Βγάζοντας τα μάτια μας…

Η φράση ανήκει στον καθηγητή και βουλευτή Άγγελο Συρίγο, την οποία ρήση χρησιμοποίησε για να περιγράψει τα τελευταία του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ.

Φίλος από την Ελλάδα επικοινώνησε για να μου υποδείξει τη σχετική δήλωση Συρίγου και να με ρωτήσει πού αποσκοπούσαν οι δηλώσεις Κεραυνού. Σημαντικότατα όμως μου επισήμανε ότι παραδοσιακοί Ελλαδίτες υποστηρικτές της κυπριακής υπόθεσης ήταν πολύ ενοχλημένοι με τις κυπριακές τοποθετήσεις. Είχαν γίνει από αυτούς τους ανθρώπους τεράστιες προσπάθειες προώθησης ενός καλωδίου που είχε κριθεί ότι συνέβαλλε στον ενεργειακό απεγκλωβισμό της Κύπρου. Ο φίλος μού εξέφρασε τους φόβους του μήπως αυτή η σύγκρουση προκαλέσει διαχρονική ζημιά στις ελλαδοτουρκικές σχέσεις.

Η πόντιση του καλωδίου καρκινοβατούσε ούτως ή άλλως. Πρώτα είχαμε το θολό επεισόδιο της Κάσου και την υποχώρηση της ελληνικής Κυβέρνησης μπροστά στις απειλές της Τουρκίας. Και μιλούμε για ένα έργο το οποίο προκρίθηκε από την ίδια την ΕΕ όπως και χρηματοδοτείται εν μέρει από αυτήν. Η Τουρκία δεν δίστασε να εμποδίσει τη συνέχιση των ερευνών από το ιταλικό πλοίο που διεξήγαγε βυθομετρικές έρευνες στο Αιγαίο μεταξύ Κάσου και Καρπάθου. Και επειδή ήταν έξω από τα ελληνικά χωρικά ύδατα, η Τουρκία επικαλέστηκε το νομικά ακροσφαλές τουρκολιβυκό μνημόνιο. Οι τουρκικές ενστάσεις δεν έχουν σχέση βέβαια με το διεθνές δίκαιο. Σχέση έχουν με τις βλέψεις της Τουρκίας στο Αιγαίο όπως και το διακινούμενο αφήγημά της περί Γαλάζιας Πατρίδας. Δυστυχώς, ενώπιον των τουρκικών αντιδράσεων η ελληνική Κυβέρνηση λιποψύχησε.

Μετά το επεισόδιο της Κάσου και χωρίς να ορίζεται νέα ημερομηνία επανέναρξης εργασιών, ο προβληματισμός εστίασε στους δισταγμούς της ελληνικής Κυβέρνησης. Και αυτό διότι κατά κάκιστη παράδοση διαδοχικές κυβερνήσεις επιλέγουν την υποχώρηση ακόμη και ενώπιον των πιο ιταμών τουρκικών απαιτήσεων.

Σ’ εκείνη τη χρονική στιγμή εμφανίστηκε μια δήλωση του Υπουργού Εξωτερικών, Γεραπετρίτη, ο οποίος είπε, περιέργως και εκτός χαρακτήρος, ότι αν τρίτη χώρα παρεμποδίσει το καλώδιο τότε θα έχει συνέπειες. Η δήλωση, αν και ευπρόσδεκτη, ήταν άκρως ασυνεπής με μια σειρά κατευναστικών προς την Τουρκία ενεργειών και δηλώσεων. Εκείνη τη στιγμή εμφανίστηκε ακόμη μία αμφιλεγόμενη τοποθέτηση, προερχόμενη από τον Κύπριο Υπουργό Οικονομικών, κ. Κεραυνό. Άφησε να νοηθεί ότι δεν θα ενέκρινε την εκταμίευση 25 εκ. ευρώ προς τον Ανεξάρτητο Διαχειριστή Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ) για το καλώδιο. Και αυτό παρά την υπογραφή που έθεσε η κυπριακή Κυβέρνηση στην πρόσφατη διακρατική συμφωνία Ελλάδας - Κύπρου του Σεπτεμβρίου 2024, για την υλοποίηση του έργου.

Ομολογώ ότι, σε πρώτο στάδιο, διερωτήθηκα αν διασυνδέονταν οι δηλώσεις Κεραυνού με την ‘‘τολμηρή’’ δήλωση Γεραπετρίτη. Μήπως δηλαδή οι κυβερνήσεις συνεννοήθηκαν υπογείως για τορπιλισμό του καλωδίου και προσπαθούσαν αμοιβαίως να ελαχιστοποιήσουν τη ζημιά. Η μεν πρώτη επιδιδόμενη σε ανέξοδους παλληκαρισμούς, η δε δεύτερη επικαλούμενη την προστασία των φορολογουμένων. Οι δηλώσεις όμως που ακολούθησαν και από τις δύο πλευρές και η εμφανιζόμενη δημόσια ρήξη μάλλον διαψεύδει αυτήν την πιθανότητα. Εκτός και αν η σκηνοθεσία είναι αρτιότερη απ’ ό,τι υπολογίζει κανείς.

Θα πραγματευθώ τις κυπριακές κινήσεις: Κατ’ αρχάς, εύλογα πιθανολογείται ότι η δήλωση Κεραυνού δεν συνιστούσε ατομική πρωτοβουλία του ιδίου. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, του οποίου ο κ. Κεραυνός είναι υπουργός, μας έχει συνηθίσει στην άτολμη μετάθεση δικών του ευθυνών σε τρίτους. Εξάλλου είναι αστείο να πιστεύει κανείς ότι η δέσμευση Χριστοδουλίδη για την εκταμίευση του ποσού μπορεί ν’ αναιρεθεί από Υπουργό Οικονομικών, του οποίου βασική μέριμνα είναι η εξισορρόπηση των δημοσίων οικονομικών. Η καλυπτική δήλωση του Προέδρου μετά τις δηλώσεις Κεραυνού είναι ενδεικτική. Τι επικαλέστηκαν όμως και οι δύο; Ο μεν Υπουργός Οικονομικών επικαλέστηκε δύο μελέτες που καταδεικνύουν ότι το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης δεν είναι οικονομικά βιώσιμο. Είναι όμως δυνατόν σε αυτό το στάδιο, όταν ήδη έχει εκκινήσει η εφαρμογή του, όταν έχει εξασφαλιστεί ευρωπαϊκή στήριξη και συγχρηματοδότηση να εγερθεί ζήτημα οικονομικής βιωσιμότητας; Κάτι τέτοιο σταθμίζεται σε πρώιμο στάδιο. Όχι τώρα. Δεύτερον, το έργο δεν είναι απλώς οικονομικής φύσεως. Είναι, κυρίως, γεωπολιτικό. Από πού κι ώς πού ο Υπουργός Οικονομικών να θέτει εκ των υστέρων προσκόμματα σε ένα έργο του οποίου η οικονομική πτυχή είναι μόνο ένα μέρος της εξίσωσης; Εξ ου και η εύλογη πιθανολόγηση ότι ο Υπουργός λειτούργησε ως ‘‘λαγός’’ του Προεδρικού. Κατά αδέξιο και επισφαλή τρόπο. Ο ίδιος ο Πρόεδρος κάλυψε τον υπουργό του επικαλούμενος πραγματοποιούμενη έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για πιθανές οικονομικές ατασθαλίες. Τι σημασία όμως έχει αυτό; Είναι προσπάθεια να περιλούσουμε με ανυποληψία το όλο έργο για να το σκοτώσουμε;

Μετά απ’ όλα αυτά αποκαλύφθηκε από τον «Φιλελεύθερο» το κείμενο της διακρατικής συμφωνίας Ελλάδας - Κύπρου. Η κυπριακή Κυβέρνηση, κακώς θα έλεγα, ουδέποτε έθεσε προϋποθέσεις στον ΑΔΜΗΕ για την καταβολή του ποσού των 25 εκ. ευρώ. Επιχειρεί μήπως ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης να επανορθώσει μια κυπριακή παράλειψη θέτοντας όμως σε κίνδυνο τις σημαντικότερές μας διακρατικές σχέσεις;

Η σοβαρή ζημιά έχει ήδη γίνει. Το να καλεί δημοσίως ο Αντιπρόεδρος της ελληνικής Κυβέρνησης Χατζηδάκης την κυπριακή Κυβέρνηση να διασαφηνίσει τη θέση της συνιστά πρωτοφανές βαρομετρικό χαμηλό στις ελλαδοκυπριακές σχέσεις. Και η απάντηση του Προέδρου Χριστοδουλίδη, ότι η Κύπρος θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της και ελπίζει να τις τηρήσουν και άλλοι, δεν εξορκίζει το κακό. Η δημόσια βολιδοσκόπηση αντιδράσεων από τον Υπουργό Οικονομικών και η δημόσια ανταλλαγή υπονοουμένων αποκαλύπτει ρήγμα αλλά και απουσία ειλικρίνειας.

Εν συνόψει: Δεν νοείται στο παρόν στάδιο η αμφισβήτηση του έργου σε οικονομική βάση. Δεν νοούνται οι δημόσιες τριβές με την ελληνική Κυβέρνηση. Κακώς δεν ετέθησαν από την κυπριακή Κυβέρνηση προϋποθέσεις προώθησης του έργου για την εκταμίευση των 25 εκ. Ως εκ τούτου: να καταβληθεί αυτή η δόση. Να δοθεί εμπιστευτική, έγγραφη προειδοποίηση προς την ελληνική Κυβέρνηση ότι δεν θα υπάρξει άλλη εκταμίευση αν δεν υπάρξουν απτά δείγματα προώθησης του έργου.

Το έργο αλλά και ιδιαίτατα οι ελλαδοτουρκικές σχέσεις δεν σηκώνουν πρόχειρους και εντυπωσιαστικούς χειρισμούς.