Ενδο-οικογενειακή βία και κακοποίηση

To φαινόμενο τείνει να πάρει δραματικές διαστάσεις συχνότητας
Το μέλος που υφίσταται την κακοποίηση, το θύμα, έχει φρούδες ελπίδες πως, ο σύντροφος που το κακοποιεί, θα αλλάξει
ΕΡΕΥΝΕΣ καταδεικνύουν πως συχνά η ψυχολογική βία είναι πιο έντονη και πιο επώδυνη από τη σωματική
Γι' ακόμα μια φορά, η κυπριακή κοινωνία συγκλονίστηκε από ένα νέο γεγονός ενδο-οικογενειακής βίας με τραγική κατάληξη. Η ενδοοικογενειακή βία είναι ένα φαινόμενο που τείνει να πάρει δραματικές διαστάσεις συχνότητας σε μια κοινωνία τόσο μικρή, όσο η κυπριακή. Ανέκαθεν σημειώνονταν κρούσματα και παρατηρούνταν επεισόδια ενδο-οικογενειακής βίας. Όμως, εξαιτίας και της οικονομικής κρίσης και της συνακόλουθης επίπτωσης στις σχέσεις ανθρώπων και ζευγαριών και της εντεύθεν υπονόμευσης του θεσμού του γάμου, τα κρούσματα ενδοοικογενειακής βίας τείνουν να αυξάνονται σε ανησυχητικό βαθμό.
Στις μέρες μας παρατηρείται πως η βία ανάμεσα σε ζευγάρια εντείνεται ραγδαία και φαίνεται να μετεξελίσσεται από μια μυστική οικογενειακή υπόθεση σε ένα σημαντικό κοινωνικό πρόβλημα. Με τη λέξη «μυστική», εννοούμε ότι η κακοποίηση βρίσκει πρόσφορο έδαφος μέσα στο ίδιο το σπίτι του θύματος, ίσως αν θέλετε στο τελευταίο καταφύγιό του, αφού εκεί, μεταξύ συζύγων ή συντρόφων, εκδηλώνονται οι πιο ακραίες και βίαιες συμπεριφορές πίσω από κλειστές πόρτες και κλειστά παράθυρα.
Η κακοποίηση συγκαταλέγεται σε διάφορες μορφές βίας. Ειδικά η ενδοοικογενειακή βία αφορά τη σωματική, τη σεξουαλική, την ψυχολογική βία καθώς και τον οικονομικό έλεγχο, που οδηγεί, εν τέλει, σε οικονομική στέρηση. Αλήθεια, πόσο εύκολα κάτι φαινομενικά ανώδυνο, το οποίο πολλές φορές προσπερνάμε, μπορεί στο τέλος να καταλήξει να γίνεται ένα έντονο ράπισμα βίας στην ψυχή του ατόμου. Έρευνες καταδεικνύουν πως συχνά η ψυχολογική βία είναι πιο έντονη και πιο επώδυνη από τη σωματική (Straus & Sweet, 1992, Walker, 1997).
Σε κάθε οικογένεια υπάρχουν τα πολιτισμικά στοιχεία (θρησκεία, ηθική, έννοια γάμου, σχέσεις εξουσίας μεταξύ των δύο φύλων), τα οποία καθορίζουν το κάθε οικογενειακό σύστημα διαφορετικά και ανάλογα. Αυτά τα στοιχεία φτάνουν σε σημείο να συναινούν στο να ενισχύονται λόγοι ανοχής της κακοποίησης στο ζευγάρι. Ιδιαίτερα έντονο αυτό το φαινόμενο ήταν σε παλαιότερα χρόνια.
Συνήθως ο τρόπος που λειτουργεί ο/η σύζυγος ή σύντροφος μέσα στη σχέση, είναι ένα απόκτημα το οποίο προέρχεται από την οικογένεια, για το ρόλο του κάθε φύλου. Στη συνέχεια το παραχωρούν σαν πολιτισμική κληρονομιά και στα παιδιά τους. Τα παιδιά καλούνται να πληρώσουν το τίμημα σχέσεων που δυσλειτουργούν, αφού είναι οι πιο αδύναμοι κρίκοι μέσα στο υπό κατάρρευση σπίτι, όπου ένα παιδί φανερώνει και γνωστοποιεί τα προβλήματα της οικογένειας. Δεν είναι τυχαίο ότι πάντα πίσω από ένα παιδί με πρόβλημα, υπάρχει και πρόβλημα στη σχέση των γονιών (Haley, 2000), που καταλήγουν να δένονται με δεσμά αντί με δεσμούς, τα οποία τους επηρεάζουν σωματικά και ψυχικά.
Πολύ συχνό είναι το φαινόμενο συζύγων ή συντρόφων που δέχονται κακοποίηση, να θέτουν πολλές δικαιολογίες ώστε να αποφύγουν να αντιμετωπίσουν την οδυνηρή πραγματικότητα μιας βασανιστικής σχέσης. Μια ισορροπημένη σχέση εξυπακούεται με διεκδίκηση των προσωπικών αναγκών και ταυτόχρονη ανταπόκριση ευαισθησίας και σεβασμού στις ανάγκες του συντρόφου. Όταν υπάρχει, όμως, κακοποίηση, αυτό παύει να ισχύει. Ο κύκλος της βίας ενισχύεται και μεγεθύνεται από αρνητικά και δυσάρεστα συναισθήματα, όπως: λύπη, απογοήτευση, ανέκφραστος και άλυτος θυμός, ενοχή, καταπιεσμένη επιθετικότητα, αίσθημα εξευτελισμού, υποβίβασης, αδυναμία να αντιδράσει και δέχεται παθητικά τα πάντα, αίσθημα ανασφάλειας, έλλειψη εμπιστοσύνης, αίσθημα προδοσίας τόσο για τον/την ίδιο/α όσο και για τον/την σύντροφο, αίσθημα εξαπάτησης, παθολογική ζήλια (Walker 1991).
Η ζήλια είναι ένα αίσθημα, το οποίο μπορεί πολύ εύκολα να πυροδοτήσει την επιθετική συμπεριφορά, καθώς επίσης και η διαφορά στον τρόπο που τα ζευγάρια εννοούν τις υποχρεώσεις τους εντός του σπιτιού, η επιμέλεια των οικονομικών, η ανατροφή των παιδιών. Τα βίαια επεισόδια μοιάζει να μην έχουν τέλος. Δεν σημαίνει πως όταν τελειώνει ένα βίαιο επεισόδιο δεν θα υπάρξει και ένα καινούριο. Η βίαιη συμπεριφορά συνοδεύεται πάντα με ένα βαρύ φραστικό επεισόδιο, αν και είναι πιθανόν το ζεύγος να περάσει κατευθείαν στη φάση της σωματικής βίας με μία μόνο φράση.

Παρατηρείται, επίσης, πως η βία δεν είναι διαρκής ούτε γίνεται σε τυχαία χρονικά διαστήματα. Υπάρχει η φάση της έκρηξης και της έντασης ή το επεισόδιο κακοποίησης και η φάση της ηρεμίας ή η περίοδος αγάπης. Οι φάσεις αυτές μοιάζει να είναι σαν ένας κύκλος που, τελικά, μας βοηθά να καταλάβουμε πώς τα κακοποιημένα άτομα μεταβάλλονται σε θύματα, πώς γίνονται αδύναμα και γιατί δεν προσπαθούν να ξεφύγουν.
Καταλήγουμε, λοιπόν, στο συμπέρασμα πως η σχέση ενός ζευγαριού που υπάρχει βία μεταξύ τους, χαρακτηρίζεται συχνά βίαιη γενικότερα, και δεν μιλάμε για μεμονωμένα βίαια επεισόδια. Το μέλος που υφίσταται την κακοποίηση, το θύμα, έχει φρούδες ελπίδες πως, ο σύντροφος που το κακοποιεί, θα αλλάξει. Και το μέλος που κακοποιεί, ο θύτης, είναι πεπεισμένος ότι δεν ήθελε να βλάψει τον/τη σύντροφό του που αγαπά, αλλά να του/της δώσει να καταλάβει κάποια πράγματα, και έχασε τον έλεγχο. Αυτοί είναι οι συνηθέστεροι λόγοι, που οι δύο σύντροφοι κοροϊδεύουν τον εαυτό τους και δένονται ακόμα περισσότερο στα δεσμά μιας βίαιης σχέσης. Η ενδοοικογενειακή βία συντηρείται και ανατροφοδοτείται με την ανοχή που δείχνει το μέλος που κακοποιείται, εντείνοντας έτσι τον φαύλο κύκλο της βίας.
ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ-ΚΑΜΕΡΗ
Κοινωνική Λειτουργός σε δημόσια σχολεία/ Συστημική ψυχοθεραπεύτρια