Για διαδίκτυο φιλικό στα παιδιά

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ
Προς ολοκλήρωση η εθνική στρατηγική εναντίον της σεξουαλικής παρενόχλησης και του εκφοβισμού (cyberbullying), ανηλίκων, στον κυβερνοχώρο
Ανδρέας Αναστασιάδης: «Οι καταγγελίες, πολλές φορές, για παιδική πορνογραφία γίνονται πάρα πολύ αργά, κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα το πορνογραφικό υλικό να διαδοθεί σε πολλούς άλλους λήπτες»
Ανδρέας Σώσειλος: «Ενώ πέτυχε ο τομέας της κοινωνίας των πολιτών, έρχεται το κράτος να τον αντικαταστήσει και θα συνεχίσουμε να επιμένουμε ότι αυτή είναι λανθασμένη πολιτική».
Η σημασία της εκπαίδευσης των παιδιών στους βασικούς κανόνες αυτοπροστασίας τους από σεξουαλική παρενόχληση ή εκφοβισμό (cyberbullying), όταν σερφάρουν στο διαδίκτυο, αλλά και της σχετικής εκπαίδευσης των γονιών και των εκπαιδευτικών για τους κινδύνους στον κυβερνοχώρο, αναδείχθηκε στην τελευταία συνεδρία της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων την περασμένη Δευτέρα (11 Απριλίου 2016), πριν τη διάλυση της Βουλής ενόψει των βουλευτικών εκλογών της 22ας Μαΐου.

Αντικείμενο της συζήτησης ήταν η δράση της ομάδας εργασίας για την εθνική στρατηγική για την ασφάλεια στο διαδίκτυο για μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς, που συστάθηκε τον Ιανουάριο 2015 κάτω από τον συντονισμό του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου του Υπουργείου Παιδείας και τον γενικό συντονισμό του Γραφείου Επιτρόπου Ρυθμίσεως Επικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΓΕΡΗΕΤ), στο πλαίσιο της στρατηγικής κυβερνοασφάλειας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η ομάδα εργασίας του συγκεκριμένου έργου, που αποκαλείται Δράση 14 για τη δημιουργία κουλτούρας ασφάλειας, έχει 23 εταίρους από τον κυβερνητικό, τον ημικρατικό και τον ιδιωτικό τομέα, αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Δεκέμβρη 2016 και να υλοποιηθεί την περίοδο 2017-2020.

Τη δυσαρέσκειά του για την ανάληψη του συντονισμού της Δράσης 14 από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο εξέφρασε, στη διάρκεια της συνεδρίας, ο Ανδρέας Σώσειλος, (μέλος του Δ.Σ. του Ινστιτούτου Νευροεπιστημών και Τεχνολογίας Κύπρου - CNTI), που τα προηγούμενα δέκα χρόνια συντόνιζε το πρόγραμμα CyberEthics για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, με εταίρους από τον δημόσιο, τον ημικρατικό και τον ιδιωτικό τομέα.
«Ενώ πέτυχε ο τρίτος τομέας, της κοινωνίας των πολιτών, έρχεται το κράτος να τον αντικαταστήσει», παρατήρησε. «Γι’ αυτό το ζήτημα, θα συνεχίσουμε να επιμένουμε ότι είναι λανθασμένη πολιτική». Πάντως η Αναστασία Οικονόμου, προϊσταμένη του τομέα εκπαιδευτικής τεχνολογίας στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, διαβεβαίωσε ότι «έχει μπει το νερό στ’ αυλάκι για τη στρατηγική για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο και όλοι οι φορείς συμφωνούμε στην αξιοποίηση του διαδικτύου με δημιουργικότητα, υπευθυνότητα και ασφάλεια».
Επικάλυψη - επανάληψη προγραμμάτων;
Από την πλευρά των βουλευτών, ο Πρόεδρος της Επιτροπής Σοφοκλής Φυττής δήλωσε ότι «δεν γίνονται πολλά και σοβαρά βήματα για καλύτερο συντονισμό». Η Στέλλα Κυριακίδου του ΔΗΣΥ ανέφερε ότι «σήμερα, η εικόνα που μας δόθηκε είναι ότι έχουν όλοι ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον και γνοιάξιμο για το θέμα, αλλά υπάρχει επανάληψη δράσεων και εκπαιδεύσεων και έλλειψη συντονισμού, που θα λυθεί μόνο με την εφαρμογή μιας εθνικής στρατηγικής. Από το 2014 και μετά, με την κύρωση της Σύμβασης Λανζαρότε, έγινε πολύ πιο σωστός ο τρόπος εντοπισμού κατόχων παιδικού πορνογραφικού υλικού και ο αριθμός των καταγγελιών αυξήθηκε κατακόρυφα».
Η Σκεύη Κουκουμά του ΑΚΕΛ, που ήταν από τους εισηγητές του θέματος για συζήτηση, επεσήμανε ότι «δυστυχώς, παρόλο που από το 2013 η νέα κυβέρνηση επικαιροποίησε και επικύρωσε την απόφαση για δημιουργία εθνικής στρατηγικής για προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, τα πράγματα κινούνται με ρυθμούς χελώνας. Και σήμερα, παρόλο που το θέμα απασχολεί πολύ συχνά την Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ακούσαμε δυστυχώς τα ίδια, χωρίς οτιδήποτε νεότερο - μάλλον να γίνεται μια επικάλυψη και επανάληψη προσπαθειών και προγραμμάτων. Θεωρούμε πολύ σημαντική την αξιοποίηση των μη κυβερνητικών οργανώσεων που έχουν μια πολύχρονη εμπειρία και δράση στον τομέα αυτόν και αναφέρω το Ινστιτούτο Νευροεπιστημών και Τεχνολογίας Κύπρου και το CyberEthics, που θα μπορούσαν να τύχουν περισσότερης αξιοποίησης, όσο και άλλες οργανώσεις, που συμμετείχαν τα προηγούμενα χρόνια».
Αύξηση παιδικής πορνογραφίας
Αίσθηση προκάλεσαν στους βουλευτές τα στοιχεία του υπαστυνόμου Ανδρέα Αναστασιάδη, επικεφαλής του Γραφείου Καταπολέμησης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος του Αρχηγείου Αστυνομίας, που αποκάλυψε ότι το Γραφείο του ανέλαβε εκατοντάδες υποθέσεις παιδικής πορνογραφίας τα τελευταία χρόνια -32 το 2013, 104 το 2014, 154 το 2015 και 48 μέχρι τώρα το 2016- και παρατήρησε ότι «οι καταγγελίες, πολλές φορές, γίνονται πάρα πολύ αργά, κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα το πορνογραφικό υλικό να διαδοθεί σε πολλούς άλλους λήπτες».

Υπενθύμισε τον νέο Νόμο κατά της κακοποίησης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας του 2014 και τις υποχρεώσεις αναφοράς, κι εξήγησε ότι, «σε αρκετές περιπτώσεις, κάποιοι καθηγητές και άλλοι επαγγελματίες, οι οποίοι μέσα από τη δουλειά τους έχουν καθημερινή επαφή με τα παιδιά, καθυστερούν να καταγγείλουν τα εγκλήματα αυτά στην Αστυνομία».

Πληροφόρησε ότι η Αστυνομία διαθέτει πλατφόρμα online, στην οποία μπορούν να γίνουν και ανώνυμες καταγγελίες και προειδοποίησε πως «είναι ανησυχητικό το ότι ανήλικα κορίτσια, από μόνα τους, με ευκολία, χωρίς καν να υπάρχει εκφοβισμός σε βάρος τους, ή πρόκληση, αποστέλλουν δικές τους φωτογραφίες σε άλλους - ίσως για φλερτ, ίσως για άλλους λόγους, για τους οποίους δεν έχουμε πάρει καθαρή απάντηση. Γι’ αυτό είναι σημαντική η πρόληψη και η ενημέρωση, αφού όταν οι ανήλικοι βάλουν αυτές τις φωτογραφίες στο διαδίκτυο, δυστυχώς παρατηρείται άμεση διάδοσή τους».
Από την πλευρά του ο Κωνσταντίνος Τσιούρτος, διευθυντικό στέλεχος του CNTI, μίλησε για «αλματώδη αύξηση» των καταγγελιών σεξουαλικής παρενόχλησης ανηλίκων στο διαδίκτυο τα τελευταία χρόνια και αναφέρθηκε «σε περισσότερες από χίλιες, μέσα στο 2015», στο πλαίσιο του CyberEthics και των δύο τηλεφωνικών του γραμμών, hotline (τηλ. 22674747) και helpline (τηλ. 70000116).
Σημειώνουμε στο σημείο αυτό, την υπενθύμιση που έκανε στους παρευρισκομένους ο Πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Σοφοκλής Φυττής, επικαλούμενος στοιχεία των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας, από έρευνα μεταξύ 3 χιλιάδων παιδιών, ότι το 13,6% από αυτά υπήρξαν θύματα ηλεκτρονικού εκφοβισμού, 8.3% ήταν δράστες και 8% ήταν εθισμένα στη χρήση του διαδικτύου.
Τι λένε τα ίδια τα παιδιά;
Σε συγκεκριμένα προγράμματα που υλοποιούνται τα τελευταία δέκα χρόνια στα σχολεία για την εκφοβιστική συμπεριφορά, περιλαμβανομένου του διαδικτυακού εκφοβισμού, αναφέρθηκε, εκ μέρους της Υπηρεσίας Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας, η εκπαιδευτική ψυχολόγος Έρνη Σισμάνη Παπακώστα. Μίλησε για το διακρατικό πρόγραμμα «Δάφνη» που υλοποιήθηκε με ευρωπαϊκά κονδύλια, προσθέτοντας ότι ακόμα και μετά που αυτό τέλειωσε, η Υπηρεσία εξακολουθεί να το συντηρεί χωρίς κονδύλια και παρά το ότι οι εκπαιδευτικοί ψυχολόγοι έχουν ένα ιδιαίτερα βαρυφορτωμένο πρόγραμμα.
Από το Γραφείο της Επιτρόπου για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Παιδιού, που συμμετέχει στη Δράση 14 ως παρατηρητής, η Χριστιάνα Πασά πληροφόρησε ότι προγραμματίζεται διαβούλευση με την Ομάδα Εφήβων της Επιτρόπου «για να ληφθούν οι απόψεις των παιδιών για τη συμπεριφορά τους στο διαδίκτυο, για το πώς τα ίδια τα παιδιά προσπαθούν να προστατεύσουν τον εαυτό τους στο διαδίκτυο και για τη συμπεριφορά των παιδιών προς άλλους χρήστες παιδιά».
Η Στεφανία Σταυρίδου από τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας αναφέρθηκε σε παιδιά θύματα -ή και θύτες- του διαδικτύου, «που μπήκαν στο facebook και σε διάφορα μέσα επικοινωνίας»... Είπε ότι οι Υπηρεσίες, δυστυχώς, επιλαμβάνονται των υποθέσεων μετά που αυτές συμβαίνουν, «όταν τα παιδιά βρίσκονται ήδη σε δύσκολη θέση», και σημείωσε ότι «προσπαθούμε να προλάβουμε, συζητώντας και με τους γονείς, γιατί πολλές φορές οι γονείς δεν παίρνουν είδηση τι γίνεται στο διαδίκτυο».
«Επειδή έτσι αποφάσισε το κράτος»
Διάλογο με την εκπρόσωπο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, Αναστασία Οικονόμου, προκάλεσαν οι παρεμβάσεις των στελεχών του Ινστιτούτου Νευροεπιστημών και Τεχνολογίας Κύπρου και του προγράμματος CyberEthics, Ανδρέα Σώσειλου και Κωνσταντίνου Τσιούρτου, σε σχέση με την εθνική στρατηγική για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, που μέχρι τώρα συντόνιζε το Ινστιτούτο.

«Θα συνεχίσουμε ν’ αγωνιζόμαστε, γιατί μας αφορούν εδώ και 25 χρόνια τα ζητήματα της κοινωνίας των πολιτών και θα προσφέρουμε τις υπηρεσίες μας σαν συνεργάτες τώρα, επειδή έτσι αποφάσισε ο δημόσιος τομέας», παρατήρησε ο Ανδρέας Σώσειλος. «Συνεργαζόμαστε με το Γραφείο του Επιτρόπου Ρυθμίσεως Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και Ταχυδρομείων για την εθνική στρατηγική και θα προσφέρουμε τις γνώσεις μας. Πάντως, πριν έναν χρόνο, κάναμε συγκεκριμένη πρόταση στο Υπουργείο Παιδείας για ένα Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου, ώστε να πάμε ένα βήμα παρακάτω, για δημιουργία ενός χώρου φιλοξενίας αυτών των δραστηριοτήτων.

»Δυστυχώς δεν είχαμε καμιά απάντηση γιατί ο δημόσιος τομέας, το κράτος, λειτουργεί με άλλες διαδικασίες για να εγκρίνει έργα. Παρόλο που εμείς έχουμε πολύ μεγάλη πείρα με την Ευρωπαϊκή Ένωση και κερδίσαμε δέκα προγράμματα με ευρωπαϊκά κονδύλια, ζητήσαμε την αρωγή του κράτους, αλλά δυστυχώς, αντί αρωγής, υπάρχει κάποια υποκλοπή. Η Βουλή πρέπει να πάρει θέση, ότι δεν χρειάζεται να παρεμβαίνει το κράτος, αν ο τρίτος τομέας, των οργανώσεων των πολιτών, χειρίζεται σωστά και αποδοτικά κάποια ζητήματα. Το κράτος και η σημερινή Κυβέρνηση θέλει να δώσει εργασία στον ιδιωτικό και στον τρίτο τομέα και όχι να την παίρνει - και αυτό θα πρέπει να εφαρμοστεί και σε αυτό το ζήτημα».
Ο Κωνσταντίνος Τσιούρτος ανέφερε ότι «το κράτος πρέπει να έχει τον εποπτικό ρόλο στην πολιτική για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, όμως κι εμείς ως οργανισμός CNTI και το έργο CyberEthics, με τη μοναδική τεχνογνωσία και εμπειρία που έχουμε τα τελευταία δέκα χρόνια, θεωρούμε ότι πρέπει να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη η προσφορά μας και να υπάρχει μια αναγνώριση. Τον τελευταίο έναν χρόνο, σε κάποιο βαθμό, έγιναν, δυστυχώς, κάποιες παρεξηγήσεις... με στεναχωρεί που το λέω... παρόλο που είχαμε εξαίρετη συνεργασία».
Η Αναστασία Οικονόμου απάντησε λέγοντας ότι «όλοι μιλούμε με πάθος για το θέμα, γιατί είναι κάτι που αγαπούμε και θέλουμε να προωθηθεί. Δεν πρέπει να βλέπουμε προς την κατεύθυνση του να επιζητούμε πατρότητα ή μητρότητα αυτού του θέματος... Η προσπάθεια είναι να μπούμε κάτω από μια εθνική στρατηγική, όλοι όσοι συνεισφέρουμε. Το κράτος, μέσα από τον εποπτικό ρόλο που θέλει να έχει, δεν έχει στόχο να κερδοσκοπήσει, ούτε ν’ ανατρέψει τις πρωτοβουλίες όλων των υπολοίπων (εταίρων). Υπάρχει μια πικρία, ότι το κράτος θέλει να υποκαταστήσει τις πρωτοβουλίες των μη κυβερνητικών οργανισμών, αλλά αυτό που επιδιώκεται είναι να σχεδιαστούν οι ενέργειες με βάση τους δείκτες και τη στρατηγική, να ακολουθηθούν οι αρμόζουσες διαδικασίες και να υλοποιηθούν».
Ανδρέας Σώσειλος: «Όλοι ενδιαφερόμαστε για το ίδιο αντικείμενο. Ούτε κι εμείς θέλουμε να κάνουμε κέρδος. Είμαστε, εξ ορισμού, οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών. Αυτό που θέλουμε είναι να συνεχίσει απρόσκοπτα το έργο και ν’ αναπτυχθεί, αποκτώντας συντονισμό - αυτό που διαπιστώσατε κι εσείς οι βουλευτές ότι λείπει. Εμείς κάνουμε αυτές τις προσπάθειες, αλλά αυτές, δυστυχώς, συγκρούονται με τον τρόπο που ο κάθε οργανισμός σκέφτεται την ανάπτυξη. Επειδή ο συντονισμός ελήφθη ήδη από το Δημόσιο, δεν ξέρουμε για ποιον λόγο, ενδεχομένως να μη θέλει το Δημόσιο να βάλει και τον ιδιωτικό, ή και τον άλλο τομέα, στο επόμενο έργο».
Στέλλα Κυριακίδου, βουλευτής ΔΗΣΥ: «Πάντα πρέπει να υπάρχει κάποιος συντονιστής».
Ανδρέας Σώσειλος: «Γιατί δεν ήταν καλός αυτός που υπήρχε ώς τώρα; Πρέπει ν’ αλλάξει αυτή η πρακτική και θέλουμε να υπάρχει εμπιστοσύνη στον μη κυβερνητικό τομέα».
Πώς η CYTA προστατεύει τα παιδιά
Αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα εξής, σε σημείωμα της CYTA προς την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων:
*«Η δράση της CYTA περιλαμβάνει την υπηρεσία Safe Internet, για να βοηθήσει τους πελάτες της να προστατέψουν τα παιδιά τους από το παράνομο, ανεπιθύμητο και επιβλαβές περιεχόμενο του διαδικτύου. Η υπηρεσία παρέχει ένα λογισμικό φιλτραρίσματος. Μέσα από μια σχετικά εύκολη και πρακτική διαδικασία ο γονιός μπορεί να επιλέξει, ξεχωριστά για κάθε παιδί, τις κατηγορίες διαδικτυακού περιεχομένου, συγκεκριμένες ιστοσελίδες ή/και εφαρμογές διαδικτύου στις οποίες δεν επιθυμεί να έχει πρόσβαση το παιδί του.
*Η υπηρεσία Cytanet έχει σχεδιάσει και αναπτύξει ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα με τίτλο “Διαδίκτυο: Ένα Εργαλείο για Όλους”, που προσφέρεται από το 2001 σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας σε όλα τα σχολεία Δημοτικής, Μέσης και Τεχνικής Εκπαίδευσης και απευθύνεται σε μαθητές και εκπαιδευτικούς. Από το 2001 μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 1.000 παρουσιάσεις σε σχολεία σε όλη την Κύπρο, τις οποίες έχουν παρακολουθήσει πέραν των 108.000 μαθητών και εκπαιδευτικών.
*Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Safer Internet και CyberEthics, σε συνεργασία με το CNTI και άλλους φορείς. Στόχος του προγράμματος είναι η λειτουργία ενός Hotline, στο οποίο δίνεται η δυνατότητα στο κοινό να καταγγείλει παράνομο περιεχόμενο στο διαδίκτυο, η ευαισθητοποίηση του κοινού για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου και η δημιουργία μιας Helpline, η οποία υποστηρίζεται από εκπαιδευμένους ψυχολόγους και προσφέρει ψυχολογική υποστήριξη σε θέματα διαδικτύου.
*Ειδικό σύστημα προστασίας από το παράνομο περιεχόμενο διαδικτύου. Το σύστημα αυτό, που είναι γνωστό στην Ευρώπη ως “Cleanfeed”, εμποδίζει την πρόσβαση σε ιστοσελίδες οι οποίες περιέχουν παράνομο περιεχόμενο, με βάση την κυπριακή νομοθεσία. Οι κυριότερες ιστοσελίδες στις οποίες περιορίζεται η πρόσβαση περιλαμβάνουν περιεχόμενο με παιδική πορνογραφία.
*Η ιστοσελίδα Cyta Safety περιλαμβάνει χρήσιμες πληροφορίες για ασφαλή πλοήγηση στο διαδίκτυο για υπολογιστές, πλοηγούς διαδικτύου, κινητά τηλέφωνα, social media, καθώς και άλλους χρήσιμους συνδέσμους με οδηγίες και συμβουλές για την ασφαλή χρήση του διαδικτύου.
*Cyberbullying. Στρατηγική συνεργασία με τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό “Hope for Children”, για την προώθηση εκστρατείας κατά του σχολικού εκφοβισμού “Beat Bullying”. Αποτέλεσμα της συνεργασίας αυτής είναι η πρωτοποριακή εφαρμογή κινητού τηλεφώνου, HFCBeatBullying app. Η εφαρμογή αυτή είναι το πρώτο Android Beat Bullying Application στην Ευρώπη, το οποίο επιτρέπει στα παιδιά να έχουν ελεύθερη και ανώνυμη επικοινωνία, να μαθαίνουν τα τελευταία διεθνή νέα σε θέματα bullying, να βρίσκουν πρακτικές συμβουλές, να καλούν στην Ευρωπαϊκή Γραμμή Στήριξης Παιδιών και Εφήβων 116111 και να έχουν τη δυνατότητα άμεσης αποστολής μηνύματος για να καταγγέλλουν, είτε ό,τι βιώνουν, είτε ότι έχουν γίνει μάρτυρες εκφοβισμού.
*SafeMobile, ένα εργαλείο που ενδυναμώνει τους γονείς να παρέχουν ελεγχόμενη ελευθερία και να προστατεύουν τα παιδιά τους, όταν χρησιμοποιούν το κινητό τους τηλέφωνο. Η εφαρμογή δίνει τη δυνατότητα στους γονείς να καθορίζουν με ποια πρόσωπα θα μιλούν και θα ανταλλάσσουν SMS τα παιδιά τους, σε ποιες εφαρμογές του κινητού θα έχουν πρόσβαση τα παιδιά - ξέρουν, ανά πάσα στιγμή, πού βρίσκεται το παιδί τους μέσω του GPS Locator και έχουν ολοκληρωμένη πληροφόρηση για το είδος και τον χρόνο χρήσης που κάνει το παιδί από το smartphone του».