συμπεριλαμβανομένου του ιστορικού ναού των Αγίων Αποστόλων στην Πόλη, του δεύτερου σημαντικότερου ορθόδοξου μνημείου μετά την Αγιά Σοφιά στην Τουρκία, ο οποίος κατεδαφίστηκε για να ανεγερθεί στη θέση του το Φατίχ Τζαμί (Τζαμί του Πορθητή). Εκεί βρίσκονταν οι τάφοι πολλών ενδόξων αυτοκρατόρων, όπως του Κωνσταντίνου, του Ιουστινιανού κ.ά.

Άλλο ιστορικό ορθόδοξο μνημείο που για πολιτικούς λόγους έχει μετατραπεί σε τέμενος είναι ο ναός της Αγίας Σοφίας στην Τραπεζούντα, ενώ την ίδια τύχη είχε και η περίφημη μονή του Στουδίου στην Κωνσταντινούπολη, ένα από τα σπουδαιότερα μοναστήρια και πνευματικά κέντρα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και της Πόλης, αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη Βαπτιστή, από το οποίο εξήλθαν σημαντικοί αξιωματούχοι της Αυτοκρατορίας, Πατριάρχες και λόγιοι. Η μονή μετατράπηκε σε οθωμανικό τέμενος το 1481, γνωστό σήμερα ως Ιμραχόρ Τζαμί (İmrahor Camii – Τζαμί του Ιπποτρόφου). Κάηκε δύο φορές, η πρώτη το 1782 και η δεύτερη το 1920, ενώ το 1894 επλήγη από σεισμό. Το 2013 το υπουργικό συμβούλιο της Τουρκίας αποφάσισε να ανακαινιστεί και να μετατραπεί και πάλι σε τζαμί.

Άλλα σημαντικά ορθόδοξα μνημεία  της Πόλης που μετατράπηκαν σε τεμένη, όπως μας πληροφορεί  ο κ. Φούλιας, είναι ο ναός της Παμμακαρίστου, που μετατράπηκε στο Fethiye Camii, η μονή Παντοκράτορος, που έγινε Zeyrek Camii, ο ναός των Αγίου Σεργίου και Βάκχου, που έγινε Kucuk Agia Sofia, ο ναός του Αγίου Θεοδώρου, που έγινε Kilise Camii, και πολλά άλλα. Και όλα αυτά, μόνο στην Κωνσταντινούπολη. «Αν μη τι άλλο, τουλάχιστον με αυτό τον τρόπο, τα μνημεία, έστω αλλοιωμένα, διασώζονται κτιριακά και δεν καταστρέφονται ολοσχερώς. Παρά την αναμφισβήτητη προσβολή του θρησκευτικού αισθήματος των ορθοδόξων πιστών» λέει. 

Καταλήγοντας, ο κ. Φούλιας επισημαίνει ότι υπάρχει και μια ευάριθμη σειρά μνημείων που δεν καταστράφηκαν ούτε έγιναν τεμένη, καθώς αναδιαμορφώθηκαν για άλλες χρήσεις, όπως ο ιστορικός ναός της Αγίας Ειρήνης παρά την Αγία Σοφία, ο οποίος είχε μετατραπεί σε στρατόπεδο των Γενιτσάρων.

Η εν λόγω πολιτική του σύγχρονου τουρκικού κράτους,  του εξισλαμισμού, δηλαδή, χριστιανικών μνημείων, θεωρείται ότι ανταποκρίνεται στη νεο-οθωμανική λογική της νεο-κατάκτησης, αφού, σύμφωνα, με την πάγια τακτική τους, οι Οθωμανοί μετέτρεπαν χριστιανικούς ναούς σε τζαμιά, έπειτα από την  κατάκτηση  μιας χριστιανικής πόλης ή περιοχής.