Δημόσια Νοσηλευτήρια: Η ώρα της ώριμης στήριξης και της μετρήσιμης προόδου

Η πρόσφατη εξαγγελία του Προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη, για πρόσθετα έργα ύψους 61,7 εκατομμυρίων ευρώ στα δημόσια νοσηλευτήρια αποτελεί μια εξέλιξη με ουσιαστική πολιτική και κοινωνική βαρύτητα. Σε συνδυασμό με το ήδη ανακοινωμένο πρόγραμμα υποδομών ύψους 145 εκατομμυρίων ευρώ, η συνολική κυβερνητική επένδυση ανέρχεται πλέον στα 206,7 εκατομμύρια ευρώ και διαμορφώνει ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα αναβάθμισης των δημόσιων δομών υγείας των τελευταίων δεκαετιών.

Η νέα αυτή επένδυση κατευθύνεται σε έργα που αγγίζουν νευραλγικούς τομείς του δημόσιου συστήματος υγείας και ανταποκρίνονται σε ανάγκες που έχουν καταγραφεί εδώ και χρόνια: στη δεύτερη και τρίτη φάση του Κέντρου Ψυχικής Υγείας Αθαλάσσας, στη νέα Μονάδα Λοιμωδών Νοσημάτων στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκωσίας, στην αναβάθμιση της Μονάδας Εντατικής Θεραπείας και του Παθολογικού Τμήματος στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρνακας, στη δημιουργία νέων χώρων για την Καρδιολογική και την Πνευμονολογική Κλινική, καθώς και στις σημαντικές παρεμβάσεις στο Νοσοκομείο Τροόδους. Πρόκειται για υποδομές που ανταποκρίνονται σε πραγματικές και διαχρονικές ανάγκες της κοινωνίας, καλύπτοντας κρίσιμους τομείς της σωματικής και ψυχικής υγείας.

Η ενίσχυση αυτή έρχεται σε μια καθοριστική περίοδο για τον Οργανισμό Κρατικών Υπηρεσιών Υγείας. Έργα ύψους περίπου 126 εκατομμυρίων ευρώ βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη σε νοσηλευτήρια και κέντρα υγείας, με ορίζοντα ολοκλήρωσης έως τον Ιούνιο του 2027. Παράλληλα, ο προϋπολογισμός του ΟΚΥπΥ για το 2026, ύψους 779,25 εκατομμυρίων ευρώ, εγκρίθηκε ομόφωνα από τη Βουλή και παρουσιάζεται ισοσκελισμένος.

Όλα τα παραπάνω συνθέτουν μια εικόνα σαφώς διαφορετική από εκείνη των πρώτων και δυσκολότερων χρόνων της μετάβασης των δημόσιων νοσηλευτηρίων στο νέο καθεστώς λειτουργίας τους. Στο παρελθόν έχω τοποθετηθεί κριτικά απέναντι στις καθυστερήσεις που σημειώθηκαν στη διαδικασία αυτονόμησης των δημόσιων νοσηλευτηρίων και στην ανάγκη ταχύτερης προώθησης ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων. Η κριτική εκείνη ήταν αναγκαία και παραμένει απολύτως συμβατή με τη σημερινή αναγνώριση της σημαντικής προόδου που καταγράφεται πλέον στη λειτουργία και την αναπτυξιακή πορεία του ΟΚΥπΥ, του Οργανισμού που ιδρύθηκε το 2017 και ανέλαβε επίσημα τη διοίκηση και διαχείριση των δημόσιων νοσηλευτηρίων το 2019, με κεντρικό στόχο τη σταδιακή διοικητική και οικονομική αυτονόμησή τους.

Η υπεύθυνη δημόσια τοποθέτηση προϋποθέτει συνεχή αξιολόγηση των δεδομένων και ετοιμότητα προσαρμογής στις εξελίξεις. Η συνέπεια αποτυπώνεται στην εφαρμογή σταθερών και αντικειμενικών κριτηρίων σε κάθε στάδιο μιας μεταρρυθμιστικής πορείας: στην έγκαιρη αναγνώριση των αδυναμιών, στην απαίτηση για ουσιαστικές διορθωτικές παρεμβάσεις και στην ανάδειξη της προόδου που επιτυγχάνεται. Μια τέτοια προσέγγιση ενισχύει τον δημόσιο διάλογο και συμβάλλει ουσιαστικά στη διαρκή βελτίωση των θεσμών και των υπηρεσιών.

Σήμερα, είναι εμφανές ότι βρίσκεται σε εξέλιξη μια σοβαρή και πολυεπίπεδη προσπάθεια αναβάθμισης των δημόσιων νοσηλευτηρίων, από τις πλέον ουσιαστικές των τελευταίων δεκαετιών. Η προσπάθεια αυτή αξίζει να στηριχθεί όχι άκριτα, αλλά με υψηλές απαιτήσεις ως προς την εφαρμογή, τη διαφάνεια και τα αποτελέσματά της. Όσο μεγαλύτερες είναι οι δημόσιες επενδύσεις, τόσο μεγαλύτερη είναι και η ευθύνη για την ορθολογική και αποτελεσματική αξιοποίησή τους.

Τα 206,7 εκατομμύρια ευρώ, συνεπώς, πρέπει να μετατραπούν σε πραγματικό και μετρήσιμο όφελος για τον Κύπριο ασθενή.

Αυτό προϋποθέτει, κατ’ αρχάς, την υλοποίηση των έργων εντός των προβλεπόμενων χρονοδιαγραμμάτων, τη συστηματική παρακολούθηση της πορείας τους και τη διαφάνεια ως προς τη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων. Προϋποθέτει, επίσης, σαφή σχεδιασμό για την πλήρη και αποτελεσματική λειτουργία κάθε νέας ή αναβαθμισμένης υποδομής. Προς αυτή την κατεύθυνση εργάζεται ο ΟΚΥπΥ μέσα από τον συντονισμό των διευθυντικών του στελεχών, τόσο σε επίπεδο νοσηλευτηρίων όσο και κεντρικής διοίκησης, και υπό τη συστηματική εποπτεία του Διοικητικού Συμβουλίου, το οποίο παρακολουθεί, αξιολογεί και συμβάλλει στη διαμόρφωση των στρατηγικών κατευθύνσεων του Οργανισμού. Άλλωστε, οι υποδομές αποκτούν αξία όταν υποστηρίζονται από επαρκώς στελεχωμένες υπηρεσίες, σύγχρονα πρωτόκολλα, αποτελεσματικές διαδικασίες και ισχυρούς μηχανισμούς κλινικής διακυβέρνησης και ελέγχου της ποιότητας.

Η επαρκής στελέχωση, η συνεχής εκπαίδευση, η αξιοκρατία και η δημιουργία ενός σύγχρονου και λειτουργικού εργασιακού περιβάλλοντος αποτελούν αναπόσπαστο μέρος κάθε ουσιαστικής μεταρρύθμισης και αποτελούν πεδία στα οποία ο ΟΚΥπΥ καλείται να συνεχίσει να επενδύει συστηματικά. Πρόκειται για ένα σύνθετο και απαιτητικό εγχείρημα, ιδιαίτερα εάν ληφθούν υπόψη οι διαχρονικές διοικητικές και οργανωτικές προκλήσεις που κλήθηκε να διαχειριστεί ο Οργανισμός κατά τη μετάβαση των δημόσιων νοσηλευτηρίων στο νέο καθεστώς λειτουργίας τους.

Εξίσου σημαντικό είναι να συνεχιστεί με ρεαλισμό και αποφασιστικότητα η πορεία προς την πλήρη διοικητική και οικονομική αυτονόμηση των δημόσιων νοσηλευτηρίων, ώστε ο ΟΚΥπΥ να μπορεί να λειτουργεί με μεγαλύτερη ευελιξία και αποτελεσματικότητα, να λαμβάνει έγκαιρα αποφάσεις, να διαχειρίζεται ορθολογικά τους πόρους του και να ανταποκρίνεται ταχύτερα στις ανάγκες των ασθενών και του συστήματος. Ο καθοριστικός ρόλος των δημόσιων νοσηλευτηρίων είναι άλλωστε αναγνωρισμένος από την κοινωνία, καθώς εξακολουθούν να αποτελούν τη ναυαρχίδα του τομέα της υγείας και βασικό πυλώνα ασφάλειας για τον πληθυσμό.

Η οικονομική βιωσιμότητα του Οργανισμού συνδέεται άμεσα με τη δημόσια αποστολή που επιτελούν τα νοσηλευτήριά του. Τα δημόσια νοσηλευτήρια επωμίζονται μεγάλο μέρος των επειγόντων και σύνθετων περιστατικών, διατηρούν υπηρεσίες ζωτικής σημασίας για την κοινωνία και αποτελούν καθημερινό σημείο αναφοράς για χιλιάδες πολίτες, περιλαμβανομένων ανθρώπων που ζουν με χρόνιες, σύνθετες και σπάνιες παθήσεις. Παράλληλα, αποτελούν βασικό πυλώνα της εθνικής ετοιμότητας και ανταπόκρισης σε περιόδους κρίσεων δημόσιας υγείας.

Η δημόσια αυτή αποστολή συνεπάγεται ένα πραγματικό και σημαντικό κόστος, το οποίο χρειάζεται να αποτιμάται με διαφάνεια, ακρίβεια και με βάση τις πραγματικές υποχρεώσεις του Οργανισμού. Παράλληλα, η συνεχής βελτίωση της αποδοτικότητας, η αντιμετώπιση διοικητικών καθυστερήσεων και η κάλυψη οργανωτικών αδυναμιών παραμένουν αναγκαίες προϋποθέσεις για τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου και βιώσιμου μοντέλου λειτουργίας.

Το ζητούμενο είναι, συνεπώς, η διαμόρφωση ενός βιώσιμου μοντέλου λειτουργίας που θα επιτρέπει στον ΟΚΥπΥ να εκπληρώνει πλήρως την κοινωνική του αποστολή και, ταυτόχρονα, να λειτουργεί με τις αρχές της χρηστής διοίκησης, της οικονομικής υπευθυνότητας και της λογοδοσίας.

Αυτό είναι και το ουσιαστικό περιεχόμενο της αυτονόμησης: η διαμόρφωση ενός ισχυρού και σύγχρονου οργανισμού, με σαφείς αρμοδιότητες, πραγματική επιχειρησιακή ευχέρεια, αποτελεσματικούς μηχανισμούς διοίκησης και πλήρη λογοδοσία για τα αποτελέσματά του.

Η επόμενη φάση για τα δημόσια νοσηλευτήρια συνδέεται πλέον με τη συστηματική αποτίμηση της απόδοσης και των αποτελεσμάτων της μεταρρυθμιστικής πορείας. Η πρόοδος οφείλει να αποτυπώνεται στην καθημερινή λειτουργία των νοσηλευτηρίων και, κυρίως, στην εμπειρία του ασθενούς: στους χρόνους αναμονής, στην έγκαιρη πρόσβαση στη διάγνωση και στη θεραπεία, στην αποτελεσματικότητα των Τμημάτων Ατυχημάτων και Επειγόντων Περιστατικών, στην ασφάλεια της φροντίδας, στην επάρκεια της στελέχωσης και στην ποιότητα των κλινικών αποτελεσμάτων.

Η παρακολούθηση συγκεκριμένων και αξιόπιστων δεικτών μπορεί να αποτελέσει βασικό εργαλείο διοίκησης, λογοδοσίας και συνεχούς βελτίωσης, προσφέροντας μια σαφέστερη εικόνα τόσο για την πρόοδο που επιτυγχάνεται όσο και για τα πεδία στα οποία εξακολουθούν να απαιτούνται στοχευμένες παρεμβάσεις.

Τα δημόσια νοσηλευτήρια παραμένουν το βασικό δίχτυ ασφαλείας του συστήματος υγείας της Κύπρου. Αναλαμβάνουν περιστατικά υψηλής πολυπλοκότητας, εξασφαλίζουν τη συνέχεια κρίσιμων υπηρεσιών και διαδραματίζουν αναντικατάστατο ρόλο σε κάθε περίοδο υγειονομικής κρίσης. Η ενδυνάμωσή τους, επομένως, δεν αφορά μόνο τον ΟΚΥπΥ. Αφορά την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα ολόκληρου του συστήματος υγείας.

Η πρόσθετη κυβερνητική χρηματοδότηση δημιουργεί μια σημαντική ευκαιρία. Η ευκαιρία αυτή πρέπει τώρα να μετατραπεί σε έργα που ολοκληρώνονται έγκαιρα, σε υπηρεσίες που λειτουργούν αποτελεσματικά και σε μια νέα σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον ΟΚΥπΥ και την κοινωνία.

Η πρόοδος χρειάζεται να αναγνωρίζεται, να στηρίζεται και να επιταχύνεται. Ταυτόχρονα, η λογοδοσία, η διαφάνεια και η συνεχής αξιολόγηση πρέπει να συνοδεύουν κάθε επόμενο βήμα. Αυτή είναι η ώριμη στάση που απαιτούν οι περιστάσεις και, κυρίως, αυτή είναι η στάση που δικαιούνται οι ασθενείς και οι πολίτες της χώρας μας.

Η προσπάθεια αναβάθμισης των δημόσιων νοσηλευτηρίων, ακόμη ένας ηχηρός άξονας της ανθρωποκεντρικής πολιτικής υγείας της παρούσας κυβέρνησης, εντάσσεται, παράλληλα, σε μια ευρύτερη μεταρρυθμιστική πορεία στον τομέα της υγείας, στην οποία καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει το Υπουργείο Υγείας μέσα από την ενίσχυση του εποπτικού και ρυθμιστικού του έργου και την προώθηση σημαντικών θεσμικών αλλαγών. Η θεσμοθέτηση νέων πλαισίων σε κρίσιμους τομείς, η προώθηση σειράς νομοσχεδίων, μεταξύ άλλων για την ανακουφιστική φροντίδα και την αποκατάσταση, τις Πανεπιστημιακές Κλινικές, καθώς και η δημιουργία του Εθνικού Κέντρου Κλινικής Τεκμηρίωσης και Ποιότητας Υπηρεσιών Υγείας, συνθέτουν ένα ευρύτερο περιβάλλον εκσυγχρονισμού, ικανό να ενισχύσει ουσιαστικά την ποιότητα, την επιστημονική τεκμηρίωση και τη λογοδοσία σε ολόκληρο το σύστημα υγείας.

Στην ίδια κατεύθυνση λειτουργεί και το ευρωπαϊκό θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο, μέσα από κανονισμούς, οδηγίες και συστάσεις που συμβάλλουν διαρκώς στη σύγκλιση και αναβάθμιση των εθνικών συστημάτων υγείας των κρατών-μελών. Στη διαμόρφωση και προώθηση αυτής της ευρωπαϊκής ατζέντας η Κυπριακή Δημοκρατία έχει τη δική της ουσιαστική συνεισφορά, μέσα από την ενεργό συμμετοχή της Κυβέρνησης και του Υπουργείου Υγείας στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και στις κοινές προσπάθειες για ένα ισχυρότερο, πιο ανθεκτικό και περισσότερο ασθενοκεντρικό ευρωπαϊκό περιβάλλον υγείας.

*BSC, MSc, PhD

Εκτελεστική Διευθύντρια Διεθνούς Ομοσπονδίας Θαλασσαιμίας

Πρόεδρος Εθνικής Επιτροπής Θαλασσαιμίας

Πρώην Επικεφαλής του Κέντρου Αναφοράς Ιογενών Παθήσεων του Υπουργείου Υγείας της Κύπρου

Πρώην Διευθύντρια του Συνεργαζόμενου Κέντρου Θαλασσαιμίας της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας στην Κύπρο

Πρώην Πρόεδρος Παγκύπριας Συμμαχίας Σπανίων Παθήσεων