«Μπλακ άουτ» στην ιδιοκατανάλωση

Τις τελευταίες ημέρες, η δημόσια συζήτηση γύρω από τις περικοπές ενέργειας στα οικιακά φωτοβολταϊκά συστήματα έχει φουντώσει, προκαλώντας ανησυχία σε χιλιάδες καταναλωτές.

Παρότι το πρόβλημα ήταν γνωστό εδώ και αρκετά χρόνια, η αύξηση της διείσδυσης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στο δίκτυο και οι τεχνικοί περιορισμοί φαίνεται πως επαναφέρουν το ζήτημα στο προσκήνιο.

Η εγκατάσταση του συστήματος ripple control στα οικιακά φωτοβολταϊκά έχει στόχο να δίνει στον διαχειριστή τη δυνατότητα να διακόπτει την παραγωγή ενέργειας από αυτά, όταν υπάρχει κίνδυνος διατάραξης της ισορροπίας του ηλεκτρικού δικτύου. Με αυτόν τον τρόπο αποτρέπονται εκτεταμένες διακοπές ρεύματος, που θα επηρέαζαν χιλιάδες καταναλωτές.

Έντονα όμως είναι τα παράπονα από πολίτες, οι οποίοι έτρεξαν να εγκαταστήσουν φωτοβολταϊκά και τελικά γίνονται περικοπές ενέργειας.

Σύμφωνα με τον Φάνο Καραντώνη, Πρόεδρο του Συνδέσμου Εταιρειών Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζονται οι περικοπές στα νοικοκυριά είναι λανθασμένος. Ο ίδιος τόνισε ότι ο εξοπλισμός των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων μπορεί να προσαρμοστεί ώστε, όταν απαιτείται μείωση της ενέργειας που διοχετεύεται στο δίκτυο, να διατηρείται η παραγωγή για κάλυψη αναγκών.

Όπως εξήγησε στη «Σ», αν κάποιος έχει σε λειτουργία μια οικιακή συσκευή, το φωτοβολταϊκό σύστημα μπορεί να παράγει την απαιτούμενη ενέργεια για να καλύψει αυτές τις ανάγκες, χωρίς να τροφοδοτεί το δίκτυο όταν δεν υπάρχει ζήτηση.

Υπογράμμισε ότι δεν είναι σωστό οι περικοπές να στερούν από τα νοικοκυριά το δικαίωμα της ιδιοκατανάλωσης και πρότεινε να δοθεί στους καταναλωτές η δυνατότητα να διαχειρίζονται την παραγωγή τους πιο ενεργά.

Αναφερόμενος στην αποθήκευση ενέργειας, ο κ. Καραντώνης σημείωσε ότι ακόμα κι αν υπήρχαν αυτήν τη στιγμή συστήματα αποθήκευσης στα νοικοκυριά, οι τρέχουσες πρακτικές περικοπών θα εμπόδιζαν τη συσσώρευση ενέργειας, αφού γίνεται ολική διακοπή της παραγωγής.

Στο νομικό σκέλος, διευκρινίζεται πως οι περικοπές είναι νόμιμες, καθώς προβλέπονται στις συμβάσεις που υπογράφουν οι καταναλωτές με την Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου. Σύμφωνα με αυτές, η ΑΗΚ έχει το δικαίωμα να προχωρεί σε διακοπή της παραγωγής όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο για τη διασφάλιση της σταθερότητας του δικτύου. Το ζήτημα, όμως, παραμένει εξαιρετικά άδικο και μη ηθικό για τους καταναλωτές.

Τι πήγε λάθος;

Το ζήτημα προκάλεσε έντονο προβληματισμό, με πολλούς να αναρωτιούνται τι πήγε λάθος και τι έπρεπε να έχει γίνει για να αποφευχθεί αυτή η κατάσταση.

Σύμφωνα με πληροφορίες της «Σ», η διαδικασία αναβάθμισης δεν ολοκληρώθηκε σωστά, με αποτέλεσμα ο διαχειριστής να χρησιμοποιεί το ripple control για να διακόπτει την παραγωγή, ειδικά την άνοιξη, όταν η ηλιοφάνεια είναι αυξημένη και η ζήτηση περιορισμένη.

Ειδικοί προβλέπουν, μάλιστα, ότι οι περικοπές θα αυξηθούν περαιτέρω τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, τονίζοντας ότι ο διαχειριστής έχει νομική κάλυψη γι’ αυτές τις ενέργειες, προκειμένου να διασφαλίσει τη σταθερότητα του δικτύου.

Υποστηρίζουν ότι οι περικοπές δεν θα έπρεπε να εφαρμόζονται στα μικρά οικιακά συστήματα, αλλά μόνο στα μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα.

Χαρακτηρίζουν «μπάχαλο» τον σχεδιασμό των προηγούμενων ετών, επισημαίνοντας πως είναι ανεπίτρεπτο να μην υπάρχει σήμερα ένα κεντρικό σύστημα αποθήκευσης ενέργειας.

Συνεπώς, τα οικιακά συστήματα είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στις δυσλειτουργίες του ripple control, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο κόστος για τον καταναλωτή, εφόσον δεν αντιληφθεί άμεσα ότι το σύστημα έχει βγει εκτός λειτουργίας.

Πρόταση για τροποποίηση

Τις τελευταίες εβδομάδες, ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς, ο Διαχειριστής Συστήματος Διανομής, η ΡΑΕΚ και το Υπουργείο Ενέργειας έχουν τονίσει ότι το ηλεκτρικό σύστημα της Κύπρου, όπως και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, κινδυνεύει ν’ αποσταθεροποιηθεί σοβαρά αν δεν εφαρμοστούν περικοπές στην παραγωγή ενέργειας από οικιακά και εμπορικά φωτοβολταϊκά, ιδιαίτερα κατά τις ώρες χαμηλής κατανάλωσης.

Ωστόσο, ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Κυριάκος Χατζηγιάννης προτείνει μια εναλλακτική λύση, η οποία θα συζητηθεί το επόμενο διάστημα στην Επιτροπή Ενέργειας.

Με πρόταση νόμου, που κατέθεσε στη Βουλή, ζητά την τροποποίηση του νόμου Περί Προώθησης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Η πρότασή του προβλέπει ότι η παραγωγή ενέργειας από αυτοκαταναλωτές ΑΠΕ δεν θα μπορεί να περικόπτεται όταν απαιτείται μείωση της ενέργειας που διοχετεύεται στο δίκτυο μεταφοράς ή διανομής για λόγους ασφαλείας και σταθερότητας του συστήματος.

Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση της πρότασης, ο κ. Χατζηγιάννης επιδιώκει να κατοχυρώσει το δικαίωμα των ιδιοκτητών να χρησιμοποιούν την ενέργεια που παράγεται από τα φωτοβολταϊκά τους αποκλειστικά για τις ανάγκες του ίδιου του υποστατικού, χωρίς να διοχετεύεται στο δίκτυο της ΑΗΚ και να προκαλεί προβλήματα στη λειτουργία του.

Οι περικοπές σε αριθμούς

Πρόσφατα, ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου ενημέρωσε ότι οι εκτιμώμενες περικοπές ενέργειας σε μικρά εμπορικά και οικιακά φωτοβολταϊκά συστήματα κατά το 2024 και τους πρώτους δύο μήνες του 2025 ανέρχονται στο 1% του συνόλου.

Σημειώθηκε επίσης ότι οι περικοπές σε οικιακά και μικρά εμπορικά φωτοβολταϊκά ήταν αυξημένες τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2025 σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά. Η αύξηση αυτή αποδίδεται κυρίως στις ήπιες καιρικές συνθήκες που επικράτησαν τον Ιανουάριο του 2025, οι οποίες οδήγησαν σε χαμηλότερη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και στη σημαντική αύξηση του αριθμού των φωτοβολταϊκών συστημάτων που συνδέθηκαν με το δίκτυο.

Σύμφωνα με τον Διαχειριστή Συστήματος Διανομής, τον Ιανουάριο του 2025 καταγράφηκε αύξηση της συνολικής εγκατεστημένης ισχύος όλων των φωτοβολταϊκών κατά 21% σε σχέση με τον Φεβρουάριο του 2024. Ιδιαίτερα έντονη ήταν η αύξηση στα μικρά εμπορικά και οικιακά φωτοβολταϊκά, που ελέγχονται μέσω του συστήματος τηλεχειρισμού ripple με ποσοστό 54%.

Tο 2026 η αποθήκευση ενέργειας σε μπαταρίες

Η εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας αναμένεται να ξεκινήσει μέσα στο 2026.

Σύμφωνα με τον Υπουργό Ενέργειας, Γιώργο Παπαναστασίου, η εγκατάσταση μπαταριών για αποθήκευση ενέργειας θα πραγματοποιηθεί την περίοδο 2026-2030, με συνολική ισχύ 160 μεγαβάτ. Τα συστήματα αυτά θα μπορούν να αποθηκεύουν πράσινη ενέργεια για 2 έως 3 ώρες.

Αποκάλυψε ότι εξετάζονται επίσης σχέδια για την τοποθέτηση συστημάτων αποθήκευσης σε οικίες. Τόνισε ότι η ανάγκη για αποθήκευση είναι επιτακτική, καθώς η υπερπαραγωγή πράσινης ενέργειας δεν μπορεί να απορροφηθεί λόγω χαμηλής ζήτησης. Όπως ανέφερε, στόχος είναι η δημιουργία ενός δικτύου που θα υποστηρίζει όχι μόνο την παραγωγή, αλλά και την αποθήκευση ενέργειας.

Αναφερόμενος στο εναρμονιστικό νομοσχέδιο «Περί Ρύθμισης της Αγοράς Ηλεκτρισμού - Τροποποιητικός Νόμος του 2025», ο Υπουργός δήλωσε ότι στόχος του είναι η αναβάθμιση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Εάν το νομοσχέδιο εγκριθεί, ο Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς θα μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να αναπτύξει συστήματα αποθήκευσης, ενισχύοντας τη διείσδυση των ΑΠΕ στο δίκτυο και περιορίζοντας τις περικοπές ενέργειας.

Αντιδράσεις για κόστος ηλεκτρικής ενέργειας

Είναι απαραίτητο να βρεθούν λύσεις για τη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας, τονίζουν στη «Σ» βουλευτές.

Συγκεκριμένα, υποστηρίζουν ότι πρέπει να διαμορφωθεί μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την αποθήκευση πράσινης ενέργειας, με βασικό στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους. Επισημαίνουν ότι το άνοιγμα της αγοράς ηλεκτρισμού δεν επιδέχεται άλλες καθυστερήσεις και ανακοίνωσε την πρόθεση της Επιτροπής να ζητήσει τη σύσταση εξεταστικής επιτροπής για το θέμα της ακρίβειας του ηλεκτρικού ρεύματος.

Υπογραμμίζουν μάλιστα πως η Κύπρος είναι η μοναδική χώρα στον κόσμο όπου χιλιάδες μεγαβατώρες ενέργειας χάνονται καθημερινά λόγω έλλειψης κεντρικών συστημάτων αποθήκευσης, αφού την ημέρα σπαταλούμε ενέργεια και τη νύχτα κινδυνεύουμε με μπλακ άουτ.

Χαρακτηρίζουν ουτοπική την προσδοκία για μείωση των τιμών του ρεύματος, κάνοντας λόγο για οικονομικές απώλειες εκατομμυρίων ευρώ.

Πώς γίνονται οι περικοπές

Τον τρόπο με τον οποίο γίνονται οι περικοπές αλλά και τι περιλαμβάνει το συμβόλαιο της ΑΗΚ με του καταναλωτές ξεκαθαρίζει στη «Σ» η εκπρόσωπος Τύπου της ΑΗΚ, Χριστίνα Παπαδοπούλου.

Αρχικά ανέφερε ότι τα συμβόλαια περιλαμβάνουν ρήτρα, που δίνει στον Διαχειριστή το δικαίωμα να προχωρεί σε περικοπές όταν αυτό κρίνεται αναγκαίο.

Όπως εξήγησε, αρχικά μειώνεται η παραγωγή από τις συμβατικές μονάδες στο ελάχιστο δυνατό επίπεδο. Στη συνέχεια περιορίζεται η παραγωγή από τα μεγάλα εμπορικά φωτοβολταϊκά πάρκα και, εάν απαιτηθεί περαιτέρω μείωση, διακόπτεται η λειτουργία των μικρότερων εμπορικών και οικιακών φωτοβολταϊκών συστημάτων. Τόνισε ότι η διαδικασία γίνεται με δίκαιο τρόπο και τηρείται μια συγκεκριμένη σειρά προτεραιότητας.

Η κ. Παπαδοπούλου επεσήμανε ότι τα κίνητρα για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών οδήγησαν σε σημαντική αύξηση της παραγωγής το προηγούμενο έτος. Ωστόσο, διευκρίνισε πως το καλοκαίρι δεν παρατηρούνται περικοπές, καθώς η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας είναι υψηλή. Το πρόβλημα εμφανίζεται κυρίως σε περιόδους με ήπιες καιρικές συνθήκες, όπως την άνοιξη, και προειδοποίησε ότι ο Απρίλιος θα είναι ιδιαίτερα δύσκολος.

Απαντώντας στις καταγγελίες περί στέρησης του δικαιώματος ιδιοκατανάλωσης, σημείωσε ότι οι απώλειες για τους καταναλωτές είναι ελάχιστες. Όπως εξήγησε, τα φωτοβολταϊκά συστήματα παράγουν ενέργεια καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, την οποία οι ιδιοκτήτες αποθηκεύουν προσωρινά στο δίκτυο της ΑΗΚ, με μια μικρή χρέωση, για να τη χρησιμοποιήσουν σε μεταγενέστερο χρόνο.

Αναφερόμενη στα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας, υπογράμμισε ότι το κόστος τους είναι ιδιαίτερα υψηλό για τους καταναλωτές και η απόσβεσή τους δεν θεωρείται οικονομικά βιώσιμη.