Ανοίγοντας παράθυρα επικοινωνίας

ΤΑ ΚΕΝΤΡΑ ΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΕΙΝΑΙ ΠΛΕΟΝ ΓΕΓΟΝΟΣ

Στόχος του έργου, η παροχή υπηρεσιών πληροφόρησης και στήριξης σε μετανάστες - κατοίκους της Κυπριακής Δημοκρατίας

Το δύσκολο έργο της ενσωμάτωσης των μεταναστών ανέλαβαν να φέρουν εις πέρας, πέραν των διαφόρων μη κυβερνητικών οργανώσεων, και κρατικοί φορείς, ένας εξ αυτών το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης

Η Κύπρος είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχει μετατραπεί από χώρα αποστολής σε χώρα υποδοχής μεταναστών, και βρίσκεται ενώπιον μιας μεγάλης πρόκλησης, αυτής της ενσωμάτωσης ενός σημαντικού αριθμού μεταναστών. Το στοίχημα για την Κυπριακή Δημοκρατίας παραμένει η σταδιακή ενσωμάτωση των μεταναστών, η οποία συνεισφέρει στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, μιας και είναι πλέον είναι γεγονός ότι η ποικιλομορφία και η διαφορετικότητα, εφόσον αξιοποιηθούν σωστά, χωρίς εμπόδια και προκαταλήψεις, μπορούν να αποτελέσουν πηγή προόδου.

Το δύσκολο έργο της ενσωμάτωσης των μεταναστών ανέλαβαν να φέρουν εις πέρας, πέραν των διαφόρων μη κυβερνητικών οργανώσεων, και κρατικοί φορείς, ένας εξ αυτών το Ταμείο Ασύλου, Μετανάστευσης και Ένταξης, ένα ταμείο το οποίο υπάγεται στη Μονάδα Ευρωπαϊκών Ταμείων του Υπουργείου Εσωτερικών.

Ταμείο Ασύλου

Ο γενικός στόχος του Ταμείου είναι να συμβάλει στην αποτελεσματική διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και στην υλοποίηση, ενδυνάμωση και ανάπτυξη της κοινής πολιτικής στα θέματα ασύλου, επικουρικής προστασίας και προσωρινής προστασίας, καθώς και την κοινή μεταναστευτική πολιτική, ενώ παράλληλα θα υπάρχει πλήρης σεβασμός προς τα δικαιώματα και αρχές που έχουν κατοχυρωθεί με βάση τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στο πλαίσιο του γενικού στόχου του, το Ταμείο συνεισφέρει και στους επιμέρους στόχους, που είναι η ένταξη και νόμιμη μετανάστευση στα κράτη μέλη, η ενδυνάμωση δίκαιων και αποτελεσματικών στρατηγικών επιστροφής στα κράτη μέλη, καθώς και η ενδυνάμωση της αλληλεγγύης και του επιμερισμού ευθυνών μεταξύ των κρατών μελών. Εκτός αυτού, το σημαντικότερο μέρος των διαθέσιμων πόρων του Ταμείου θα διατίθεται μέσω εθνικών προγραμμάτων των κρατών μελών, έχοντας τους ακόλουθους εθνικούς στόχους:

ενδυνάμωση της εγκαθίδρυσης του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου μέσα από τη διασφάλιση αποτελεσματικής και ενιαίας εφαρμογής του Κοινοτικού Κεκτημένου στα θέματα ασύλου και τη σωστή λειτουργία του Κανονισμού του Δουβλίνου

ανάπτυξη προγράμματος επιστροφής, του οποίου ένα μέρος θα περιλαμβάνει στοιχεία υποβοηθούμενης εθελούσιας επιστροφής, και, όπου κριθεί κατάλληλο, και στοιχεία επανένταξης

σύσταση και ανάπτυξη στρατηγικών ένταξης, περιλαμβάνοντας διάφορες όψεις της αμφίδρομης δυναμικής διαδικασίας για εφαρμογή σε εθνικό/ τοπικό /περιφερειακό επίπεδο, όπου αυτό θεωρείται κατάλληλο, λαμβάνοντας υπ' όψιν τις ανάγκες των υπηκόων τρίτων χωρών σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

Μέσα από την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων, στόχος είναι η συμβολή στην καλύτερη αντιμετώπιση όλων των προκλήσεων που παρουσιάζονται στον τομέα του ασύλου, της μετανάστευσης και της ένταξης. Αξίζει να σημειωθεί ότι στη νέα προγραμματική περίοδο η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αυξήσει τον συνολικό προϋπολογισμό προς την Κύπρο, κατά 25% περίπου, σε σχέση με την προηγούμενη προγραμματική περίοδο, με τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά κονδύλια να ανέρχονται γύρω στα 80 εκατομμύρια ευρώ, για υλοποίηση έργων που έχουν να κάνουν με τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Μια αύξηση αρκετά αξιόλογη, καθώς δίδει την ευκαιρία της ένταξης περισσότερων και σημαντικότερων έργων στο εθνικό πρόγραμμα.

Ένα από αυτά αποτελεί και η δημιουργία κέντρων εξυπηρέτησης μεταναστών, ενός έργου το οποίο γεννήθηκε μέσα από την πρόσκληση υποβολής προτάσεων της Μονάδας Ευρωπαϊκών Ταμείων του Υπουργείου Εσωτερικών και υλοποιήθηκε πριν από δύο μήνες, μέσα από μια συνεργασία του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, του ΤΕΠΑΚ, του Πανεπιστημίου Νεάπολις Πάφου και του Ερευνητικού Κέντρου CARDET.

Περί τίνος πρόκειται

Πρόκειται για Κέντρα Εξυπηρέτησης Μεταναστών, τα οποία λειτουργούν σε Λευκωσία, Λάρνακα, Λεμεσό και Πάφο, με σκοπό την παροχή υπηρεσιών πληροφόρησης και στήριξης σε μετανάστες - κατοίκους της Κυπριακής Δημοκρατίας, προκειμένου να έχουν αποτελεσματικότερη και γρηγορότερη ένταξη στις τοπικές κοινωνίες. Η ιδέα είναι πανομοιότυπη με αυτή των κέντρων εξυπηρέτησης του πολίτη, όπου οι πολίτες μπορούν να εξυπηρετούνται με τη μετάβασή τους, σε ένα σημείο επαφής.

Στα Κέντρα Εξυπηρέτησης Μεταναστών προσφέρονται μεταξύ άλλων υπηρεσίες όπως ενημέρωση για τη διαδικασία του ασύλου και τους κανονισμούς σε σχέση με το καθεστώς τους (δικαιώματα και υποχρεώσεις), μετάφραση/διερμηνεία, βοήθεια για εξεύρεση στέγης και εργασίας, ενημέρωση για ευκαιρίες εκπαίδευσης και εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας, συμπλήρωση εντύπων για τις διάφορες κρατικές και όχι μόνο υπηρεσίες, ενημέρωση σε θέματα υγείας και δικαιωμάτων των ασθενών, αλλά γενικότερα ενημέρωση σε θέματα πολιτισμικής ενσωμάτωσης.

Εξατομικευμένη επικοινωνία

Οι παρεχόμενες υπηρεσίες υλοποιούνται υπό το πρίσμα εξατομικευμένης επικοινωνίας, με την αξιοποίηση της πληροφορικής τεχνολογίας, με την άμεση και έμμεση επικοινωνία με τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες και τμήματα, παρέχοντας κοινωνική και ψυχολογική υποστήριξη, με έμφαση σε περιπτώσεις ατόμων που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες. Σημειώνεται ότι όλες οι υπηρεσίες που προσφέρονται είναι δωρεάν. Όλα τα κέντρα βρίσκονται στο κέντρο των πόλεων, σε σημεία εύκολα προσπελάσιμα αλλά και γνωστά για τους μετανάστες. Οι χώροι είναι εύκολα προσβάσιμοι, από όλες τις ηλικίες καθώς και από άτομα με ειδικές ανάγκες, φιλικοί προς τους επισκέπτες και ειδικά σχεδιασμένοι για αποτελεσματική εξυπηρέτηση του κοινού.

Μία από τις καινοτομίες του συγκεκριμένου έργου είναι ότι πέρα από τα κέντρα ως φυσικές τοποθεσίες, άμεσες υπηρεσίες ενημέρωσης και στήριξης, παρέχονται από τη λειτουργία κινητής μονάδας (Info Bus), που μετακινείται κάθε βδομάδα σε διαφορετική περιοχή και μέρος, με σκοπό να εξυπηρετούν άτομα της ομάδας στόχους από όλες τις επαρχίες της ελεύθερης Κύπρου.

Τα πρώτα συμπεράσματα

Η αρχική εντύπωση είναι πολύ θετική, μιας και μέσα σε δύο μήνες περισσότερα από 550 άτομα έχουν προσέλθει στα Κέντρα είτε για να ενημερωθούν, είτε για να εξυπηρετηθούν. Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής στατιστικά στοιχεία, στη Λευκωσία έχουν εξυπηρετηθεί 139 άτομα, στη Λάρνακα 146, στη Λεμεσό 139, και στην Πάφο 183 άτομα, ενώ οι εξυπηρετούμενοι κατάγονται από 36 διαφορετικές χώρες μεταξύ άλλων η Συρία, η Ινδία, οι Φιλιππίνες, η Σομαλία, η Παλαιστίνη, το Μπαγκλαντές, το Πακιστάν, το Ιράκ, η Αίγυπτος και η Νιγηρία.

Η φιλικότητα, ο επαγγελματισμός των ατόμων, αλλά και το μοναδικό ενδιαφέρον που επιδεικνύεται για το κάθε άτομο, έχει ως αποτέλεσμα ο ένας να φέρνει τον άλλον. Ο χρόνος που διατίθεται για κάθε άτομο σε συνδυασμό με τις υπηρεσίες μετάφρασης που διατίθενται από τα κέντρα αλλά και την τεχνολογική υποστήριξη και πληροφόρηση σε διαφορετικές γλώσσες προσδίδει ένα μοναδικό χαρακτήρα στα κέντρα. Οι υπηρεσίες που ζητούνται ποικίλλουν, και θα μπορούσαν να κατηγοριοποιηθούν ως ακολούθως:

πληροφόρηση για την πρόοδο αιτήσεων που έχουν υποβάλει σε αρμόδια κρατικά τμήμα,

βοήθεια στη συμπλήρωση εντύπων, συνοδεία σε κρατικές υπηρεσίες και υπηρεσίες μετάφρασης,

βοήθεια στην εύρεση κατοικίας, βοήθεια στην εργοδότηση,

ερωτήσεις για τα δικαιώματά τους, για τη δυνατότητα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας, για ψυχολογική στήριξη.

Σημειώνεται ότι τα κέντρα λειτουργούν σε εξαήμερη βάση, Δευτέρα με Παρασκευή από τις 10:00 - 18:00, και τις Κυριακές από τις 10:00 μέχρι τις 17:00.

Τα κυριότερα προβλήματα

Σύμφωνα με το μέλος της επιστημονικής ομάδας του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, που συμμετείχε στην υλοποίηση του έργου, Λέκτορα Δέσποινα Κοχλιού, «από τη μέχρι τώρα παροχή υπηρεσιών εκτιμάται ότι τα κυριότερα προβλήματα της ομάδας στόχου μπορούν να συνοψιστούν στα εξής: εκπαίδευση/εκμάθηση γλώσσας και στέγαση. Αυτοί οι τομείς αποτελούν και τους πρωταρχικούς πυλώνες της ένταξής τους αλλά και τους πιο αδύναμους κρίκους ταυτόχρονα στην παρούσα φάση».

Ξεκινώντας από την εξεύρεση εργασίας, το μεγαλύτερο ποσοστό ανέργων συναντάται στους αιτούντες άσυλο και τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας.

Περιοριστικούς παράγοντες αποτελούν σαφώς η γενικότερη κρίση στην απασχόληση, αλλά και οι περιοριστικοί όροι που ισχύουν όσον αφορά τους τομείς απασχόλησης. Ως αποτέλεσμα, οι περισσότεροι να δυσκολεύονται πολύ και να μη διαθέτουν σε αρκετές περιπτώσεις τα προς το ζην. Μέσω κυρίως της δικτύωσης των Κέντρων Εξυπηρέτησης Μεταναστών με εθελοντικές οργανώσεις, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Caritas, διασφαλίζονται οι βασικές ανάγκες, αν και όχι πάντα στο 100%.

Ανεπαρκής στέγαση

Η οικονομική δυσπραγία οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην ανεπαρκή στέγαση ή στη δυσκολία εξεύρεσής της, που ουσιαστικά μειώνει την ποιότητα ζωής ατόμων και οικογενειών. Η εξεύρεση στέγασης αποτελεί και την κυριότερη δυσκολία, η οποία οφείλεται κυρίως στην έλλειψη ευαισθητοποίησης των ιδιοκτητών αλλά και στην ισχυρογνωμοσύνη των μεταναστών για παραμονή στα αστικά κέντρα. Τέλος, η αδυναμία ενσωμάτωσής τους στο εκπαιδευτικό σύστημα για τους ενήλικες, με την παράλληλη αδυναμία/έλλειψη εκμάθησης ελληνικών και αγγλικών γιγαντώνει την ανεργία και την οποιαδήποτε θέληση για ένταξη στην κυπριακή κοινωνία.

Εξαιτίας των τριών αυτών κυρίαρχων δυσκολιών διαπιστώνεται χαμηλό βιοτικό επίπεδο, που συνοδεύεται από αισθήματα δυσαρέσκειας και απογοήτευσης ή με βιώματα απόρριψης. Μικρότερης έντασης δυσκολίες περιλαμβάνουν οι καθυστερήσεις εξυπηρέτησης από τα διαφορετικά τμήματα κρατικών υπηρεσιών. Ένας σημαντικός αριθμός επίσης αντιμετωπίζουν χρόνιες ασθένειες ή αναπηρίες ή χρήζουν και άμεσης χειρουργικής παρέμβασης. Συνήθως όμως αυτού του είδους οι δυσκολίες ξεπερνιούνται σε μικρό χρονικό διάστημα, χρησιμοποιώντας είτε την τεχνική της διαμεσολάβησης είτε και της συνηγορίας.

Ενίοτε οφείλονται στην άγνοια των δικαιωμάτων τους και άλλοτε στη έλλειψη ικανότητας διεκδίκησης, αφού κατά κανόνα βρίσκονται στη θέση του ανίσχυρου και του καταπιεσμένου.

Τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Μεταναστών στο σύνολό τους μέχρι τώρα έχουν διεκπεραιώσει υποθέσεις εξυπηρετούμενων, που αντανακλούν τόσο την ευρύτητα όσο και τον βαθμό σοβαρότητας των προβλημάτων που ο πληθυσμός των μεταναστών αντιμετωπίζουν και τα οποία δεν θα μπορούσαν να είχαν βρει ανταπόκριση χωρίς την ύπαρξη και λειτουργία των Κέντρων.