«Ειρηνευτικές αποστολές του ΟΗΕ: επιτυχία, αποτυχία ή κάτι ενδιάμεσο;»
Στο πλαίσιο της πρόσφατης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, στη Νέα Υόρκη τέθηκε ξανά στο προσκήνιο η αποτελεσματικότητα του ΟΗΕ ως φορέα επιβολής ειρήνης. Σαφέστατα, η κυρίαρχη άποψη που επικρατεί είναι πως ο ΟΗΕ, δεν μπορεί σε κανένα βαθμό να περιορίσει τις μεγάλες δυνάμεις, κάτι που είναι ξεκάθαρο λόγω του δικαιώματος βέτο που έχουν τα 5 μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Ωστόσο τα παραδείγματα που έχουμε μετά το 1990 και το τέλος του ψυχρού πολέμου μαρτυρούν πως ο οργανισμός δεν είναι αποτυχημένος, ιδιαίτερα στον τομέα των ειρηνευτικών επεμβάσεων, σε κράτη που βρίσκονταν εν μέσω ή στο τέλος μιας εμφύλιας σύρραξης. Ο λόγος που μιλούμε για την περίοδο μετά το 1990 είναι επειδή εν μέσω Ψυχρού Πολέμου, ΕΣΣΔ και ΗΠΑ, έβαζαν βέτο σχεδόν σε όλες τις προσπάθειες του ΟΗΕ για ειρηνευτικές επεμβάσεις.
Πολύ σημαντικό είναι να ξεκαθαριστεί πως ειρηνευτικές αποστολές δεν έχουμε μόνο για περιορισμό της σύγκρουσης αλλά και για την οικοδόμηση συνθηκών ειρήνης, την δημιουργία του λεγόμενου “positive peace”. Έτσι είδαμε αποστολές σε κράτη όπως την Λιβερία, την Μοζαμβίκη, τη Σιέρρα Λεόνε και το Ανατολικό Τιμόρ, όπου οι θεσμοί ενισχύθηκαν, τα κράτη έγιναν πιο δημοκρατικά και περιορίστηκε ως ένα βαθμό η πιθανότητα μεταγενέστερης εμφύλιας σύγκρουσης. Μάλιστα, ο ΟΗΕ σε αρκετές αποστολές αφόπλισε τις αντιμαχόμενες πλευρές, επίβλεψε τη διεξαγωγή εκλογών και επιχείρησε να διδάξει κάποιες βασικές αρχές ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε αυτά τα κράτη. Παρά το ότι τα κράτη αυτά δεν έλυσαν αρκετά από τα ζητήματα που υπήρχαν, ο ΟΗΕ λειτούργησε σαν κατασταλτικός παράγοντας που επέβαλε συνθήκες ειρήνης και αναδιαμόρφωσε τα συγκεκριμένα κράτη, μειώνοντας σημαντικά την πιθανότητα νέου εμφυλίου.
Στην αντίπερα όχθη συναντάμε και κάποιες ιστορικές αποτυχίες με πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις, την Ρουάντα, τη Βοσνία και την Αιτή, όπου η αργή αντίδραση του οργανισμού σε συνδυασμό με τον λάθος υπολογισμό της δομής των αποστολών έφεραν ολέθρια αποτελέσματα. Αυτές οι περιπτώσεις και ιδιαίτερα η Ρουάντα, όπου ο ΟΗΕ απέτυχε παταγωδώς να περιορίσει την γενοκτονία χρησιμοποιούνται σαν επιχειρήματα που αναδεικνύουν τα προβλήματα του οργανισμού. Το μεγαλύτερο ζήτημα του οργανισμού είναι η αδυναμία του να στείλει ειρηνευτικές αποστολές ή να επέμβει σε κράτη τα οποία σχετίζονται με συμφέροντα κάποιας εκ των 5 μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας. Σύγχρονα παραδείγματα αποτελούν κράτη, όπως η Συρία, η Παλαιστίνη και η Γιουγκοσλαβία, όπου για διάφορους λόγους, κυρίως ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα δεν στήριζαν ψηφίσματα για ειρηνευτικές επεμβάσεις, με αποτέλεσμα οι συγκρούσεις να παραταθούν.
Γενικότερα το πρόβλημα δεν είναι οι ειρηνευτικές αποστολές αλλά η επιλεκτική χρήση του καταστατικού του ΟΗΕ από τις μεγάλες δυνάμεις και η αγνόηση του σε άλλες. Όπως φαίνεται μέσα από τα παραδείγματα σε αρκετές περιπτώσεις η ειρηνευτικές αποστολές είχαν θετικό αντίκτυπο, όταν είχαν την κατάλληλη αποφασιστικότητα. Συνεπώς το μεγαλύτερο ζήτημα είναι πως μπορεί το Συμβούλιο Ασφαλείας να ενεργοποιηθεί και να αυξήσει της ειρηνευτικές αποστολές ακόμη και σε κράτη που επηρεάζουν το συμφέρον των 5 μόνιμων μελών.
Στο παρόν στάδιο, φαίνεται πως ο ΟΗΕ οδηγείται σε αδιεξόδους αφού το δικαίωμα βέτο περιορίζει την δυναμική του και δεν φαίνεται πως τα μεγάλα κράτη είναι πρόθυμα να απολέσουν αυτό το δικαίωμα ούτε να συμβιβάζονται σε ένα κόσμο διασταυρωμένων συμφερόντων. Όμως πρέπει να γίνει σαφές μέσα από τα παραδείγματα που δόθηκαν πως το πρόβλημα δεν είναι η ειρηνευτικές αποστολές αλλά η έλλειψη τους σε κράτη που είναι αναγκαία.
*Απόφοιτος Διεθνών Σχέσεων
