Τριμερείς και στο βάθος περιφερειακός οργανισμός ασφάλειας & συνεργασίας

Η Σύνοδος Κορυφής μεταξύ Ελλάδας-Κύπρου-Ιορδανίας, που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα την περασμένη εβδομάδα, ήταν η πρώτη περιφερειακή απάντηση στις προκλήσεις της Τουρκίας για το θέμα των Βαρωσίων. Μέσω της Κοινής Διακήρυξης, που εκδόθηκε, επιχειρήθηκε να σταλεί το μήνυμα ότι προϋπόθεση για συνεργασία και επίλυση διμερών και περιφερειακών προβλημάτων μεταξύ των χωρών της περιοχής είναι ο σεβασμός στο Διεθνές Δίκαιο και το Δίκαιο της Θάλασσας, κάτι στο οποίο η Άγκυρα κινείται εκτός πλαισίου. Ένα από τα θέματα που ξεχώρισε ήταν η επίσημη ανακοίνωση για λειτουργία της Μόνιμης Γραμματείας Τριμερών Συνεργασιών με έδρα τη Λευκωσία. Η «Σημερινή» αποκαλύπτει σήμερα τους απώτερους στόχους της Γραμματείας στην Κύπρο, αλλά και μέρος των εισηγήσεων που έχουν αποσταλεί σε μορφή non-paper στην Ε.Ε., προκειμένου να υπάρξει ενεργός εμπλοκή του Επιτρόπου Διεύρυνσης. Αυτό που βασικά είναι το ζητούμενο μέσα από τα διαβήματα μέσω του Υπουργείου Εξωτερικών είναι η εξασφάλιση χρηματοδότησης για την προώθηση έργων κοινού ενδιαφέροντος στην περιοχή.

Στόχος είναι, η Γραμματεία να δουλέψει ως προζύμι και υποδομή για να χτιστεί σε βάθος χρόνου ένας περιφερειακός οργανισμός ασφάλειας και συνεργασίας. Μια κίνηση που μακροπρόθεσμα μπορεί να λειτουργήσει εξισορροπητικά έναντι του τουρκικού αναθεωρητισμού στην περιοχή. Το μήνυμα που μεταφέρθηκε στην Ε.Ε. είναι ότι η ίδρυση μόνιμης Γραμματείας θα συμβάλει στη διατήρηση της δυναμικής μέσω ενεργητικών έργων που φέρνουν περιφερειακή προστιθέμενη αξία και ενισχύουν μια δυναμική θετική ατζέντα με πρακτικά οφέλη.

Το non paper που έχει αποστείλει η Λευκωσία στην Ε.Ε. κινείται στην εξής λογική: Οι τριμερείς μηχανισμοί συνεργασίας με χώρες όπως το Ισραήλ, την Αίγυπτο, την Ιορδανία, έχουν πλέον καθιερωθεί και σταθεροποιηθεί, γεγονός που αντανακλάται και στις διάφορες Συνόδους Κορυφής που έχουν πραγματοποιηθεί. Ταυτόχρονα, η εμπειρία καταδεικνύει ότι απαιτείται μια πιο θεσμοθετημένη δομή για την παρακολούθηση σχετικά με όσα έχουν συμφωνηθεί και την ευθυγράμμιση των διαφόρων εμπλεκόμενων παραγόντων, προκειμένου να εργαστούν για τον εντοπισμό επιπρόσθετων τομέων συνεργασίας μέσω έργων που είναι εφικτά, εφαρμόσιμα και βιώσιμα.

Τρόπος λειτουργίας

Η Μόνιμη Γραμματεία, που φιλοξενείται από την Κύπρο, θα λειτουργεί ως μηχανισμός συντονισμού και θα διευθύνεται από έναν Γενικό Γραμματέα, ο οποίος, σύμφωνα με πληροφορίες, θα διοριστεί σύντομα, υποστηριζόμενος από μια μικρή ομάδα εμπειρογνωμόνων και διοικητικό προσωπικό. Ελλάδα, Ιορδανία, Ισραήλ και Αίγυπτος έχουν διορίσει ήδη αντιπροσώπους, ενώ υπάρχουν και 3 εμπειρογνώμονες που στηρίζουν αυτό το εγχείρημα. Αυτήν τη στιγμή η Λευκωσία είναι προς αναζήτηση ενός κτηρίου, το οποίο θα πληροί τις προδιαγραφές για να στεγαστεί αυτή η Γραμματεία.

Ο κύριος σκοπός της Γραμματείας είναι να διευκολύνει την αλληλεπίδραση μεταξύ των τριών μερών που συμμετέχουν σε καθεμιά από τις ξεχωριστές τριμερείς συνεργασίες. Κάθε μέρος θα παραμείνει αυτόνομο και θα αναλάβει την παρακολούθηση της εφαρμογής των αποφάσεων που ελήφθησαν σε Συνόδους Κορυφής και υπουργικές συναντήσεις.

Τριμερείς προτάσεις για κοινά έργα

Η μεσοπρόθεσμη έως μακροπρόθεσμη φιλοδοξία είναι, σύμφωνα με το non paper, όταν η κουλτούρα του διαλόγου και της συνεργασίας που καλλιεργείται επί του παρόντος μέσω των Τριμερών Μηχανισμών εδραιωθεί σταθερά, η Γραμματεία να μπορέσει να εξελιχθεί σε κάτι που σήμερα λείπει από την περιοχή: έναν πολυμερή περιφερειακό οργανισμό, του οποίου τα μέλη μπορούν να αντιμετωπίσουν ειρηνικά τις διαφορές και τις προκλήσεις τους και να διερευνήσουν τρόπους συντονισμού και συνεργασίας.

Πιο ενεργός εμπλοκή Ε.Ε.

Διαπίστωση της Λευκωσίας είναι πως η Μεσόγειος είναι μια περιοχή με τεράστιες δυνατότητες, η οποία παραμένει όμως αναξιοποίητη. Επομένως, σε αυτό το πλαίσιο έχει μεταφερθεί το μήνυμα πως υπάρχει ένα ευρύ φάσμα ευκαιριών για έργα που θα τονώσουν την ανάπτυξη στην περιοχή, θα βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσης και θα ενισχύσουν τη συνεργασία μεταξύ των χωρών της ίδιας της περιοχής, καθώς και με την ΕΕ.

Από τη στιγμή που οι τριμερείς μηχανισμοί συνεργασίας έχουν εξελιχθεί σε μοντέλα περιφερειακής συνεργασίας και αποτελούν έναν ιστό συνεργειών, που έχει προσελκύσει μεγάλη προσοχή τόσο εντός της περιοχής, της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και πιο μακριά, έφτασε η στιγμή για το επόμενο βήμα.

Το σχέδιο οικονομικών επενδύσεων (EIP) αναφέρει την ετοιμότητα της ΕΕ να διερευνήσει περαιτέρω περιφερειακή, υποπεριφερειακή ή τριμερή συνεργασία και κοινές πρωτοβουλίες μεταξύ των χωρών εταίρων σε γενικές γραμμές. Δεδομένου ότι το όραμα για την περιοχή που υποστηρίζει τους Τριμερείς Μηχανισμούς είναι πλήρως εναρμονισμένο με το νέο θεματολόγιο της Ε.Ε. για τη Μεσόγειο, η Λευκωσία έχει διαμηνύσει στην Ε.Ε. ότι σκοπεύει να αναθέσει στη Μόνιμη Γραμματεία για τους Τριμερείς Μηχανισμούς να εξετάσει ποιες είναι οι συνέργειες μεταξύ των δύο πλαισίων και πώς μπορούν να κινητοποιηθούν για καλύτερα αποτελέσματα.

Ο γεφυροποιός ρόλος της Κύπρου

Αυτό που η Κυπριακή Δημοκρατία αναδεικνύει σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι πως η πρόσφατη εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και ορισμένων αραβικών χωρών είναι ένα άλλο στοιχείο που πρέπει να τύχει εκμετάλλευσης, προκειμένου να πολλαπλασιαστεί ο αντίκτυπος της ανανεωμένης εταιρικής σχέσης της ΕΕ με τη νότια γειτονία.

Σε αυτό το πλαίσιο η Κύπρος, έχοντας φιλοξενήσει την πρώτη κοινή συνάντηση του Ισραήλ και των ΗΑΕ με άλλους εταίρους μετά την ομαλοποίηση, είναι έτοιμη να συμβάλει σε αυτό.

Εν κατακλείδι, η Λευκωσία σημειώνει πως, παρά τα διαφορετικά χαρακτηριστικά που μπορεί να έχει κάθε τριμερής μηχανισμός, υπάρχει ένα κοινό στοιχείο για όλους τους εταίρους στους τριμερείς μηχανισμούς. Αυτό είναι το δηλωμένο ενδιαφέρον τους για στενότερη συνεργασία με την ΕΕ πολιτικά. Επομένως, η θεσμική δέσμευση της ΕΕ στα τριμερή δίκτυα μπορεί να χρησιμεύσει ως χρήσιμο εργαλείο για ανάδειξη του ρόλου της ΕΕ, ενισχύοντας τη σταθερότητα και την ασφάλεια σε μια περιοχή κρίσιμης σημασίας.

Τέλος, σημειώνεται πως υπάρχουν ήδη σκέψεις για διεύρυνση τριμερούς σχήματος Ιορδανίας-Κύπρου-Ελλάδας με συμμετοχή της Αιγύπτου και του Ιράκ. Σε αυτό το πλαίσιο συμφωνήθηκε μάλιστα και κοινή συνάντηση των Υπουργών Εξωτερικών Ελλάδας-Κύπρου-Ιορδανίας-Αιγύπτου ίσως στη Βαγδάτη, αρχές Σεπτεμβρίου.

ΕΡΩΤΗΜΑ

Η Λευκωσία και τα ε/κ ΜΜΕ προσπάθησαν ορθώς να αναδείξουν τους στόχους αυτής της Τριμερούς Συνάντησης με τρόπο που να περάσουν στη διεθνή κοινότητα κάποια μηνύματα έναντι των τουρκικών απειλών. Αντιθέτως, δεν παρατηρήθηκε ο ίδιος ζήλος από ελλαδικής πλευράς, τουλάχιστον από τα κυρίαρχα ΜΜΕ. Τις συναντήσεις στην Αθήνα δεν παρακολούθησαν αρκετοί συνάδελφοι δημοσιογράφοι, αλλά η κάλυψη έγινε κυρίως από φωτογράφους και κινηματογραφιστές. Τουλάχιστον την επομένη της διμερούς συνάντησης Μητσοτάκη-Αναστασιάδη (την πρώτη μετά τις ανακοινώσεις Ερντογάν στα κατεχόμενα), αλλά και την επομένη της Τριμερούς, τα πρωτοσέλιδα των αθηναϊκών εφημερίδων είχαν πενιχρές έως καθόλου αναφορές. Γιατί, άραγε;