Καιρός για Ψιμολόφου

ΑΥΤΗ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΚΑΙ ΚΟΝΤΙΝΗ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Οδοιπορικό και περιδιάβαση της «Σημερινής» στην κοινότητα της επαρχίας Λευκωσίας, η οποία αποτελεί μέρος του συμπλέγματος της Ταμασσού. Ένα χωριό με ραγδαία ανάπτυξη, ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία

Ο καιρός αυτό το Σαββατοκύριακο μπορεί να μην είναι ηλιόλουστος, έτσι εμείς σας προτείνουμε μια μικρή και κοντινή εξόρμηση σε ένα χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, την Ψιμολόφου. Η κοινότητα της Ψιμολόφου ανήκει στο διαμέρισμα της ορεινής επαρχίας της Λευκωσίας, και αποτελεί μέρος του συμπλέγματος της Ταμασσού. Βρίσκεται περίπου 16χλμ. νοτιοανατολικά της Λευκωσίας και είναι κτισμένη στη δεξιά όχθη του ποταμού Πεδιαίου.

Η Ψιμολόφου είναι ένα χωριό με ραγδαία ανάπτυξη, ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία. Η γεωγραφική της θέση, που την ορίζει κοντά στην πρωτεύουσα Λευκωσία, αλλά και το ότι διαφυλάσσει ακόμα όλα τα πλεονεκτήματα ενός χωριού, κάνει όχι μόνο τους κατοίκους της να μη φεύγουν από εδώ, αλλά και πολλούς ξένους να έρχονται και να κτίζουν στην κοινότητα. Η αύξηση του πληθυσμού όμως έφερε με τη σειρά της άλλες ανάγκες, που το εκάστοτε Κοινοτικό Συμβούλιο προσπάθησε φιλότιμα να επιλύσει, προγραμματίζοντας και εκτελώντας διάφορα έργα υποδομής.

Η ιστορία του χωριού

Ο συνοικισμός της Ψιμολόφου χρονολογείται από τη Μεσαιωνική Περίοδο ή και νωρίτερα, καθώς υπάρχουν στην περιοχή ερείπια διαφόρων αρχαιότερων παρεκκλησιών. Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι κατά τη Φραγκοκρατία η Ψιμολόφου ήταν κάτω από την ηγεμονία των Τεμπλιωτών, που ήσαν Φράγκοι μοναχοί και είχαν σαν κέντρο τους το χωριό Τέμπλο, στην επαρχία Κερύνειας.

Πληροφορίες από το βιβλίο του Jack C. Goodwin λένε ότι η Ψιμολόφου ήταν υποχρεωμένη να πληρώνει φόρους στο Πατριαρχείο της Ιερουσαλήμ, το οποίο είχε μετακομίσει στην Κύπρο μετά την κατάρρευση της Χριστιανικής Εξουσίας εκεί το 1291.

Αργότερα, γύρω στο 1326 υπάρχουν γραπτά κείμενα μέσα από τα οποία φαίνεται να δίνονται οδηγίες από τον E. Rey Recherches προς τον Επίσκοπο Πάφου και τον καρδινάλιο του Αγίου Παύλου της Αντιόχειας, όπως τον πληροφορήσουν κατά πόσο η «δεκάτη» που δίνει το Psimolophou ξεπερνά τα 120 χρυσά Φλορίνια τον χρόνο.

Επί Τουρκοκρατίας αρκετή γόνιμη γη περιήλθε στα χέρια των Τούρκων αγάδων, απόγονοι των οποίων ζούσαν μέχρι το 1960, οπότε και έφυγαν με τα γνωστά γεγονότα της εποχής. Χαρακτηριστικά έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα τουρκικές ονομασίες μεγάλων κάμπων που σίγουρα ανήκαν σε Τούρκους αγάδες, όπως ο «Κάμπος του Μουρούτη» και οι «Κούσεοι». Στους «Κούσεους» υπάρχει μέχρι σήμερα χαλασμένο αρχοντικό, όπου πριν έρθουν οι Τούρκοι φαίνεται πως ήταν η έδρα των Φράγκων φεουδαρχών.

Επί Τουρκοκρατίας πολλοί κάτοικοι για να γλιτώσουν τις περιουσίες τους από τις αρπαγές των Τούρκων τις δώριζαν στην Ιερά Μονή του Μαχαιρά. Έτσι η Μονή του Μαχαιρά απέκτησε τεράστια περιουσία. Στα κτήματα αυτά εργάζονταν οι μοναχοί της Μονής, οι οποίοι διανυκτέρευαν στο χωριό σε μεγάλο Μετόχι με πολλά δωμάτια - οντάδες - για τους καλόγηρους, αποθήκες και άλλα υποστατικά. Το Μετόχι καθώς και μεγάλο μέρος της περιουσίας αυτής έχει πουληθεί, παρ' όλο που αρκετά κτήματα μέχρι σήμερα είναι στην κατοχή της Μονής.

Κατά τη διάρκεια του Απελευθερωτικού Αγώνα του 1955-1959 και στην τουρκική ανταρσία του 1963 καθώς και στον πόλεμο του 1974, αρκετοί κάτοικοι της κοινότητας έδωσαν το παρών τους. Στις μάχες της Τηλλυρίας το 1964 σκοτώθηκε ο Γρηγόρης Νικολάου Λουβιάς. Ενώ από την Τουρκική Εισβολή του 1974 τέσσερεις κάτοικοι της κοινότητας εξακολουθούν να είναι αγνοούμενοι.

Από που πήρε την ονομασία του

Η ονομασία του χωριού, σύμφωνα με τον Jack C. Goodwin, προήλθε από ένα λόφο της περιοχής, τον Όψιμο Λόφο, που σημαίνει ένας λόφος καλός για καλλιέργεια. Ο Νέαρχος Κληρίδης ερμηνεύει την ονομασία της κοινότητας πάλι από τον Όψιμο Λόφο, αλλά γιατί τα σιτηρά που καλλιεργούνται στην περιοχή αυτή ωριμάζουν αργότερα από τα σιτηρά που καλλιεργούνται σε άλλες γειτονικές περιοχές. Ο συνοικισμός, λοιπόν, που υπήρχε παλιά στην περιοχή του Όψιμου Λόφου, με την πάροδο του χρόνου κατέληξε στην ονομασία Ψιμολόφου.

Σύμφωνα όμως με άλλη εκδοχή, το χωριό πήρε το όνομά του από το σχήμα του λόφου που αναφέρεται πιο πάνω, ο οποίος είχε σχήμα ψωμιού. Η συνένωση των δύο λέξεων ψωμί-λόφος, έδωσε το όνομα Ψωμολόφου. Πάντως παλαιότερα επί Αγγλοκρατίας, το χωριό πράγματι ονομαζόταν Psomolophou. Κατ’ άλλους το όνομα προήλθε από το «ψηλός λόγος». Ο λόφος αυτός δεσπόζει της περιοχής και βρίσκεται στα βορειοδυτικά του χωριού και κατά καιρούς έχουν ανακαλυφθεί σ’ αυτόν κουρσεμένοι τάφοι. Μέρος του λόφου τώρα έχει ισοπεδωθεί και ανεγέρθηκε εκεί το σημερινό κοινοτικό γήπεδο του χωριού.

Εκκλησίες του χωριού

Κατά τα τέλη του 19ου αιώνα κτίστηκε η σημερινή εκκλησία του χωριού, που είναι αφιερωμένη στην Παναγία την Καθολική και πανηγυρίζει στις 8 Σεπτεμβρίου, ημέρα των γενεθλίων της. Εγκαινιάσθηκε το 1882 από τον Αρχιεπίσκοπο Σωφρόνιο. Είναι ρυθμού νεοκλασικού, μονόκλιτη και κτίσθηκε στη θέση παλαιού μικρού ναού κατά πάσα πιθανότητα του 15ου με 16ου αιώνα. Αυτό συνάγεται από το γεγονός ότι στον ναό σώζονται εικόνες εκείνης της εποχής, καθώς επίσης και τμήμα του νότιου τοίχου με θαυμάσιες τοιχογραφίες, που απεικονίζουν τη Δευτέρα Παρουσία. Παλαιότερα υπήρχαν άλλες έξι εκκλησίες, όπως του Αγίου Δημητριανού, Επισκόπου Ταμασσού, του Αγίου Γεωργίου, της Σταυρόπετρας και άλλες.

Ασχολίες κατοίκων

Το χωριό Ψιμολόφου έχει σήμερα γύρω στους 1800 κατοίκους, από τους οποίους το 28% περίπου είναι πρόσφυγες μετά την Τουρκική Εισβολή του 1974. Παρ' όλο που η γη η οποία περιβάλλει το χωριό είναι πολύ εύφορη και παλαιότερα πολλοί από τους κατοίκους ήταν γεωργοί και κτηνοτρόφοι, βλέπουμε σήμερα τους περισσότερους να εργάζονται στη Λευκωσία σε δικές τους δουλειές ή να είναι υπάλληλοι - ιδιωτικοί, κυβερνητικοί, εκπαιδευτικοί.

Οι πολλές εκτάσεις με τις καϊσιές και χρυσομηλιές έχουν πια χαθεί, είτε λόγω της συνεχιζόμενης ανομβρίας είτε γιατί έγιναν οικόπεδα. Οι παραδοσιακοί γεωργοί έχουν πια εκλείψει. Τους διαδέχθηκαν οι παραγωγοί λαχανικών που και αυτοί τώρα αντιμετωπίζουν σοβαρότατο πρόβλημα, λόγω του υψηλού κόστους παραγωγής και της χαμηλής τιμής των προϊόντων. Στην κοινότητα υπάρχουν και βιοτεχνίες επιπλοποιίας, ξυλουργίας, υποδηματοποιίας, καθώς και κτηνοτροφικές μονάδες με εκτροφή γουρουνιών, αλόγων, αγελάδων, προβάτων και πουλερικών.

Τα βυρσοδεψεία

Παλαιότερα η οικονομία του χωριού, εκτός από τη γεωργία και την κτηνοτροφία, στηριζόταν στην επεξεργασία των δερμάτων. Στο χωριό υπήρχαν πέντε καλά συγκροτημένα βυρσοδεψεία, τα οποία κατεργάζονταν τεράστιες ποσότητες δερμάτων. Στα βυρσοδεψεία απασχολούνταν οι πιο πολλοί από του κατοίκους, τουλάχιστον τους καλοκαιρινούς μήνες. Τα δέρματα στέλνονταν στο εξωτερικό ή κατασκεύαζαν «βούρκες» (τσάντες βοσκών) και «ποΐνες» (μπότες) για την ντόπια αγορά.

Για την κατεργασία των δερμάτων χρησιμοποιούσαν το «ρούδι», ένα φυτό που ευδοκιμεί στα χωριά Πιτσιλιάς, και τον ασβέστη. Τόσο στο «ζουμί» του ρουδίου που ήταν μαύρο, όσο και ο ασβέστης είχαν αντισηπτικές ιδιότητες και κανένα μικρόβιο δεν μπορούσε να επιβιώσει στην περιοχή των βυρσοδεψείων. Διηγούνται μάλιστα παλαιότεροι ότι στα παλιά τα χρόνια, που μολυσματικές αρρώστιες θέριζαν τα χωριά, στην Ψιμολόφου δεν μπήκε ποτέ ούτε η πανώλης ούτε η ελονοσία.

Παράλληλα με την επεξεργασία των δερμάτων αναπτύχθηκε, όπως ήταν φυσικό, και η εμπορία του μαλλιού των προβάτων και του μαλλιού των αιγών (τριχάρκα). Δεκάδες γυναίκες του χωριού έκλωθαν το μαλλί με τους αδρακτάδες και κυρίως «κατσιών» που χρησιμοποιούσαν σαν πρώτη ύλη το μαλλί της βυρσοδεψίας της Ψιμολόφου.

Φαγητό και διαμονή

Στο χωριό δεν υπάρχουν αγροτουριστικά καταλύματα ούτε δωμάτια προς ενοικίαση, όμως είναι κοντά στην πρωτεύουσα και σε άλλα μεγάλα χωριά όπου υπάρχουν επιλογές για διαμονή.

Για καφεδάκι εννοείται πως μπορείτε να περπατήσετε στο κέντρο του χωριού και θα βρείτε διάφορα παραδοσιακά καφενεία, όπου πάνε και οι μόνιμοι κάτοικοι του χωριού και έτσι μπορείτε να μάθετε και τα νέα του περιοχής, να ακούσετε παλιές ιστορίες του χωριού ή ακόμα να παίξετε και τάβλι με τους φανατικούς παππούδες. Επιπλέον, για φαγητό υπάρχουν κάποιες ψησταριές και ταβέρνες οι οποίες είναι ανοιχτές καθημερινά και Σαββατοκύριακα, και προσφέρουν νόστιμους μεζέδες και φαγητά της ώρας.