Ανοιχτοί λογαριασμοί... €266 εκατομμυρίων από το Ταμείο Ανάκαμψης

Η 31η Αυγούστου αποτελεί την καθοριστική ημερομηνία για την Κύπρο και το Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, καθώς θα πρέπει να ολοκληρωθούν όλα τα ορόσημα και οι στόχοι που θα μπορούν να ληφθούν υπόψη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την τελική αξιολόγηση. Η Λευκωσία μπαίνει έτσι στην τελική ευθεία ενός προγράμματος που ξεκίνησε το 2021, άλλαξε σημαντικά στην πορεία και συνδέθηκε με δεκάδες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις.

Με βάση τα τελευταία επιβεβαιωμένα στοιχεία, η μέγιστη μη επιστρεπτέα χρηματοδότηση που αντιστοιχεί σήμερα στην Κύπρο ανέρχεται σε €1,02 δις, ενώ το εκτιμώμενο συνολικό κόστος του κυπριακού Σχεδίου διαμορφώνεται στo €1,02 δις.

Πρόκειται για ένα Σχέδιο που πλέον περιλαμβάνει 67 επενδυτικά σκέλη και 61 μεταρρυθμίσεις, με σημαντικό μέρος των πόρων να κατευθύνονται στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Συγκεκριμένα, το 42,09% του Σχεδίου αφορά κλιματικούς στόχους, ενώ το 30,03% συνδέεται με την ψηφιακή μετάβαση.

Από το €1,2 δις του 2021 στο σημερινό Σχέδιο

Το κυπριακό Σχέδιο δεν παρέμεινε ίδιο από την αρχική έγκρισή του. Το 2021 είχε συνολικό μέγεθος περίπου €1,2 δις, αποτελούμενο από €1,01 δις σε επιχορηγήσεις και €200,3 εκατ. σε δάνειο.

Στην πορεία, ωστόσο, το δανειακό σκέλος των €200,32 εκατ. αφαιρέθηκε πλήρως, με αποτέλεσμα το Σχέδιο να στηρίζεται πλέον ουσιαστικά στη μη επιστρεπτέα ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Η δανειακή χρηματοδότηση που είχε ήδη καταβληθεί θα πρέπει να επιστραφεί σύμφωνα με τους όρους της σχετικής δανειακής συμφωνίας.

Είχαν δεσμευθεί όλα τα διαθέσιμα κονδύλια

Ένα από τα βασικά στοιχεία που παρουσίαζε το Υπουργείο Οικονομικών τον Μάρτιο του 2026 ήταν ότι το 100% του περίπου €1,02 δις είχε ήδη δεσμευθεί, είτε μέσω δημοσίων συμβάσεων είτε μέσω συμβάσεων με δικαιούχους.

Την ίδια περίοδο, το Υπουργείο Οικονομικών ανέφερε ότι είχε ολοκληρωθεί το 95% των «σημαντικών μεταρρυθμίσεων» του Σχεδίου. Τα δύο στοιχεία καταδεικνύουν ότι, λίγους μήνες πριν από την εκπνοή του ευρωπαϊκού χρονοδιαγράμματος, η Κύπρος είχε ήδη προχωρήσει σε πολύ μεγάλο μέρος των συμβατικών και μεταρρυθμιστικών υποχρεώσεων που συνδέονται με το Ταμείο.

Ωστόσο, η δέσμευση ενός ποσού δεν ταυτίζεται με την εκταμίευσή του, ούτε η πρόοδος στις μεταρρυθμίσεις σημαίνει αυτομάτως ότι έχουν εκπληρωθεί όλα τα ορόσημα και οι στόχοι που απαιτούνται για την καταβολή του συνόλου των ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Επτά από τις εννέα δόσεις μέχρι το τέλος του 2025

Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025, η Κυπριακή Δημοκρατία είχε υποβάλει επτά από τις εννέα δόσεις χορηγίας, συνολικού ύψους €673 εκατ. σε ακαθάριστη βάση, ποσό που αντιστοιχούσε στο 66% της χρηματοδοτικής στήριξης.

Στις 19 Μαρτίου 2026, το ποσό που είχε ήδη εισπραχθεί από την Κύπρο ανερχόταν σε €589,5 εκατ., περιλαμβάνοντας τα καθαρά ποσά των δόσεων που είχαν εκταμιευθεί και τις προκαταβολές. Την ίδια στιγμή, οι δύο τελευταίες δόσεις αντιστοιχούσαν τότε σε περίπου €347 εκατ. και συνδέονταν με συνολικά 85 ορόσημα και στόχους, από τους οποίους οι 27 είχαν ήδη ολοκληρωθεί.

Το «αγκάθι» της πράσινης φορολογίας

Η πορεία των πληρωμών δεν ήταν χωρίς προβλήματα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του πέμπτου αιτήματος πληρωμής, ύψους €70,5 εκατ., το οποίο αφορούσε συνολικά 19 ορόσημα και στόχους που κάλυπταν οκτώ μεταρρυθμίσεις και 11 επενδύσεις.

Στις 12 Μαρτίου 2026 καταβλήθηκαν €21,2 εκατ., ενώ παρέμενε ανεκπλήρωτο το ορόσημο 19 για την πράσινη φορολογία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε καταστήσει σαφές ότι το υπόλοιπο ποσό θα μπορούσε να εξεταστεί προς καταβολή αφού η Κύπρος αντιμετωπίσει το συγκεκριμένο ανεκπλήρωτο ορόσημο.

Η περίπτωση αυτή αναδεικνύει τον τρόπο λειτουργίας του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Οι ευρωπαϊκές εκταμιεύσεις δεν πραγματοποιούνται απλώς επειδή έχουν προϋπολογιστεί έργα ή δαπάνες, αλλά συνδέονται με την αποδεδειγμένη εκπλήρωση συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων, οροσήμων και μετρήσιμων στόχων.

Το 6ο αίτημα και η εκπλήρωση 27 οροσήμων και στόχων

Για το έκτο αίτημα πληρωμής, ύψους €120 εκατ., η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε ως «ικανοποιητικά ολοκληρωμένα» 22 ορόσημα και πέντε στόχους, δηλαδή συνολικά 27 τον Ιούλιο του 2026.

Στο αίτημα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το νέο σύστημα αξιολόγησης των σχολείων, η διασυνοριακή ανταλλαγή δεδομένων υγείας για ηλεκτρονικές συνταγές και περιλήψεις ασθενών, οι ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας στον δημόσιο τομέα, η επέκταση των ηλεκτρονικών υπηρεσιών του συστήματος πολεοδομικών και οικοδομικών αδειών και η αναβάθμιση υποδομών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και έξυπνα δίκτυα στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Πρόκειται για παρεμβάσεις που αγγίζουν την εκπαίδευση, την υγεία, τη δημόσια διοίκηση, την ψηφιοποίηση και την πράσινη μετάβαση.

Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας για το έκτο αίτημα, η Επιτροπή υπολόγιζε ότι τα κονδύλια που θα έχουν καταβληθεί στην Κύπρο θα ανέλθουν σε €683 εκατ., ή στο 67% του Σχεδίου, ενώ το ποσοστό των εκπληρωμένων οροσήμων και στόχων θα βρίσκεται στο 62%.

Το ποσό των €683 εκατ. αφορά το σύνολο που θα καταβληθεί μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας του έκτου αιτήματος και όχι ποσό που παρουσιαζόταν ως ήδη πιστωμένο κατά την ημερομηνία της ανακοίνωσης.

Τι σημαίνει το 62%

Το 62% αποτελεί ίσως την καθαρότερη επίσημη εικόνα για το πόσο από το πρόγραμμα είχε περάσει από την ευρωπαϊκή διαδικασία αξιολόγησης μέχρι το συγκεκριμένο στάδιο.

Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι το υπόλοιπο 38% ήταν κατ' ανάγκην ανεκπλήρωτο ή ότι δεν είχε προχωρήσει σε εθνικό επίπεδο. Σημαίνει ότι, με βάση τη συγκεκριμένη επίσημη εικόνα, το 62% είχε φτάσει στο στάδιο της εκπλήρωσης που αναγνώριζε η Επιτροπή στο πλαίσιο της διαδικασίας πληρωμών.

Συνεπώς, μέρος των υπόλοιπων υποχρεώσεων συγκεντρώνεται στην τελική φάση του Σχεδίου και συνδέεται με την τελευταία δόση.

€265,8 εκατ. στην τελευταία δόση

Η ένατη και τελευταία δόση του κυπριακού Σχεδίου ανέρχεται σε €265.772.568 και η εξασφάλισή της συνδέεται με την ολοκλήρωση των τελικών υποχρεώσεων που έχουν συμφωνηθεί με την ΕΕ.

Ανάμεσα στους τελικούς στόχους περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η κατασκευή ή επέκταση έξι Green Points, καθώς και η δημιουργία τουλάχιστον 35 χιλιομέτρων βιώσιμων διαδρομών.

Συνεπώς, το τελευταίο κομμάτι του Ταμείου δεν αποτελεί μια τυπική διαδικασία είσπραξης του υπολοίπου. Συνδέεται με συγκεκριμένα έργα και αποτελέσματα που πρέπει ν’ αποδειχθεί ότι έχουν ολοκληρωθεί εντός των ευρωπαϊκών προθεσμιών.

Οι συνεχείς αναθεωρήσεις του κυπριακού Σχεδίου

Η τελική μορφή του Σχεδίου είναι αποτέλεσμα σειράς τροποποιήσεων. Στην αναθεώρηση που εγκρίθηκε στις 20 Ιουνίου 2025, οι αλλαγές που είχε ζητήσει η Κύπρος αφορούσαν συνολικά 87 μέτρα.

Ακολούθησε νέο αίτημα τροποποίησης στις 29 Μαΐου 2026, το οποίο αφορούσε 54 μέτρα λόγω «αντικειμενικών περιστάσεων», ενώ στις 17 Ιουλίου 2026 κατατέθηκε ακόμη ένα αίτημα που αφορούσε οκτώ μέτρα. Από αυτά, το ένα τροποποιήθηκε λόγω έλλειψης ζήτησης και τα άλλα επτά παρουσιάστηκαν ως καλύτερες εναλλακτικές για τη μείωση του διοικητικού βάρους.

Οι διαδοχικές αναθεωρήσεις καταδεικνύουν ότι ο αρχικός σχεδιασμός χρειάστηκε σημαντική προσαρμογή στην πορεία, ώστε το πρόγραμμα να ανταποκριθεί στις πραγματικές δυνατότητες υλοποίησης μέσα στα στενά χρονικά περιθώρια του Ταμείου.

Η 31η Αυγούστου κρίνει την τελική εικόνα

Το μεγαλύτερο βάρος πλέον πέφτει στην 31η Αυγούστου 2026, που αποτελεί την τελική προθεσμία ολοκλήρωσης των οροσήμων και στόχων του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Οι ευρωπαϊκές οδηγίες είναι σαφείς ότι οι ενέργειες που πραγματοποιούνται μετά την ημερομηνία αυτή δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη για θετική αξιολόγηση.

Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί ένα έργο να βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο ή μια μεταρρύθμιση λίγο πριν από την ολοκλήρωσή της. Για να συνυπολογιστεί στην τελική αξιολόγηση, η απαιτούμενη ενέργεια θα πρέπει να έχει πραγματοποιηθεί μέχρι το τέλος Αυγούστου.

Ακολούθως, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2026 για να υποβάλει τα τελευταία αιτήματα πληρωμής και τα απαιτούμενα αποδεικτικά στοιχεία, ενώ η τελική προθεσμία για τις πληρωμές από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι η 31η Δεκεμβρίου 2026.

Τι έχει λοιπόν εκπληρώσει η Κύπρος

Η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή μιας χώρας που έχει διανύσει σημαντικό μέρος της διαδρομής, χωρίς όμως να έχει ακόμη περάσει τη γραμμή του τερματισμού.

Από τη μία πλευρά, το 100% του διαθέσιμου προϋπολογισμού είχε δεσμευθεί, το Υπουργείο Οικονομικών τοποθετούσε ήδη από τον Μάρτιο στο 95% την ολοκλήρωση των «σημαντικών μεταρρυθμίσεων», ενώ μετά την αξιολόγηση του έκτου αιτήματος η Κομισιόν τοποθετούσε στο 62% την εκπλήρωση του συνόλου των οροσήμων και στόχων.

Από την άλλη, η πράσινη φορολογία αποτέλεσε εμπόδιο στην πλήρη καταβολή του πέμπτου αιτήματος, ενώ οι αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις δείχνουν ότι χρειάστηκαν σημαντικές προσαρμογές του αρχικού σχεδιασμού.

Γι' αυτό και η μέχρι σήμερα επίδοση μπορεί να χαρακτηριστεί θετική, όχι όμως ακόμη ολοκληρωμένη επιτυχία. Η πραγματική αποτίμηση θα εξαρτηθεί από το πόσα από τα εναπομείναντα ορόσημα θα αναγνωριστούν τελικά ως εκπληρωμένα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και κυρίως από το πόσο κοντά θα φτάσει η Κύπρος στην πλήρη αξιοποίηση των περίπου €1,02 δις που έχει στη διάθεσή της.

Με την τελευταία δόση να ανέρχεται σε περίπου €265,8 εκατ., το οικονομικό διακύβευμα στην τελική ευθεία παραμένει υψηλό. Η εξασφάλιση του μεγαλύτερου μέρους της εναπομείνασας χρηματοδότησης θα ενισχύσει τη συνολικά θετική αποτίμηση της κυπριακής επίδοσης. Αντίθετα, ενδεχόμενη απώλεια σημαντικού μέρους της τελευταίας δόσης θα διαφοροποιήσει αισθητά την τελική εικόνα, αφήνοντας πιο έντονο το αποτύπωμα των εκκρεμοτήτων και των καθυστερήσεων.