Πενήντα έξι χρόνια Κοινοβούλιο

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΒΟΥΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΚΛΟΓΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ, ΑΠΟ ΤΟ 1960 ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ
Ποια κόμματα συμμετείχαν - Ποια κατάφεραν να μπουν στη Βουλή και τι ποσοστά έλαβαν - Οι Πρόεδροι του Κοινοβουλίου και τα εκλογικά θρίλερ
Η μετεξέλιξη των κομμάτων, οι προσωπικότητες και οι ιστορικές πραγματικότητες
Αναλυτικά όλα τα εκλογικά αποτελέσματα από το 1960 μέχρι σήμερα - Ποιοι πολιτικοί έλαβαν μέρος στις εκλογές και ποια κόμματα εισήλθαν στη Βουλή - Ποιοι διεκδίκησαν τη θέση του Προέδρου του σώματος και ποιοι την κατέλαβαν
Σήμερα διεξάγεται ίσως η πιο αμφίρροπη κοινοβουλευτική εκλογική αναμέτρηση από την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, πριν από 56 χρόνια, για ανάδειξη των 56 αντιπροσώπων του λαού στον «ναό» της Δημοκρατίας, την κυπριακή Βουλή. Το μνημόνιο, η οικονομική κρίση, η ανεργία και η ανέχεια έχουν στιγματίσει την πολιτική σκηνή του τόπου, με τους πολίτες να απαξιώνουν ακόμα και τον κορυφαίο δημοκρατικό θεσμό της Βουλής. Μέσα από τα χρόνια, εξάλλου, τα δεδομένα άλλαξαν, νέοι κομματικοί σχηματισμοί δημιουργήθηκαν, τα παραδοσιακά κόμματα μετεξελίχθηκαν και έχασαν μεγάλο μέρος του σκληρού πυρήνα τους, αφού οι νέοι ψηφοφόροι στην πλειοψηφία τους δεν αποτελούν σήμερα πιστούς οπαδούς.
Δυσαρεστημένοι επίσης ψηφοφόροι με «δεξιές» ή «αριστερές» ιδεολογίες δεν έχουν πλέον ενδοιασμούς να ψηφίσουν άλλα κόμματα, καθώς νέα κόμματα και κινήματα εμφανίζονται ως μια φωνή διαμαρτυρίας, είτε από παλιούς πολιτικούς είτε από νέους ανθρώπους.
Τα νέα δεδομένα, όπως και η τροποποίηση του εκλογικού νόμου πριν από περίπου έξι μήνες, αυξάνοντας το εκλογικό μέτρο για την είσοδο στη δεύτερη κατανομή στο 3,6% από το 1,8%, που ίσχυε από τη δεκαετία του 1980, αναμένεται ότι θα έχουν καθοριστικό ρόλο στο ποια από τα 494 πρόσωπα από τους δώδεκα κομματικούς σχηματισμούς που διεκδικούν τις 56 έδρες της κυπριακής Βουλής θα τις εξασφαλίσουν και θα γίνουν κομμάτι της ιστορίας της.
Η ιστορία των βουλευτικών εκλογών της Κυπριακής Δημοκρατίας, έτσι και αλλιώς, είναι πάντα άκρως ενδιαφέρουσα.
Από το 1960 διεξήχθησαν 10 βουλευτικές εκλογικές αναμετρήσεις και 2 αναπληρωματικές εκλογικές αναμετρήσεις. Αναπληρωματικές εκλογικές αναμετρήσεις έγιναν το 1977 μετά τον θάνατο Μακαρίου και την ανάληψη της Προεδρίας από τον Σπύρο Κυπριανού και οι δεύτερες αναπληρωματικές έγιναν μετά τον θάνατο του βουλευτή Αμμοχώστου Κώστα Χατζηκακού (ΔΗΣΥ).
Με αφορμή τη σημερινή εκλογική μάχη, η «Σ» σας παρουσιάζει την ιστορία των βουλευτικών αναμετρήσεων από το 1960 έως και σήμερα.
Βουλευτικές εκλογές 1960
Οι βουλευτικές εκλογές του 1960 ήταν οι πρώτες βουλευτικές εκλογές στην ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας και πραγματοποιήθηκαν λίγες μέρες πριν επικυρωθεί από τη βρετανική Βουλή το νομοσχέδιο για την ανεξαρτησία της Κύπρου. Πραγματοποιήθηκαν στις 31 Ιουλίου 1960 και ήταν οι μοναδικές βουλευτικές εκλογές στις οποίες ψήφισαν και οι Τουρκοκύπριοι.
Οι θέσεις των βουλευτών ήταν 50. Βάσει του Συντάγματος, η αναλογία Ε/κ-Τ/κ βουλευτών πρέπει να είναι 70%-30%. Έτσι, οι Ελληνοκύπριοι βουλευτές που εκλέγονταν από την ελληνική κοινότητα ήταν 35 και οι Τουρκοκύπριοι βουλευτές που εκλέγονταν από την τουρκική κοινότητα ήταν 15.
Οι τριάντα πέντε έδρες της ελληνικής κοινότητας κατανεμήθηκαν ως ακολούθως: Α.Κ.Ε.Λ. πέντε έδρες, Πατριωτικό Μέτωπο τριάντα έδρες.
Στις συγκεκριμένες εκλογές η αποχή έφτασε στο 39,1% ενώ ο μετέπειτα Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Γλαύκος Κληρίδης έλαβε τις περισσότερες ψήφους στην περιφέρεια Λευκωσία (31.831 ψήφους).
Ο Γλαύκος Κληρίδης επίσης εξελέγει και πρώτος Πρόεδρος του Κυπριακού Κοινοβουλίου, με Αντιπρόεδρο τον Ορχάν Μουντερίσογλου. Και οι δύο εξελέγησαν άνευ ανθυποψηφίου.
Βουλευτικές εκλογές 1970
Δέκα χρόνια μετά έγιναν οι δεύτερες βουλευτικές εκλογές, την 5η Ιουλίου του 1970. Το 1965 οι βουλευτικές εκλογές δεν υλοποιήθηκαν, λόγω της έκρυθμης κατάστασης που επικρατούσε στην Κύπρο μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
Οι προγραμματισμένες εκλογές θα διεξάγονταν επίσης τον Ιούλιο του 1969, αλλά χρειάστηκε οι εκλογές να αναβληθούν, καθώς μόνο το ΑΚΕΛ ήταν οργανωμένο εκείνη την εποχή και οι εκλογές έγιναν έναν χρόνο μετά.
Πρώτο κόμμα αναδείχθηκε το Ενιαίο Kόμμα της Eθνικόφρονος Παρατάξεως, με την τριανδρία Γλαύκου Κληρίδη, Πολύκαρπου Γιωρκάτζη και Τάσσου Παπαδόπουλου, με 15 έδρες.
Ακολούθησε το ΑΚΕΛ του Εζεκία Παπαϊωάννου με 9 έδρες, η Προοδευτική Παράταξη του Οδυσσέα Ιωαννίδη με 9 έδρες, η ΕΔΕΚ του Βάσσου Λυσσαρίδη με 2 έδρες, ενώ το Δημοκρατικό Εθνικό Κόμμα του Τάκη Ευδόκα δεν κατάφερε να εισέλθει στη Βουλή.
Να αναφέρουμε επίσης ότι δεν διεξήχθησαν εκλογές για πλήρωση των δεκαπέντε εδρών της τουρκικής κοινότητας, οι οποίες παρέμειναν κενές, με το χάσμα ανάμεσα στις δύο κοινότητες να μεγαλώνει.
Τη θέση του Προέδρου για τη Β' βουλευτική περίοδο διεκδίκησαν οι Γλαύκος Κληρίδης και Βάσος Λυσσαρίδης. Ο Γλαύκος Κληρίδης εξασφάλισε τη θέση, καθώς συγκέντρωσε 27 ψήφους υπέρ και 2 ψήφους κατά, ενώ υπήρχαν και δύο αποχές.
Αξίζει να αναφερθεί ότι μετά το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974, καθήκοντα Προέδρου της Βουλής ανέλαβε ο Τάσσος Παπαδόπουλος.
Οι επόμενες βουλευτικές εκλογές θα διεξάγονταν στις 15 Ιουλίου 1975. Ωστόσο, λόγω της κατάστασης της χώρας, η θητεία της Βουλής και παράλληλα η θητεία του Προέδρου της παρατάθηκε με νόμο για έναν χρόνο. Καθήκοντα Προεδρεύοντος του σώματος ασκούσε ο Τάσσος Παπαδόπουλος.
Βουλευτικές εκλογές 1976
Οι πρώτες βουλευτικές εκλογές μετά το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή διεξήχθησαν την 5η Σεπτεμβρίου 1976, σε μια Κύπρο ρημαγμένη και εξαθλιωμένη από τις βαρβαρότητες των Τούρκων και με το ένα τρίτο των Ε/κ ξεριζωμένο από τα σπίτια τους, σε μια χώρα που αναζητούσε ενόχους και σε έναν λαό που δυστυχούσε.
Τις 35 έδρες των Ελληνοκυπρίων διεκδίκησαν δύο συνδυασμοί κομμάτων και έντεκα ανεξάρτητοι υποψήφιοι. Τον πρώτο συνασπισμό αποτελούσαν η Δημοκρατική Παράταξη, το AKEΛ και η ΕΔΕΚ, και τον δεύτερο ο συνασπισμός Δημοκρατικού Συναγερμού - ΔEK.
Από τον πρώτο συνασπισμό που επικράτησε στις εκλογές, συγκεντρώνοντας το 71,2% των ψήφων, η Δημοκρατική Παράταξη του Σπύρου Κυπριανού έλαβε 21 έδρες, το ΑΚΕΛ του Εζεκία Παπαϊωάννου 9 έδρες και η ΕΔΕΚ του Βάσου Λυσσαρίδη 4.
Έδρα κατέλαβε, επίσης, στην εκλογική περιφέρεια Λευκωσίας ο ανεξάρτητος υποψήφιος Τάσσος Παπαδόπουλος, ενώ το πλειοψηφικό σύστημα εμπόδισε τον Γλαύκο Κληρίδη και το κόμμα του ΔΗΣΥ να εισέλθουν στη Βουλή, αν και έλαβαν ποσοστό 27,6%.
Στην Προεδρία της Βουλής εξελέγη ομόφωνα ο Σπύρος Κυπριανού. Ωστόσο, μετά τον θάνατο του Προέδρου της Δημοκρατίας, του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, στις 3 Αυγούστου 1977, ο Σπύρος Κυπριανού ανέλαβε Προεδρεύων της Δημοκρατίας και κατόπιν εκλογών Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Στη θέση του εξελέγη ο Αλέκος Μιχαηλίδης, Προεδρεύων τότε του σώματος, με συνυποψήφιο τον Βάσο Λυσσαρίδη.
Βουλευτικές εκλογές 1981
Οι εκλογές της 24ης Μαΐου 1981 διεξήχθησαν για πρώτη φορά με το σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής. Αυτό σήμαινε ότι ένα κόμμα για να περάσει στη δεύτερη κατανομή έπρεπε να πάρει τουλάχιστον 10% παγκύπρια ή 8% και να εξασφαλίσει έναν βουλευτή από την πρώτη κατανομή. Η αποχή από τις εκλογές είχε κυρώσεις ενώπιον δικαστηρίου για τους πολίτες.
Στις εκλογές κατήλθαν επτά πλήρεις κομματικοί συνδυασμοί και έξι ανεξάρτητοι υποψήφιοι. Τα κόμματα που διεκδίκησαν τις εκλογές ήταν: Α.Κ.Ε.Λ.-Αριστερά, ΔΗ.ΚΟ., ΔΗ.ΣΥ., Σ.Κ. ΕΔΕΚ, Ένωση Κέντρου, Νέα Δημοκρατική Παράταξη (ΝΕ.ΔΗ.ΠΑ), Παγκύπριο Ανανεωτικό Μέτωπο (Π.Α.ΜΕ.). Οι τριάντα πέντε έδρες κατανεμήθηκαν ως ακολούθως: Α.Κ.Ε.Λ.-Αριστερά δώδεκα έδρες, ΔΗ.ΚΟ. οκτώ έδρες, ΔΗ.ΣΥ. δώδεκα έδρες, Σ.Κ. ΕΔΕΚ τρεις έδρες.
Πρόεδρος της Βουλής εξελέγη ο Γιώργος Λαδάς με 20 ψήφους υπέρ και 12 εναντίον. Δεν υπήρχε ανθυποψήφιος. Σημαντικό γεγονός της Δ' βουλευτικής περιόδου αποτελεί η απόφαση της 20ής Ιουνίου 1985 για αύξηση του αριθμού των βουλευτών από 50 σε 80.
Βάσει συντάγματος, το 70% έπρεπε να προέρχονται από την ελληνική κοινότητα και το 30% από την τουρκική κοινότητα. Έτσι, ο αριθμός των βουλευτών που εκλέγονται από την ελληνική κοινότητα ανήλθε στους 56 και των βουλευτών που εκλέγονται από την τουρκική κοινότητα ανήλθε στους 24.
Βουλευτικές εκλογές 1986
Οι πέμπτες βουλευτικές εκλογές διεξήχθησαν πρόωρα, στις 8 Δεκεμβρίου 1985, αντί τον Σεπτέμβριο του 1986. Την πρωτιά κατέκτησε το ΔΗΣΥ με 19 έδρες, ενώ το ΔΗΚΟ συγκέντρωσε 16 έδρες, το ΑΚΕΛ 15 και η ΕΔΕΚ 6.
Τη θέση του Προέδρου της Βουλής διεκδίκησαν για πρώτη φορά περισσότεροι από δύο βουλευτές. Υποψήφιοι ήταν οι Γλαύκος Κληρίδης, Γεώργιος Λαδάς, Εζεκίας Παπαϊωάννου και Βάσος Λυσσαρίδης.
Το σώμα αντιμετώπιζε για πρώτη φορά πρόβλημα σχετικά με τη διαδικασία εκλογής του Προέδρου του. Ομόφωνα η Βουλή ενέκρινε την ακόλουθη διαδικασία: Πρόεδρος της Βουλής εκλέγεται ο υποψήφιος που θα συγκεντρώσει τον αμέσως επόμενο ακέραιο αριθμό του μισού των παρόντων βουλευτών.
Αν δεν εκλεγεί Πρόεδρος κατά την πρώτη ψηφοφορία, ακολουθεί δεύτερη και Πρόεδρος της Βουλής εκλέγεται ο υποψήφιος που θα συγκεντρώσει τα 2/5 των εγκριτικών ψήφων των παρόντων ψηφιζόντων βουλευτών, παραλειπομένου τυχόν κλάσματος.
Αν δεν εκλεγεί Πρόεδρος της Βουλής κατά τη δεύτερη ψηφοφορία ακολουθεί τρίτη ψηφοφορία, κατά την οποία Πρόεδρος της Βουλής εκλέγεται ο υποψήφιος που θα εξασφαλίσει τις περισσότερες εγκριτικές ψήφους των παρόντων και ψηφιζόντων βουλευτών.
Πρόεδρος του σώματος εξελέγη ο Βάσος Λυσσαρίδης, στην τρίτη κατά σειρά ψηφοφορία. Συγκέντρωσε 22 ψήφους έναντι 19 του Γλαύκου Κληρίδη, 16 του Γεώργιου Λαδά και 14 του Εζεκία Παπαϊωάννου.
Βουλευτικές εκλογές 1991
Οι εκλογές διεξήχθησαν στις 19 Μαΐου, με τη σύμπραξη του ΔΗΣΥ του Γλαύκου Κληρίδη με το Κόμμα Φιλελευθέρων του Νίκου Ρολάνδη να παίρνει την πρώτη θέση με 20 έδρες.
Το ΑΚΕΛ-Αριστερά Νέες Δυνάμεις με τον Εζεκία Παπαϊωάννου ανέβηκε στη δεύτερη θέση και εξασφάλισε 18 έδρες, το ΔΗ.ΚΟ 11 έδρες και το Σ.Κ. ΕΔΕΚ 7 έδρες.
Πρόεδρος της Βουλής εξελέγη ο Αλέξης Γαλανός, ο οποίος συγκέντρωσε 31 ψήφους υπέρ (στήριξη από ΔΗΚΟ, ΔΗΣΥ και Φιλελεύθερους), ενώ ο συνυποψήφιός τους Βάσος Λυσσαρίδης συγκέντρωσε 25.
Βουλευτικές εκλογές 1996
Οι εκλογές της 26ης Μαΐου 1996 έγιναν με το σύστημα της αναλογικής (τροποποιήθηκε ο εκλογικός νόμος τον Ιούνιο του 1995). Ο ΔΗΣΥ, με τον Γιαννάκη Μάτση στην ηγεσία, πήρε την πρώτη θέση με 20 έδρες.
Τη δεύτερη θέση έλαβε το ΑΚΕΛ με τον Δημήτρη Χριστόφια με 19 έδρες, το ΔΗΚΟ την τρίτη θέση με 10 έδρες και την τέταρτη θέση η ΕΔΕΚ του Βάσσου Λυσσαρίδη με 5 έδρες.
Το Κίνημα Ελεύθερων Δημοκρατών, το νεοσύστατο κόμμα του Γιώργου Βασιλείου, κατάφερε να εκπροσωπηθεί με 2 έδρες. Την ίδια τύχη όμως δεν είχαν τα υπόλοιπα τρία νεοσύστατα κόμματα, οι Νέοι Ορίζοντες του Νίκου Κουτσού, το Ανανεωτικό Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό Κίνημα και το Κίνημα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών, που δεν κατάφεραν να συγκεντρώσουν το απαιτούμενο εκλογικό μέτρο του 1,79%, που ήταν το ελάχιστο ποσοστό εισδοχής στη Βουλή.
Το αξίωμα του Προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων διεκδίκησαν οι Σπύρος Κυπριανού και Βάσος Λυσσαρίδης. Πρόεδρος αναδείχθηκε ο Σπύρος Κυπριανού συγκεντρώνοντας 30 ψήφους υπέρ, ενώ ο ανθυποψήφιός του Βάσος Λυσσαρίδης συγκέντρωσε 26 ψήφους.
Βουλευτικές εκλογές 2001
Στις εκλογές της 7ης Μαΐου 2001 είχαμε για πρώτη φορά οκτακομματική Βουλή. Έπειτα από αρκετά χρόνια το ΑΚΕΛ, με τον Δημήτρη Χριστόφια σε ρόλο ηγέτη του αριστερού κόμματος, κατάφερε να εξασφαλίσει την πρώτη θέση στο Κοινοβούλιο με 20 έδρες, με τον ΔΗΣΥ του Νίκου Αναστασιάδη να συγκεντρώνει 19 έδρες.
Τρίτο κόμμα το ΔΗΚΟ του Τάσσου Παπαδόπουλου με 9 έδρες και τέταρτο κόμμα η ΕΔΕΚ- ΚΙ.ΣΟΣ. του Βάσσου Λυσσαρίδη με 4 έδρες. Στη Βουλή, επίσης, με μια έδρα μπήκαν οι Ε.ΔΗ του Γιώργου Βασιλείου, το Κίνημα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών, οι ΑΔΗΚ του Ντίνου Μιχαηλίδη, και οι Νέοι Ορίζοντες του Νίκου Κουτσού.
Πρόεδρος της Βουλής εξελέγη ο Δημήτρης Χριστόφιας, με συνυποψήφιο το Νίκο Αναστασιάδη.
Βουλευτικές εκλογές 2006
Οι εκλογές της 21ης Μαΐου του 2006 έγιναν στον απόηχο του δημοψηφίσματος για το σχέδιο Ανάν, με τον ΔΗΣΥ που υποστήριξε το σχέδιο να μην μπορεί και πάλι να αναρριχηθεί στην πρώτη θέση, ενώ το ΔΗΚΟ, μετά το «όχι» του τότε Προέδρου της Δημοκρατίας Τάσσου Παπαδόπουλου, κατόρθωσε να πάρει υψηλά ποσοστά .
Πρώτο κόμμα ανεδείχθη και πάλι το ΑΚΕΛ του Δημήτρη Χριστόφια με 18 έδρες, δεύτερο κόμμα ο ΔΗΣΥ με 18 έδρες, τρίτο κόμμα το ΔΗΚΟ 11 έδρες, τέταρτο κόμμα η ΕΔΕΚ του Γιαννάκη Ομήρου με 5 έδρες, πέμπτο κόμμα το Ευρωπαϊκό Κόμμα του Δημήτρη Συλλούρη με 3 έδρες και έβδομο κόμμα το Κίνημα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών με 1 έδρα.
Τη θέση του Προέδρου του σώματος εξασφάλισε ο Δημήτρης Χριστόφιας, με συνυποψήφιους τους Νίκο Αναστασιάδη και Δημήτρη Συλλούρη. Στις 24 Φεβρουαρίου 2008 ο Δημήτρης Χριστόφιας εκλέγεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Ως αποτέλεσμα, στις 6 Μαρτίου 2008, το σώμα εξέλεξε ως νέο Πρόεδρο της Βουλής τον Μάριο Κάρογιαν, έπειτα από πρόταση της κοινοβουλευτικής ομάδας του ΔΗΚΟ. Δεν υπήρχε ανθυποψήφιος.
Βουλευτικές εκλογές 2011
Οι πιο πρόσφατες βουλευτικές εκλογές διεξήχθησαν στις 22 Μαΐου 2011, με τα σημάδια της οικονομικής κρίσης να αρχίζουν να εμφανίζονται στη κυπριακή κοινωνία.
Μεγάλος νικητής των εκλογών αναδείχθηκε ο ΔΗΣΥ του Νίκου Αναστασιάδη με 20 έδρες. Ακολούθησε το ΑΚΕΛ Αριστερά Νέες Δυνάμεις του Άντρου Κυπριανού με 19 έδρες, το ΔΗΚΟ του Μάριου Κάρογιαν με 9 έδρες, η ΕΔΕΚ του Γιαννάκη Ομήρου με 5 έδρες, το ΕΥΡΩΚΟ του Δημήτρη Συλλούρη με 2 έδρες, και το Κίνημα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών με 1 έδρα. Υποψήφιοι για τη θέση του Προέδρου του σώματος ήταν ο Μάριος Κάρογιαν, ο Γιαννάκης Ομήρου και ο Γιώργος Περδίκης. Κατά την τρίτη φάση της ψηφοφορίας Πρόεδρος της Βουλής για τη Ι' βουλευτική περίοδο εξελέγη ο Γιαννάκης Ομήρου με 28 ψήφους.
Ο Μάριος Κάρογιαν εξασφάλισε 27 ψήφους, ενώ ο Γιώργος Περδίκης απέσυρε την υποψηφιότητά του στη φάση αυτήν. Τον Γιαννάκη Ομήρου ψήφισαν οι 20 βουλευτές του ΔΗΣΥ, οι 5 της ΕΔΕΚ, οι 2 του ΕΥΡΩΚΟ και ο βουλευτής του ΔΗΚΟ Ζαχαρίας Κουλίας, ο οποίος διαφώνησε με την υποψηφιότητα Μάριου Καρογιάν, του Προέδρου του κόμματός του. Τον Μάριο Κάρογιαν ψήφισαν οι 19 βουλευτές του ΑΚΕΛ και οι 8 από τους 9 βουλευτές του ΔΗΚΟ.