Η κρίση στην Ευρωζώνη

Στην έκθεσή τους οι «πέντε» σημειώνουν ότι ορισμένες αποφάσεις θα πρέπει να λαμβάνονται ολοένα και πιο συλλογικά, αν και αποδέχονται ότι τα κράτη-μέλη της ζώνης του ευρώ θα συνεχίσουν να αποφασίζουν σχετικά με τη φορολογία και την κατανομή των δημοσιονομικών δαπανών
Οι πέντε πρόεδροι της ΕΕ, με έκθεσή τους, έθεσαν επί χάρτου τα φιλόδοξα σχέδιά τους για την εμβάθυνση και ολοκλήρωση της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Οι Πρόεδροι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Συνόδου Κορυφής, του Eurogroup, της ΕΚΤ και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θεωρούν ότι η έκθεσή τους θα διορθώσει τα προβλήματα που έφερε στην επιφάνεια η οικονομική κρίση και επιχειρούν μέσω της σταδιακής ενίσχυσης των δυνατοτήτων και εξουσιών των ευρωπαϊκών οργάνων να υπάρξει μία συντονισμένη οικονομική και δημοσιονομική πολιτική.
Ετεροχρονισμένες αλλαγές
Πράγματι, η οικονομική κρίση βρήκε απροετοίμαστη την Ευρωζώνη, καθώς δεν υπήρχαν οι μηχανισμοί άμεσης αντίδρασης για την αντιμετώπισή της. Οι μεγάλες αλλαγές και τα όποια μέτρα (Μηχανισμοί Στήριξης, Σύμφωνο Σταθερότητας κ.λπ.) ήρθαν ετεροχρονισμένα μετά το 2008, σε μια προσπάθεια να διασφαλιστεί η δημοσιονομική πειθαρχία των κρατών-μελών και να αποφευχθούν νέα περιστατικά υπερβολικών ελλειμμάτων.
Και είναι γεγονός ότι το οικοδόμημα του ευρώ δεν είχε εξ αρχής συνδυαστεί με παράλληλη δημοσιονομική ένωση. Αντίθετα, επιχειρήθηκε η συνύπαρξη οικονομιών με πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά και αντοχές. Η βιομηχανική Γερμανία, για παράδειγμα και η Κύπρος των υπηρεσιών, εφαρμόζουν κοινή νομισματική πολιτική, χωρίς όμως να υπάρχει ενιαίος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, κάτι το οποίο είναι πολύ δύσκολο να υπάρξει, παρά τη φιλόδοξη έκθεση των πέντε Πρόεδρων της ΕΕ.
Σε τρία στάδια
Οι πέντε ύπατοι άρχοντες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λοιπόν, επιδιώκουν όπως η έκθεσή τους αποτελέσει την καλύτερη απάντηση σ’ αυτά τα κενά, που εν πολλοίς αποδείχθηκαν καθοριστικά στα αποτελέσματα διαχείρισης της κρίσης. Προσπάθειά τους είναι να επιτευχθεί η νομισματική ολοκλήρωση μέσα από τρία στάδια.
Το πρώτο στάδιο αφορά την τόνωση της ανταγωνιστικότητας και της διαρθρωτικής σύγκλισης, την επίτευξη υπεύθυνων δημοσιονομικών πολιτικών τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και στο επίπεδο της ζώνης του ευρώ, την ολοκλήρωση της Χρηματοοικονομικής Ένωσης μέσα από τις ισχύουσες συνθήκες και τα υφιστάμενα μέσα. Το δεύτερο στάδιο αφορά τη συμφωνία μιας σειράς από κοινού συμφωνηθέντων στόχων, οι οποίοι θα μπορούσαν να καταστούν νομικώς δεσμευτικοί, ενισχύοντας ταυτόχρονα τον ρόλο του Eurogroup και το τρίτο στάδιο θα αφορά τη δημιουργία ενός κεντρικού μηχανισμού (με τη μορφή ενός Ευρωπαϊκού Υπουργείου Οικονομικών) για δημοσιονομική σύγκλιση και εποπτεία.
Σημειώνεται ότι μέσα στην έκθεση προτείνεται η δρομολόγηση ενός Ευρωπαϊκού Συστήματος Εγγύησης Καταθέσεων (EDIS), το οποίο θα μπορούσε να συσταθεί υπό τη μορφή συστήματος αντασφάλισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τα εθνικά καθεστώτα εγγύησης των καταθέσεων.
Και εθνικές επιλογές
Στην έκθεσή τους οι «πέντε» σημειώνουν ότι ορισμένες αποφάσεις θα πρέπει να λαμβάνονται ολοένα και περισσότερο συλλογικά, αν και αποδέχονται ότι τα κράτη-μέλη της ζώνης του ευρώ θα συνεχίσουν να αποφασίζουν σχετικά με τη φορολογία και την κατανομή των δημοσιονομικών δαπανών σύμφωνα με τις εθνικές τους πολιτικές επιλογές. Πάντως, δεν είναι καθόλου άσχετο με το όλο εγχείρημα και το σχέδιο δράσης, που υπέβαλε στις 17 Ιουνίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για ριζική μεταρρύθμιση της φορολογίας των εταιρειών στην ΕΕ. Στις κύριες δράσεις του σχεδίου συμπεριλαμβάνονται η επαναδρομολόγηση της κοινής ενοποιημένης βάσης φορολογίας των εταιρειών, η διασφάλιση ότι οι εταιρείες καταβάλλουν δίκαιο μερίδιο φόρου στη χώρα στην οποία πραγματοποιούν τα κέρδη τους και η ενίσχυση της φορολογικής διαφάνειας.
Δυνατότητες διαφοροποίησης
Οι πιο πάνω σκέψεις για αλλαγές έρχονται σε μια στιγμή που Βρετανία και Ευρωπαϊκή Ένωση αρχίζουν διάλογο με σκοπό των εκσυγχρονισμό και τις απαραίτητες αλλαγές στις Συνθήκες της ΕΕ, υπό το φως της δήλωσης της κυβέρνησης της Βρετανίας για τη διενέργεια δημοψηφίσματος. Είναι σημαντικό να υπάρξει μια ολοκληρωμένη μελέτη, όσον αφορά την οικονομία κάθε χώρας μέλους της Ευρωζώνης, ώστε η μεταφορά οποιωνδήποτε αρμοδιοτήτων κεντρικά να μην οδηγεί σε χώρες δύο ταχυτήτων. Εν αντιθέσει με τις βιομηχανικές οικονομίες, το φορολογικό σύστημα αποτελεί σημαντικό οικονομικό εργαλείο για τις χώρες που αποτελούν χρηματοοικονομικά κέντρα. Συνεπώς, γίνεται αντιληπτό ότι η νομισματική ολοκλήρωση θα πρέπει να προσφέρει δυνατότητες διαφοροποίησης των εθνικών φορολογικών πολιτικών ανά περίπτωση, στο πλαίσιο πάντα των ευρωπαϊκών αρχών.
Ένας ενιαίος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, ο οποίος διαφαίνεται να είναι το όραμα των πέντε προέδρων, αποτελεί ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα, διότι από τη μια προϋποθέτει τη μεταφορά κεφαλαίων από τις αναπτυγμένες χώρες σε αυτές που αντιμετωπίζουν κάποια προβλήματα (αυτό γίνεται σε κάποιο σημείο μέσα από τα προγράμματα των ευρωπαϊκών διαρθρωτικών ταμείων) και από την άλλη να λαμβάνει υπ' όψιν τη διαφορετικότητα των οικονομιών των χωρών-μελών της Ευρωζώνης.
ΤΑΣΟΣ ΓΙΑΣΕΜΙΔΗΣ
Board Member, KPMG Limited