ΜΟΥΤΟΥΛΛΑΣ Ένα στολίδι μέσα στο βουνό

ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΜΜΕΝΑ ΧΩΡΙΑ, ΕΡΗΜΩΜΕΝΑ ΣΠΙΤΙΑ, ΞΕΧΑΣΜΕΝΟΙ ΤΟΠΟΙ...
Την ημέρα των ερωτευμένων πάμε στον Μουτουλλά. Στο χωριό το οποίο είναι χτισμένο μέσα σε ένα καταπράσινο τοπίο και βρίσκεται στην αγκαλιά του βουνού, με τα στενά δρομάκια, τα πετρόκτιστα σπίτια και το πανέμορφο μονοπάτι της φύσης
Ένα πανέμορφο χωριουδάκι, με εξαιρετική φυσική ομορφιά, χωμένο στην καρδιά της κοιλάδας της Μαραθάσας, σε υψόμετρο 800 μέτρων, ο Μουτουλλάς υπερηφανεύεται σήμερα για το πλούσιο παρελθόν του, τη βυζαντινή του παράδοση, τους φιλόξενους ανθρώπους του και τη γνήσια κουζίνα του.
Χαρακτηριστικό του χωριού είναι οι κεραμιδένιες και τσίγκινες στέγες των σπιτιών, οι κληματαριές στις αυλές, τα γραφικά μπαλκόνια και οι στενοί μαιανδρικοί δρόμοι. Οι κάτοικοι καλλιεργούν οπωροφόρα δέντρα: μηλιές, κερασιές, ροδακινιές, δαμασκηνιές κ.ά. Όλα τα περιβόλια ποτίζονται με το σύστημα της τεχνητής βροχής. Παλαιότερα, πολλοί κάτοικοι ασχολούνταν με την υλοτομία. Υπήρχαν, επίσης, πολλοί τεχνίτες της «σκάφης» και της «σανίδας».
Έτσι πήρε το όνομα του...
Κανείς δεν γνωρίζει ποια είναι η αρχική ονομασία του οικισμού που σήμερα φέρει το όνομα Μουτουλλάς. Για πρώτη φορά γίνεται αναφορά του ονόματος «Μουτουλλάς» στην κτητορική επιγραφή της εκκλησίας της Παναγίας του Μουτουλλά. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι κτήτορες της εκκλησίας ήταν ο Ιωάννης Γερακιώτης (Μουτουλλάς) και η σύζυγός του Ειρήνη.
Από αναφορές που υπάρχουν στον κώδικα 1129 του Παρισιού βγαίνει το συμπέρασμα ότι η εκκλησία της Παναγίας ήταν ιδιωτικός ναός που κτίστηκε σε οικισμό που υπήρχε στον συγκεκριμένο χώρο, αλλά δεν είναι γνωστό το όνομα που είχε αυτός ο οικισμός. Ο οικισμός αυτός φαίνεται πως, σε κατοπινά χρόνια, ονομάστηκε Μουτουλλάς. Ο Μουτουλλάς (Modoula) αναφέρεται σε μεσαιωνικούς χάρτες, καθώς και σε καταλόγους της εποχής των Ενετών. Το έτος 1885 άρχισε να λειτουργεί σχολείο στον Μουτουλλά, που στεγάστηκε σε υφιστάμενο παρεκκλήσι αφιερωμένο στην Αγία Μαρίνα. Το χωριό, σήμερα, επηρεασμένο από την αστυφιλία, αριθμεί περίπου 165 μόνιμους κατοίκους, ενώ το καλοκαίρι και τα Σαββατοκύριακα με την επάνοδο των αποδήμων πολλαπλασιάζονται.
Εκκλησίες του χωριού
Η κύρια εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στην Αγία Παρασκευή και κτίστηκε το 1938, σε χώρο όπου υπήρχε παλαιότερος ομώνυμος ναός και δεσπόζει στο κέντρο του χωριού. Πιο γραφική, όμως, με πανοραμική άποψη του χωριού, είναι η μικρή και πετρόκτιστη εκκλησία της Παναγίας του Μουτουλλά. Επιγραφή αναφέρει ως χρονολογία κτίσεως της εκκλησίας το έτος 1280, καθώς άλλες αναφορές μάς οδηγούν επίσης στο συμπέρασμα ότι η εκκλησία κτίστηκε ως οικογενειακό παρεκκλήσι. Σημαντικό στοιχείο είναι πως η συγκεκριμένη εκκλησία είναι η παλαιότερα χρονολογημένη εκκλησία της Κύπρου με αμφικλινή ξύλινη στέγη. Οι τοιχογραφίες του εσωτερικού φέρουν σπάνια και πρωτότυπα εικονογραφικά στοιχεία.

Τεράστιο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τοιχογραφία της Υπαπαντής στον νότιο τοίχο, η οποία μαζί με αυτήν που απεικονίζει τη Δευτέρα Παρουσία στο εξωτερικό του βόρειου τοίχου χρονολογούνται στο τέλος του 14ου αιώνα. Αξίζει να αναφερθεί πως το 1985 η εκκλησία της Παναγίας του Μουτουλλά καθώς και το μοναστήρι του Αγ. Ιωάννη του Λαμπαδιστή, που αναφέρθηκε πριν, περιλήφθηκαν στον κατάλογο των μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Επιπλέον στο πανέμορφο χωριό λειτουργούν άλλες τρεις εκκλησίες: η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, η οποία βρίσκεται σε ένα ειδυλλιακό και καταπράσινο τοπίο, η μικρή και ξυλόστεγη εκκλησία του Αγίου Μάμαντος, της οποίας το κτίσιμο ανάγεται στον 17ον ή 18ον αιώνα. Επίσης, πάνω στη βουνοκορφή, ανατολικά του χωριού, πρέπει να επισκεφθείτε το μικρό εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, το οποίο έχει εξαιρετική θέα του χωριού και ένα σπάνιο καμπαναριό τοποθετημένο πάνω σε ένα δέντρο.
Το περίφημο νερό του Μουτουλλά
Το καλοκαίρι του 1927 παραθέριζε στον Μουτουλλά ο Ιωάννης Μάλτας, χημικός και αγρονόμος από την Αίγυπτο, ο οποίος θεραπεύθηκε από προβλήματα που είχε με τα νεφρά και το στομάχι του πίνοντας νερό από την «Κάτω Βρύση» του χωριού. Με πρωτοβουλία και επίβλεψη του Ι. Μάλτα οι Μουτουλλιώτες, το 1927, έστειλαν το νερό για λεπτομερή ανάλυση στο Δημοτικό Χημείο του Παρισιού. Τα ευρήματα ήταν ότι το νερό του Μουτουλλά ήταν εφάμιλλο των περίφημων πηγών του Evian, του Vichi και άλλων όμοιων πηγών της Ευρώπης.
Επιπλέον λέγεται ότι στον Μουτουλλά υπάρχουν και θειούχα νερά. Στις όχθες του ποταμού Σέτραχου και σε απόσταση ενός περίπου χιλιομέτρου από τα τελευταία σπίτια του Μουτουλλά (προς τον Πεδουλά) υπάρχουν τέσσερεις πηγές θειούχων νερών. Ο χώρος των πηγών αυτών, που είναι εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς, ονομάζεται και «Λουτρά της Ρήγαινας», γιατί, σύμφωνα με την παράδοση, κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας μετέβαινε εκεί και έκανε το μπάνιο της η Ρήγαινα, η οποία τα καλοκαίρια παραθέριζε στον Μεσαιωνικό οικισμό «Μάραθο» (Marato), που βρισκόταν σε τοποθεσία απέναντι από τον Μουτουλλά.
Το μονοπάτι της φύσης
Δεν μπορείτε να επισκεφθείτε τον Μουτουλλά χωρίς να περπατήσετε στο πανέμορφο μονοπάτι της φύσης, οποιαδήποτε εποχή πάτε στο χωριό. Σκοπός της κατασκευής του μονοπατιού «Τα Λουτρά της Ρήγαινας και το Χλιο», στον Μουτουλλά, είναι να προβάλει τις φυσικές ομορφιές του χώρου και να αναδείξει θέματα από την ιστορία και την παράδοση του χωριού, μερικά από τα οποία έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και είναι μοναδικά για την Κύπρο. Το μονοπάτι είναι κυκλικό και η διαδρομή είναι περίπου 1,5 χλμ.

Παρόλο που υπάρχουν πολλά σημεία αναφοράς με ωραία θέα, τα τρία σημεία που θα αναφερθούν παρακάτω είναι τα πιο ξεχωριστά. Στο σημείο όπου είναι το Λουτρό της Ρήγαινας, το δρομάκι στενεύει και οι βράχοι κρέμονται από πάνω, οι λατζιές απλώνουν τα ασημόφυλλά τους και ο καταρράκτης δημιουργεί ένα όμορφο τοπίο ιδανικό για φωτογραφίες. Επίσης ωραίο τοπίο είναι «Το Χλιο». Στις πηγές των θειούχων πηγών, κάτω στον ποταμό Σέτραχο, μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’60 οι γυναίκες του Μουτουλλά πήγαιναν και έπλεναν τα ρούχα τους στο «χλιο», που σημαίνει το χλιαρό νερό των πηγών.

Ο συγκεκριμένος ποταμός είναι γνωστός και για τις δίκες που έγιναν για τα νερά του ανάμεσα στους κατοίκους της Λεύκας και της Μαραθάσας, που δικαίωσαν τους δεύτερους. Το τελευταίο σημείο, που αξίζει να σταματήσετε και να φωτογραφίσετε, προπάντων άμα πάτε την ημέρα των ερωτευμένων, είναι η «Γέφυρα των ερωτευμένων». Το μέρος αυτό το επισκέφτηκε το 1936 ο μεγάλος ποιητής της Κύπρου Κώστας Μόντης, όπου εμπνεύστηκε και έγραψε ποίημα για τους ερωτευμένους, έτσι χτίστηκε το γεφύρι και τώρα είναι σημείο για να δώσετε υπόσχεση αιώνιας αγάπης. Φιληθείτε γλυκά χείλη με χείλη, κλειδώστε την αγάπη σας με μία κλειδαριά στη γέφυρα και εξαφανίστε το κλειδί.
Πού να πάτε
Στον Μουτουλλά υπάρχει ο φούρνος «Το Μαραθεύτικο», ο οποίος είναι γνωστός για τα νόστιμα αλμυρά και το ολόφρεσκο ψωμί του. Επιβάλλεται να δοκιμάσετε τις ζεστές ταχινόπιτες και τα παξιμάδια από τον τοπικό φούρνο, γιατί η γεύση τους θα σας μείνει σίγουρα αξέχαστη. Επιπλέον στο χωριό υπάρχει και το γνωστό Καφενείο Κυριακίδη, το οποίο είναι διάσημο για τους λαχταριστούς λουκουμάδες της Πατρούς. Είναι ένα ιστορικό καφενείο που προσφέρει ίσως τους δημοφιλέστερους λουκουμάδες του νησιού, σημείο αναφοράς του Μουτουλλά, με μεγάλη βεράντα και υπέροχη θέα. Οι ξακουστοί του λουκουμάδες μετρούν μία ιστορία ενενήντα ετών. Μη φύγετε από το χωριό χωρίς να αγοράσετε την ταχινόπιτα από το «Μαραθεύτικο» και τους ζεστούς λουκουμάδες του κ. Κυριακίδη.
Ταβέρνα του χωριού
Στο χωριό σήμερα λειτουργεί μία ταβέρνα, η «Δροσερή Γωνιά», η οποία είναι ανοιχτή ολόχρονα και καθημερινά (εκτός Τρίτης), και βρίσκεται δίπλα από το Κοινοτικό Συμβούλιο. Η «Δροσερή Γωνιά» είναι μία παραδοσιακή κυπριακή ταβέρνα με πολύ καλό φαγητό, μεζέδες, σπιτικές ραβιόλες, ντόπια πιάτα με φρέσκα υλικά σε έναν χώρο με ζεστή ατμόσφαιρα, με τζάκι και υπέροχη θέα του χωριού. Όσοι θα επισκεφτούν το χωριό το καλοκαίρι μπορούν να απολαύσουν τον καφέ ή το γλυκό τους στο «Celsius Caf?», το οποίο βρίσκεται στην είσοδο του χωριού και η μοναδικότητα του έγκειται στο γεγονός ότι βρίσκεται, κυριολεκτικά, μέσα σε ένα παλιό ψυγείο φρούτων, το οποίο έχει διαμορφωθεί. Το καλοκαίρι η καφετερία είναι ανοιχτή Παρασκευές, Σάββατα και Κυριακές.
Συνταγή για Καϊκανά (Από την κ. Αθηνά)
Υλικά: 4 αβγά
1 ποτήρι γάλα
Λίγο αλάτι
Αλεύρι
Έψιμα
Μέθοδος: Βάζετε το αλεύρι, τα αβγά, το γάλα και λίγο άλας και τα ζυμώνετε μέχρι να γίνει χυλός. Έπειτα βάζετε φιστικέλαιο στο τηγάνι. Ρίχνετε όλον τον χυλό στο τηγάνι και το γυρίζετε μέχρι να κοκκινίσει λίγο και να ψηθεί. Όταν ψηθεί, ρίχνετε μέσα στο τηγάνι το έψιμα, το αφήνετε για κανένα 5λεπτο και μετά το βγάζετε και το σερβίρετε ζεστό.