Τουρκοκύπριοι και Λινοπάμπακοι

Μέρος Ε΄

Προσωπικά ακούσματα

Για τους Λινοπάμπακους της Πάφου είχα προσωπικά ακούσματα από έναν Τουρκοκύπριο, o οποίος υπηρετούσε στην αποικιακή κυβέρνηση και είχε αποσπαστεί κατά τον Αγώνα της ΕΟΚΑ στη διοίκηση του Τάγματος των Σάφοξ, που είχε έδρα τη γενέτειρά μου Κακοπετριά. Ο Χουσεΐν, όπως ονομαζόταν, καταγόταν από τον Άη Γιάννη της Πάφου, χωριό με αμιγή τουρκικό πληθυσμό, που, όμως, όλοι οι κάτοικοί του μιλούσαν Ελληνικά και δεν είχε τουρκικό σχολείο. Τα λίγα Τουρκόπουλά του φοιτούσαν σε γειτονικά χωριά που είχαν τουρκικά σχολεία. Όπως μου έλεγε ο Χουσεΐν, μόλις τέλειωσε το δημοτικό στη Σουσκιού, γειτονικό χωριό του Άη Γιάννη, πήγε στην Αγγλική Σχολή Λευκωσίας. Με την αποφοίτησή του προσλήφθηκε στην αποικιακή κυβέρνηση και με την έναρξη του Απελευθερωτικού Αγώνα της ΕΟΚΑ αποσπάστηκε στο στρατηγείο που είχε συστήσει ο νέος κυβερνήτης, στρατάρχης Σερ Τζον Χάρντινγκ. Επειδή εκτός από τα Τουρκικά και τα Αγγλικά μιλούσε άπταιστα και τα Ελληνικά, διορίστηκε μεταφραστής στο Τάγμα των Σάφοξ, που στρατωνιζόταν στην Κακοπετριά και εχρησιμοποιείτο κατά τις συλλήψεις αγωνιστών. Ο Χουσεΐν εκινείτο στο χωριό πάντα ελεύθερα, μέρα και νύκτα, καθόταν με τους κατοίκους στα καφενεία, έπιναν μπύρες κι έτρωγαν σουβλάκια χωρίς να παίρνει μέτρα ασφαλείας και πολλές φορές αστεϊζόταν μαζί τους, λες και ήταν γνωστοί από παλιά. Εγώ τότε ήμουν υπεύθυνος της ΑΝΕ (Άλκιμης Νεολαίας της ΕΟΚΑ) και είχα εντολή από τον Τομεάρχη να πλησιάζω τον Χουσεΐν, να μιλώ μαζί του και να προσπαθώ να αποσπώ πληροφορίες σχετικά με τις κινήσεις του στρατού. Ίσως να καταλάβαινε γιατί τον πλησίαζα, αλλά ουδέποτε μού έδειξε ότι το υποψιαζόταν. Σχεδόν κάναμε καθημερινά περίπατο στον κύριο δρόμο του χωριού και μιλούσαμε για τα νέα της ημέρας. Ούτε με ρώτησε ποτέ αν γνώριζα κάτι για την ΕΟΚΑ. Αντίθετα, με τρόπο μού έλεγε να προσέχω τις κινήσεις μου και μου έδινε πληροφορίες για επικείμενες έρευνες του στρατού, τις οποίες διαβίβαζα αμέσως στον Τομεάρχη, με τον οποίο είχα σχεδόν καθημερινά επικοινωνία. Η στάση αυτή του Χουσεΐν είχε εκτιμηθεί από τους κατοίκους του χωριού, ιδιαίτερα από τους αγωνιστές. Όταν θα έφευγε εσπευσμένα το βρετανικό τάγμα από την Κακοπετριά, διότι οι αγωνιστές τού χωριού συγκρούστηκαν με άντρες του, ο Χουσεΐν ήρθε και με βρήκε για να μού πει ότι, πολλές πληροφορίες που έφθαναν κοντά του για την ΕΟΚΑ δεν τις προωθούσε στους προϊσταμένους του. Μετά τη λήξη του Αγώνα και την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο Χουσεΐν διορίστηκε βοηθός έπαρχος με έδρα τη Λεύκα και τον συνάντησα εκεί όταν πήγα να βγάλω διαβατήριο, διότι θα πήγαινα στη Νότιο Αφρική για να εργαστώ σε κάποιο συγγενή μου. Με εξυπηρέτησε, μιλήσαμε για την υπηρεσία του στην Κακοπετριά τον καιρό της ΕΟΚΑ και μου αποκάλυψε ότι σε πολλές περιπτώσεις απέκρυβε από τους προϊσταμένους του πληροφορίες, γραμμένες στα Ελληνικά, που έφθαναν κοντά του.

Μιαν άλλη περίπτωση κρυπτοχριστιανικής οικογένειας συνάντησα στην κατεχόμενη σήμερα Λεύκα, στις 23 Ιουλίου 1974, τρεις μέρες μετά την εισβολή του Αττίλα. Ήμουν διοικητής του Δευτέρου Λόχου του Εφεδρικού Τάγματος 222 και ο Λόχος μου εκπόρθησε τα τουρκικά οχυρά Άσπρα Χώματα και μπήκε ελευθερωτής στην κωμόπολη, που ήταν έδρα του παράνομου στρατού της ΤΜΤ στην περιοχή, από τα Κόκκινα μέχρι την Αγία Ειρήνη. Ασκούσα χρέη διοικητή και προσπάθειά μου ήταν να μη σημειωθούν επεισόδια. Ένας από τους αιχμαλώτους που συλλάβαμε ήταν και ο διοικητής του 1ου Λόχου της ΤΜΤ, Οσκάν Μεχμέτ, από τις Αρόδες, τον οποίο πήρα κοντά μου και μου έδινε αρκετές χρήσιμες πληροφορίες για τις δραστηριότητες του «Τάγματός» του, τις οποίες διαβίβαζα στον στρατιωτικό διοικητή της περιοχής μας, συνταγματάρχη Χαράλαμπο Χίο. Κατά την παραμονή μου στη Λεύκα μέχρι τις 15 Αυγούστου, ο Οσκάν Μεχμέτ ερχόταν στο διοικητήριο και με συνόδευε σε διάφορα σημεία, όπου οι Τούρκοι είχαν στρατόπεδα, αποθήκες υλικού, τροφίμων και κατασκευής όπλων τύπου «ΤΟΜΣΟΝ» .Το εργαστήριο στεγαζόταν στην Τεχνική Σχολή, απ’ όπου συγκεντρώσαμε εκατοντάδες όπλα, τα οποία διένειμα σε πολλούς εφέδρους που ήταν άοπλοι και τα υπόλοιπα τα έστειλα, κατόπιν συνεννόησης με τον διοικητή μου, στον αστυνομικό διευθυντή Μόρφου, Οδυσσέα Λάμπρου, τον οποίο γνώριζα από το 1955, όταν υπηρετούσε ως απλός αστυνομικός στην Κακοπετριά, το χωριό μου.

Εκεί, στη Λεύκα, γνώρισα και μια οικογένεια, της οποίας η ζωή ήταν μαρτυρική. Ο άντρας ήταν κρυπτοχριστιανός , η σύζυγος Ελληνίδα χριστιανή και η μοναχοκόρη τους Ελληνίδα χριστιανή. Για την οικογένεια αυτή μού είχε μιλήσει ο Οσκάν και προθυμοποιήθηκε να περάσουμε έξω από το σπίτι της με το Λάντροβερ με το οποίο κινούμασταν, για να μου το δείξει κρυφά από τα αδιάκριτα μάτια των Τούρκων της γειτονιάς, γιατί το παρακολουθούσαν διακριτικά, νύχτα και μέρα.

Ήταν γύρω στο μεσημέρι όταν πήγα στο σπίτι απρόσκλητος. Κτύπησα την πόρτα και μου άνοιξαν. Ήταν μάνα και κόρη. Αιφνιδιάστηκαν και φοβήθηκαν όταν με είδαν ένοπλο με στρατιωτική στολή. Τις καθησύχασα, τους συστήθηκα και με ευγένεια μού είπαν να καθίσω. Τους εξήγησα ότι κάτι είχα ακούσει για την οικογένειά τους και τις συχνές ενοχλήσεις και απειλές για τη ζωή τους από τους Τούρκους. Ξεφοβήθηκαν και άρχισαν να μου λένε, σε άπταιστα Ελληνικά, ότι η μάνα είναι Ελληνίδα από την Κωνσταντινούπολη, ο πατέρας από τη Λεύκα κρυπτοχριστιανός και η κόρη Ελληνίδα χριστιανή, που προτίμησε να σπουδάσει στη Σχολή Αγίου Ιωσήφ στην Κωνσταντινούπολη και μετά να μεταβεί για πανεπιστημιακές σπουδές στο Λονδίνο, όπου βρίσκεται ήδη ο πατέρας της. Για να με πείσουν σε ό,τι έλεγαν, μου έδειξαν τους χρυσούς σταυρούς που φορούσαν φυλαχτό. Μου πρόσφεραν καφέ και γλυκό από δικά τους πορτοκάλια και, προτού φύγω, μου εξέφρασαν τον φόβο τους από τους Τούρκους, οι οποίοι τους απαγόρευσαν να πωλήσουν την περιουσία τους για να φύγουν. «Αν θέλετε να φύγετε είστε ελεύθερες, αλλά την περιουσία σας δεν μπορείτε να την πωλήσετε. Θα την κατάσχουμε». Προτού φύγω μού δώρισαν δύο χρυσές πένες «Πάρκερ», τις οποίες φυλάγω, για να τις θυμάμαι. Τι απέγιναν οι υπέροχες αυτές μαρτυρικές Ελληνίδες δεν έμαθα.

Πόσο «Τούρκος» είναι ο Ντενκτάς;

Αρχές της Άνοιξης του 1976, όταν ο Ραούφ Ντενκτάς είχε εξοντώσει πολιτικά τον Δρα Φαζίλ Κουτσιούκ, μερίδα του τουρκοκυπριακού Τύπου άφηνε καθημερινά υπονοούμενα για την καταγωγή τού Γκαουλάιτερ των στρατοκρατών της Άγκυρας στα κατεχόμενα. Παρόμοια άρθρα είχαν δει το φως της δημοσιότητας και στον ελληνοκυπριακό Τύπο. Ένα τέτοιο άρθρο δημοσιεύθηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα «Κύπρος», που εξέδιδε ο μακαρίτης Γιάννης Κυριακίδης, με αρχισυντάκτη τον επίσης μακαρίτη, Χριστάκη Κατσαμπά, έναν μετριοπαθέστατο αριστερο-φιλελεύθερο δημοσιογράφο, που είχε στενές φιλικές σχέσεις με πολλούς από τους Τουρκοκύπριους δημοσιογράφους και άλλους μετριοπαθείς Τουρκοκύπριους παράγοντες. Μεταξύ αυτών ήταν ο γνωστός δημοσιογράφος Tζαφέρ, πρώτος ελληνομαθής εκφωνητής του παράνομου τουρκοκυπριακού ραδιοσταθμού «Μπαϊράκ». Ο Τζαφέρ ήταν απόφοιτος της Εμπορικής Σχολής Σαμουήλ. Αυτούσιο το άρθρο, ημερομηνίας 31 Μαΐου 1976, έχει ως εξής:

«Είναι γνωστός ο ζήλος με τον οποίο ο κ. Ντενκτάς εξυπηρετεί τα επεκτατικά σχέδια και τα συμφέροντα της Τουρκίας στην Κύπρο, έστω και αν αυτά είναι αντίθετα με τα συμφέροντα των Τουρκοκυπρίων αλλά και του τόπου του (της Κύπρου), γενικότερα. Παρουσιάζεται, μπορούμε να πούμε, ο κ. Ντενκτάς, στον ρόλο αυτό ‘‘Βασιλικότερος του Βασιλέως’’. Είναι ακόμη γνωστό ότι ο κ. Ντενκτάς επιβλήθηκε, σαν ηγέτης των Τουρκοκυπρίων και διαπραγματευτής στις ενδοκυπριακές, από κάποιες εξωκυπριακές δυνάμεις που χρησιμοποίησαν και ελληνοκυπριακά όργανά τους, για την προβολή του ως ηγέτη των Τουρκοκυπρίων.

Αυτός ο κύριος, λοιπόν, μιλώντας πρόσφατα στην Αμμόχωστο, στράφηκε εναντίον αυτών που απαιτούν να ανήκει η Κύπρος στους Κυπρίους και είπε στους ομοφύλους του ότι είναι απόγονοι των Τούρκων που ήρθαν στην Κύπρο το 1571.

»Αγνοεί εσκεμμένα ο κ. Ντενκτάς ότι το 1571 ήρθαν στην Κύπρο μόνο 6-7 χιλιάδες στρατιώτες από την Ανατολία, χωρίς θρησκευτική διάκριση, αλλά με μόνο χαρακτηριστικό το ότι ήταν κάτοικοι της Ανατολίας. Από τότε ο βίαιος εξισλαμισμός των χριστιανών κατοίκων της Κύπρου ανέβασε τον αριθμό των μουσουλμάνων στο σημερινό του επίπεδο.

»Θα θυμίσουμε ακόμα στον κ. Ντενκτάς ότι και αυτός ο ίδιος είναι απόγονος εξισλαμισμένων Κυπρίων χριστιανών και όχι των Τούρκων που ήρθαν το 1571».

Έγραφε σχετικά η τουρκοκυπριακή εφημερίδα του Φαζίλ Κουτσιούκ, «Χαλκίν Σεσί», μετά την πραξικοπηματική ανάληψη της ηγεσίας των Τουρκοκυπρίων από τον Ντενκτάς:

«Υπενθυμίζουμε σε μερικούς ηγέτες της κοινότητάς μας, που επιδιώκουν τώρα την απόλυτη ηγεσία, ότι γνωρίζουμε πολύ καλά ότι στο στήθος τους ακόμα βράζουν τα σημάδια του Σταυρού που φορούσαν οι πρόγονοί τους...

» Μήπως ο κ. Ντενκτάς οδηγείται στην εξυπηρέτηση των ανόσιων σχεδίων κατά της Κύπρου, από ένα σύμπλεγμα που τον αναγκάζει να αποδείξει ότι είναι γνήσιος Τούρκος και όχι Κύπριος;

»Τον ξαναθυμίζουμε λοιπόν: Δεν είναι Τούρκος. Και δεν είναι μόνο το δημοσίευμα της ‘‘Χαλκίν Σεσί’’ που λέγει ότι ‘‘στο στήθος του βράζουν τα σημάδια του Σταυρού που φορούσαν οι πρόγονοί του’’, αλλά και οι συγγενείς του που ζουν ακόμα στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου. Αλλά σ’ αυτό το τελευταίο θα επανέλθουμε».

*Το Στ΄ Μέρος την επόμενη Κυριακή