Η μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στον κυκεώνα... κομματικών τερτιπιών

Σε πολιτικά παιχνίδια για γερούς λύτες, με έντονο άρωμα παρασκηνίου, εκτίθεται η κυπριακή κοινωνία, με φόντο την ψήφιση της μεταρρύθμισης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η ουσία όμως είναι μία: Ακόμη και η ψήφιση μιας μεταρρύθμισης, την οποία πολλοί χαρακτηρίζουν έως και «μούφα», παίρνει ξανά αναβολή, παρά τις καλοκουρδισμένες κομματικές υποσχέσεις.

Ως εκ τούτου, αναμένουμε πλέον τις 20 Δεκεμβρίου για κατάθεση των τελικών τροπολογιών των κομμάτων. Ακολούθως, στις 13 Ιανουαρίου θα ληφθούν -εκτός απροόπτου- οι τελικές αποφάσεις για να οδηγηθούν τα νομοσχέδια στην Ολομέλεια της Βουλής.

Κυβέρνηση και κυβερνών κόμμα, είτε κινητοποιώντας παρασκηνιακές διεργασίες για άσκηση πιέσεων με σκοπό την υιοθέτηση τελικά του δικού της σχεδιασμού για 17 Δήμους είτε αξιοποιώντας δεόντως τις ενδεχόμενες δεύτερες σκέψεις που κάνουν κόμματα, λόγω κοινωνικών πιέσεων, έπαιξε το τελικό της χαρτί. Έθεσε, ως εκ τούτου, το εξής δίλημμα στα κόμματα που επιμένουν για 20, έως και 22 Δήμους: «Take it or leave it».

Αφήνοντας, λοιπόν, να εννοηθεί πως έχει άσους στο μανίκι, λέει το εξής: Είτε υποχωρήστε στον ανώτατο δυνατό αριθμό Δήμων (17), είτε θα οδηγηθούμε σε μία νέα κρίση, με την ευθύνη ενώπιον των πολιτών, αλλά και της Ε.Ε., να βαραίνει όλους μας.

Κίνηση check mat

Στη δημόσια συζήτηση και ενώ το θέμα φαινόταν πως πάει προς κλείσιμο, τέθηκαν υπόνοιες για διαβουλεύσεις της Κυβέρνησης με μερίδα κομμάτων, κατά τις οποίες επανήλθε παλαιότερη πρόταση, στη βάση έρευνας Βρετανών εμπειρογνωμόνων, η οποία μιλούσε για πέντε Μητροπολιτικούς Δήμους, με προσθήκες κάποιων Περιφερειακών/Αγροτικών Δήμων.

Επίσημα, τα κυβερνητικά στελέχη, σχολιάζοντας τις εν λόγω διαρροές, ανέφεραν πως στηρίζουν το υφιστάμενο νομοσχέδιο, ωστόσο, θα τους έβρισκε σύμφωνους και μια πρόταση για επιπρόσθετες μειώσεις Δήμων.

Τι θα μπορούσε πρακτικά να αφορά μια τέτοια πρόταση

Μιλώντας με αρμόδια πρόσωπα, δεν φαίνεται να είχαν συγκεκριμένες απαντήσεις ως προς την πιθανότητα ύπαρξης πέντε Μητροπολιτικών Δήμων. Όπως μας λέχθηκε, αυτό που θα μπορούσε να γίνει, ούτως ώστε να διαφυλαχθεί ο υφιστάμενος όγκος εργασίας, είναι αυτοί οι 17 Δήμοι που προβλέπονται τώρα, να χωριστούν αναλόγως της επαρχίας στην οποίαν ανήκουν και να γίνουν στο σύνολο πέντε.

Δηλαδή, όπως φαίνεται και στον χάρτη που εξασφαλίσαμε, οι υπό συγκρότηση τέσσερεις δήμοι που ανήκουν στην επαρχία Λευκωσίας, θα μπορούσαν να γίνουν ένας μεγάλος Μητροπολιτικός Δήμος. Αντίστοιχη συνένωση θα γινόταν και στις άλλες επαρχίες.

Οι κοινότητες και, άρα, ο περί κοινοτήτων νόμος, σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα επηρεαζόταν. Ωστόσο, οι κοινότητες που με βάση τον αρχικό σχεδιασμό θα ενσωματώνονταν σε έναν από τους 17 Δήμους, θα ήταν επίσης μέρος των Μητροπολιτικών Δήμων (όπως π.χ. κάποιες κοινότητες στον νέο Δήμο Ιδαλίου).

Η Πόλη Χρυσοχούς και τα Λεύκαρα, όπου φαίνεται να υπάρχει και γεωγραφική απόκλιση, αλλά και η Αθηένου, πιθανότατα να γίνονταν Περιφερειακοί Δήμοι, ενώ θα μπορούσαν να συγκροτηθούν και άλλοι Αγροτικοί/Περιφερειακοί Δήμοι, που θα προέκυπταν από συνενώσεις κοινοτήτων ανά επαρχία.

Ουδείς γνωρίζει, ουδείς αρνείται

Η εν λόγω κίνηση, εκτιμάται πως ήταν μια προσπάθεια να σταλούν μηνύματα πως, η όποια κοινοβουλευτική προσπάθεια των κομμάτων για αύξηση των Δήμων σε 20 ή 21, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Αυξάνοντας, μέσω του ντόρου που δημιουργείται, τις κοινωνικές πιέσεις προς τα κόμματα που εμμένουν σε υψηλούς αριθμούς Δήμων, για να ψηφιστεί, τελικά, μια μεταρρύθμιση που χρονίζει.

Γνωρίζοντας αμφότεροι πως η κοινωνία επιζητά άμεσα μια ουσιαστική μεταρρύθμιση -που θα είναι ωστόσο και πρακτική και θα σέβεται τις ιδιαιτερότητας της κυπριακής ανθρωπογεωγραφίας-, με την ευρύτερη κοινωνική προβληματική να εστιάζει κυρίως στα καθημερινά προβλήματα με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι οι δημότες, όπως και στην ασυδοσία των κομματικών αιρετών που απολαύουν υπέρμετρων χρηματικών απολαβών, για την αυτοδιοικητική τους συμμετοχή.

Πώς τα κόμματα θα αναπαράγουν τον εαυτό τους;

Είναι, όμως, λογικό πως κανένα κόμμα δεν επιδιώκει την ουσιαστική μείωση των Δήμων. Αφενός, φοβίζει η απότομη μείωση, λόγω της διοικητικής ανεπάρκειας των θεσμικών φορέων, που μπορεί να προκαλέσει κενά. Αφετέρου, λόγω ωφελιμιστικών, πολιτικών λόγων.

Γιατί, ουσιαστικά, οι κομματικοί αιρετοί (Δήμαρχοι, δημοτικοί και κοινοτικοί σύμβουλοι) είναι αυτοί που επωμίζονται τον ρόλο της αναπαραγωγής των εξαρτητικών δικτύων εξουσίας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, δρώντας ως μεσολαβητές για λογιών-λογιών «κανονίσματα». Είναι αυτοί που κρατούν ζωντανή την «κομματική αναγκαιότητα», όχι ως μέσο πολιτικής εμπλοκής, αλλά ως μέσο υπέρβασης καθημερινών δυσκολιών που ένα σοβαρό κράτος θα έλυνε αυτομάτως. Εμπλέκονται, επίσης, ακόμη και σε ζητήματα κεντρικής πολιτικής σκηνής, ως μέσο πρόσβασης σε θέσεις ισχύος ή ως αγγελιαφόροι κοινοτικών αιτημάτων στη νομοθετική και εκτελεστική εξουσία.

Ενώπιον μιας νέας νομοθετικής/μεταρρυθμιστικής κρίσης

Για την ώρα, φαίνεται πως η αντιπολίτευση, με το ΑΚΕΛ μπροστάρη, δεν υποκύπτει σε μια συναινετική λύση, χωρίς να υπάρχει πρόθεση για μείωση του αριθμού των Δήμων. ΔΗΣΥ, ΔΗΚΟ και Οικολόγοι ήταν τα τρία κόμματα που ζήτησαν αναβολή, με τα δύο τελευταία να μην αποδέχονται πως η αναβολή έγινε στοχευμένα για σκοπούς παρασκηνιακών επαφών. Από την άλλην, η ΔΗΠΑ υποστηρίζει ότι και 14 Δήμοι θα ήταν εφικτοί. Πεδίον δόξης λαμπρόν για… νέες συνέργειες, ακόμη και με φόντο τις… Προεδρικές.

Απουσιάζει η ιστορική ματιά

Για μιαν ακόμη φορά απουσιάζει από τη συζήτηση μια νηφάλια προοπτική, που θα λαμβάνει υπόψη τόσο πρακτικά/διοικητικά ζητήματα, όσο και μια βαθιά ιστορική και πολιτισμική ματιά. Κατά την οποία η αποκέντρωση και η κοινοτική οργάνωση αποτελούσε την κυρίαρχη μορφή άσκησης πολιτικής στον ελληνικό κόσμο. Πραγματικής πολιτικής, με τη διευρυμένη έννοια του όρου, όχι με όρους κομματικών οφικίων. Εξάλλου, εμπειρικά, βλέπουμε πως η οργάνωση στη βάση του έθνους-κράτους και της συγκέντρωσης εξουσιών σ’ ένα αόρατο και αόριστο κέντρο, ήταν και θα παραμείνει ακατανόητη πολιτική δομή για τον Ελληνισμό.

*Γραφικό: Στέλιος Χατζημάρκου