Κωφότης: Ένα Σύμπαν στη Σουρντίνα

Μια από τις χαρές του θεάτρου είναι που ανοίγει την αυλαία επάνω στη ζωή άλλων ανθρώπων, με τη δική τους ιδιαιτερότητα, από απόσταση ασφαλείας, και αδιάκριτα. Η Nina Raine, (γ. 1975) είναι νέα σκηνοθέτις και συγγραφέας, που πήρε το επάγγελμα του πατέρα της, ποιητή και κριτικού, Craig Raine, της μάνας της, Ann Pasternak Slater, μεταφράστριας και ανεψιάς του Μπόρις Παστερνάκ του Ρώσου συγγραφέα του ’’Δρος Ζιβάγκο’’, και του... νονού της, του γνωστού επίσης συγγραφέα, Julian Barnes.

Το ‘’Φυλές’’, δεύτερο θεατρικό της έργο (2010) βραβευμένο δις (2012) παρουσιάστηκε με ιδιαίτερα καλές κριτικές στις ΗΠΑ (το καταλαβαίνω εντελώς: εβραϊκές οικογένειες, αυτοσαρκασμός και politically correct ρατσισμός ). Παρουσιάστηκε σε μεταφράσεις σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, στα Ελληνικά, για πρώτη φορά, στην Κύπρο, τώρα, στον ΘΟΚ, χάρη στην Αθηνά Κάσιου και την Λύδια Μανδρίδου. Το οικογενειακό σημείωμα της Raine, που συχνά συνοδεύει ένα έργο της, διόλου (δεν) σε χαλά, διότι μια τέχνη συχνά περνάει από γενεά σε γενεά, έστω η τέχνη του μαραγκού, έστω του ποιητάρη, του ηθοποιού ή του μουσικού, όχι όμως του... μουχτάρη, ή του υπαλλήλου στο Υπουργείο, ή στο πρόσφατο Υπουργικό!

Το πρώτο μπορεί να μεταφραστεί ως ταλέντο και ’’πήρε ο γιος απ’ τον μπαμπά του’’, το δεύτερο ως νεποτισμός... Αλλά η Φυλική (με ύψιλον) Εταιρεία, η Φυλή, είναι ο πρώτος Συνεργατισμός, η πρώτη ‘ομάδα εργασίας’, ιεραρχική. Άρα, ταξική. Άρα, τοξική: η Εκκλησία και οι Θρησκευτικές Ομάδες, οι Εθνοτικές Ομάδες μέσα σε άλλες πιο μεγάλες, θεραπεύουν την ανάγκη του συνανήκειν, η κάθε μια με τη δική της Γλώσσα, που δεν είναι μόνο κωδικοί επικοινωνίας και συνεργασίας, μα συναντίληψης, συναίσθησης, συνεικάζειν, συνεικονίζειν, συγχαίρειν και συλλυπείσθαι. Όλα με κόστος, στον συλλογικό απογαλακτισμό: από τη Κόμμα, μέχρι την Τρομοκρατία. Στην Κύπρο η κριτική πρέπει να είναι και αυτή, ΣΥΝ...στερητικά: συμπορευόμενη - ανεκτική, ανώδυνη και περιττή: Αυτοαναιρούμενη.
Η Νina Raine

Η Νina Raine (γράφω στα Αγγλικά το όνομά της, γιατί με ελληνικούς χαρακτήρες το επίθετο αυτό τελειώνει σε σύμφωνο, ενώ στη γλώσσα του λήγει σε άφωνο φωνήεν. Eίεν!) πραγματεύεται εδώ, τις σχέσεις μιας δυσλειτουργικής (όπως όλες) οικογένειας, με ένα παιδί τον Μπίλυ (Λάμπρος Κωνσταντέας) κωφό εκ γενετής.

Με γονείς ‘’πνευματικούς ανθρώπους’’, τον Κρίστοφερ, καθηγητή και κατά-κριτικό, μαμά την Μπεθ, συγγραφέα (Σπύρος Σταυρινίδης και Δήμητρα Δημητριάδου), που αλληλολοτρώγονται, έχει μάθει να επικοινωνεί με ‘χειλανάγνωση’ κι όχι μαθαίνοντας τη ’νοηματική’, για να μη ζήσει στην ‘’περιορισμένη’’ κοινότητα των κωφών. Ο Μπίλυ έχει αδερφό τον Ντάνιελ (Μάριος Κωνσταντίνου), ευφυή σχιζοειδή προσωπικότητα, που γράφει τη διατριβή του, και υποτροπιάζει, ακούγοντας φωνές και τραυλίζοντας.

Αδερφή τους η Ρουθ (Νιόβη Χαραλάμπους), που θέλει να γίνει τραγουδίστρια όπερας. Ο Μπίλυ γνωρίζει και ερωτεύεται τη Σύλβια (Αντωνία Χαραλάμπους), που γεννήθηκε να ακούει, και χάνει προοδευτικά την ακοή, αλλά ξέρει τη Νοηματική και τη διδάσκει στον Μπίλυ, που αποφασίζει να παρατήσει την οικογένειά του και να ‘’ανήκει’’ στη Φυλή των Κωφών. Η Σύλβια μόνη απ’ όλους πλησιάζει τον Ντάνιελ, πρόθυμη να ‘’μιλήσει’’ στις ‘Φωνές’ του.

Τα πράγματα δεν πηγαίνουν τόσο πρίμα και το έργο τελειώνει δίχως ‘’χάππυ εντ’’, αλλά με ‘’όπεν εντ’’. Πολύ καλογραμμένο θεατρικό ‘’ντοκουμέντο επικοινωνίας και μη’’: σου ανοίγει τα μάτια και τα αφτιά σε ένα κόσμο άγνωστο και σιωπηρό, εκείνο των ‘’κωφών’’, politically correct, και όχι των ‘’κουφών’’, και των ψυχωτικών, ανάμεσα στο ‘’σύστημα’’ των λάλων ‘’άλλων’’, με το δικό τους Γλωσικό ‘’σύστημα’’ των άλλων ‘’λάλων’’, των Κωφών και ‘’πολυλάλων’’.
Γρήγορο σε ρυθμό

Γρήγορο σε ρυθμό, γεμάτο χιούμορ και λύπη, με γλώσσα πολύ ωραία στα Αγγλικά. Κάπου λέει, ‘’σε σπασμένα Αγγλικά’’ ενώ μιλούν... Ελληνικά ( ! ) λίγο... σπασμένα, αλήθεια: Το έργο είναι λεκτικά δυσλειτουργικό και αδέξιο στην εκφορά του, με εκφράσεις όπως, ‘’μη γίνεσαι τόσο κυριολεκτικός’’, και ‘’αυτήν την παρόρμηση δεν την καταλαβαίνω’’, ‘’να μη με κρίνεις με βάση αυτό’’, κ.ά., που κι αν ακόμα σκεφθείς πως είναι ‘’διανοούμενοι’’ σ’ αυτή την οικογένεια, δεν είναι τόσο... άκομψοι στη γλώσσα. Ακόμα και η αθυροστομία, σημάδι μιας γλωσσικής ελευθεριότητας γονιών μποέμ, δεν κάθεται καλά στ’ αφτί, όταν η μαμμά λέει στην κόρη της ‘’άι -αμ-ί-ου’’. Οι γυναίκες, λένε μάγκικες βρισιές, μα όχι σεξουαλικές στις... κόρες τους, όσο μη-πουριτανές κι αν είναι...
Οι ερμηνείες

Οι ερμηνείες ήταν άνισες, όπως στη ζωή, άλλωστε, από μέτριες, καλές, έως πολύ καλές - ο Μπίλυ εξαιρετικά καλός, η Αντωνία Χαραλάμπους συγκινητική, ο Ντάνιελ σε καταρρέουσα, σχιζοφρενή φρενίτιδα, οι άλλες υπολείπονταν, όχι σε αξία, ο Σπύρος Σταυρινίδης, η Νιόβη Χαραλάμπους, πολύ καλοί ηθοποιοί, μα όχι σ’ αυτό το καστ.

Η Αθηνά Κάσιου, νέα σκηνοθέτις με πολλήν ευαισθησία, σ’ αυτήν την παράσταση ‘’παραπάτησε’’ μαζί με τη Λύδια Μανδρίδου, ξαναπατώντας σε γνώριμες τοπογραφίες, ένα χώρο σαν αυτόν του ΘΟΚ, ως να ήταν... μικρός (που δεν είναι) για να τον κάνει πιο ‘’κοντινό’’ (που δεν έγινε), τοποθετώντας ανά 2 ηθοποιούς φάτσα, 2 πλάτη στην κάθε πλευρά του τραπεζιού, και 2 στα 2 άκρα: έτσι που οι μισοί θεατές να βλέπουν φάτσα ΜΟΝΟ τους ηθοποιούς φάτσα σ’ αυτούς, χάνοντας ήχο και εκφράσεις όσων ηθοποιών κάθονται με την πλάτη γυρισμένη σ’ αυτούς.

Τα κοστούμια δεν είχαν ‘άποψη’: Ούτε εγγλέζικα, ούτε street fashion, ούτε μεσοαστικά, ή, ας πούμε, ‘άρτυ’. Στυλιστικά και χρωματικά το τελευταίο κοστούμι της Νιόβης Χαραλάμπους ήταν ‘’άδικο’’ για την ίδια, προβάλλοντας μόνο την απουσία καλαισθησίας. Το κιμονό δεν θα το φορούσε μια εντελλεκτουέλ - μαμμά - κυρία, με... ψηλοτάκουνο, ούτε το σκαμπό του πιάνου θα 'ταν ένα στουλ βεράντας ΙΚΕΑ, σε σπίτι που αγαπά τη μουσική: Μουσική και Ηχητικά του Αντώνη Αντωνίου πολύ αποτελεσματικά.

Ο β. σκηνοθέτης, Φώτης Φωτίου, σημαντική συμμετοχή στη Νοηματική. Μ’ όλες τις αισθητικές ‘’ανορθογραφίες’’, οι ‘’Φυλές’’ παραμένουν ένα θεατρικό Δέον, γιατί ανοίγει μια κουρτίνα επάνω σ’ ένα κόσμο με Φωνή στη Σουρντίνα: τη Φωνή της Απουσίας της.

ΔΡ ΝΙΚΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΗ
Κριτικός Πολιτισμού και Πολιτικής