Η αποτρεπτική στρατηγική, βασική προϋπόθεση εκμετάλλευσης το

Η αποτρεπτική στρατηγική, βασική προϋπόθεση εκμετάλλευσης του φυσικού αερίου
H Κυπριακή Δημοκρατία μετά το 1974 επεδίωξε την πραγματοποίηση δύο μεγαλεπήβολων στόχων. Την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων στην Αποκλειστική Οικονομική της Ζώνη. Και οι δύο αυτοί στόχοι ήταν φυσικό να επισύρουν την μήνιν και αντίδραση της Τουρκίας, γιατί ανέτρεπαν σε μεγάλο βαθμό τους δικούς της σχεδιασμούς, τόσο για τη Κύπρο όσο και την ευρύτερη περιοχή.

Στην περίπτωση της προσπάθειας για ένταξη στην Ε.Ε., είναι γνωστές οι φραστικές απειλές που εκτόξευε η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Τουρκίας εναντίον της Κύπρου, αμέσως μόλις η τελευταία απέκτησε την ιδιότητα τού υπό ένταξη μέλους, τον Ιούνιο του 1999. O Τούρκος Πρωθυπουργός έλεγε ότι θα αναφλεγεί η ανατολική Μεσόγειος, ο Αρχηγός του Τουρκικού ΓΕΕΘΑ ότι η απόσταση Τουρκίας - Κύπρου είναι μόλις τέσσερα λεπτά και ο κατοχικός διοικητής ότι ο δρόμος προς την Πάφο είναι ανοικτός.

Με λίγα λόγια, η Τουρκία απειλούσε με πόλεμο και κατάληψη ολόκληρης της Κύπρου εάν η Κυπριακή Δημοκρατία επέμενε μέχρι τέλους στην ένταξή της στην Ε.Ε. Η τότε κυβέρνηση του Γλαύκου Κληρίδη είχε δύο επιλογές μπροστά της. Είτε να εγκαταλείψει την προσπάθεια ένταξης είτε να προχωρήσει απρόσκοπτα, δημιουργώντας στρατηγική αποτροπή απέναντι στην Τουρκία με τη χρήση στρατιωτικών και διπλωματικών μέσων. Επέλεξε τη δεύτερη.

Από το 1999 μέχρι αρχές του 2003, η Κύπρος, ενεργώντας στο πλαίσιο του Δόγματος του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου, υλοποίησε ένα γιγαντιαίο πρόγραμμα εξοπλισμών, δημιούργησε υποδομές όπως η ναυτική και αεροπορική βάση και υποδέχθηκε σημαντική βοήθεια από την Ελλάδα σε οπλικά συστήματα και μέσα, δημιουργώντας έτσι αποτρεπτικές δυνατότητες απέναντι στην Τουρκία. Αποτέλεσμα αυτής της στρατηγικής αποτροπής, παράλληλα με την επιτυχημένη διπλωματία, ήταν η ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. χωρίς να ανοίξει μύτη.
Δεν σταθμίστηκαν όλοι οι παράγοντες

Στην επιδίωξη του δεύτερου στόχου, δηλ. την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία άρχισε ουσιαστικά με την ψήφιση του νόμου περί ΑΟΖ το 2004, τη χάραξη των θαλάσσιων οικοπέδων και την έκδοση αδειών για έρευνες, η τότε κυβέρνηση του Τάσσου Παπαδόπουλου προχώρησε στην υλοποίηση των ενεργειακών σχεδιασμών, αδιαφορώντας πλήρως για τις εκφρασθείσες επανειλημμένα αντιρρήσεις και απειλές της Τουρκίας και χωρίς να λάβει υπόψη τη στάση και συμπεριφορά της απέναντι στην Ελλάδα αναφορικά με τους υδρογονάνθρακες του Αιγαίου.

Να θυμίσω, εν προκειμένω, ότι όλα τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ελλάδα στις σχέσεις της με τη Τουρκία και η αδυναμία να εκμεταλλευθεί τους υδρογονάνθρακες στο Αιγαίο ακόμα και στα χωρικά της ύδατα, ξεκίνησαν όταν η Ελλάδα αρχές της δεκαετίας του '70, χωρίς καμιά στρατιωτική και διπλωματική προετοιμασία, αποφάσισε να εκμεταλλευθεί τα πετρέλαια στο βόρειο Αιγαίο, εγκαθιστώντας πλατφόρμα εξόρυξης εντός των χωρικών υδάτων στη Νέα Καρβάλη.

Προφανώς, η κυβέρνηση Τάσσου Παπαδόπουλου υπερεκτίμησε τη διπλωματία, τη συμμετοχή μας στην Ε.Ε. καθώς και την επιρροή και τις δυνατότητες των εταιρειών που θα αναλάμβαναν τις έρευνες και την εξόρυξη του φυσικού αερίου. Αγνόησε όμως το γεγονός ότι το διεθνές σύστημα εξακολουθεί να είναι άναρχο και το κάθε κράτος μέσα σ' αυτό το άναρχο σύστημα προσπαθεί να υπηρετήσει τα συμφέροντά του αγνοώντας εν πολλοίς τους κανόνες του διεθνούς δικαίου. Ο μεγάλος ιστορικός και πατέρας της στρατηγικής Θουκυδίδης έλεγε ότι «το δίκαιο των πόλεων έχει έννοια μόνο αν μπορείς να το επιβάλεις. Διαφορετικά ο ισχυρός προχωρεί μέχρις εκεί που του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύναμος υποχωρεί μέχρις εκεί που του επιτρέπει η αδυναμία του».

Ασφαλώς η τότε κυβέρνηση θα έπρεπε να προχωρήσει στην εκμετάλλευση του υποθαλάσσιου πλούτου, αφού όμως προηγουμένως στάθμιζε όλους τους παράγοντες και φρόντιζε για τη δημιουργία ναυτικής ισχύος, ως αποτρεπτικού παράγοντα απέναντι στις βλέψεις και απειλές της Τουρκίας. Αυτό, όχι μόνο δεν έγινε, αλλά αντίθετα οι δαπάνες για την άμυνα σε μια εποχή που η οικονομία άνθιζε, μειώθηκαν κατακόρυφα και από 4,5% επί του ΑΕΠ που ήταν τα προηγούμενα χρόνια, έπεσαν στο 1,8%.
Πρέπει να υπάρχει αρμονία μεταξύ στόχων και μέσων

Μια βασική αρχή της στρατηγικής που ακολουθούν τα κράτη στην άσκηση της εξωτερικής πολιτικής, είναι αυτή που λέει ότι πρέπει να υπάρχει αρμονία μεταξύ των στόχων που θέτουν τα κράτη και των μέσων που έχουν στη διάθεσή τους για επίτευξη αυτών των στόχων. Κράτη, έθνη και αυτοκρατορίες που δεν ακολούθησαν αυτήν την αρχή, είτε εξαφανίσθηκαν από τον χάρτη είτε υπέστησαν μεγάλες καταστροφές.

Το εγχείρημα της Κύπρου να εκμεταλλευθεί τον υποθαλάσσιο πλούτο εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, χωρίς να διαθέτει όλα τα αναγκαία μέσα, με κυριότερο τη ναυτική αποτροπή, παρέμενε αίολο από την αρχή και για όσους είχαν στοιχειώδεις γνώσεις στρατηγικής, το σημερινό τραγικό αποτέλεσμα της απαγόρευσης άσκησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κύπρου από την Τουρκία στην Αποκλειστική Οικονομική της Ζώνη, ήταν απόλυτα προβλεπτό.

Σε άρθρο του υπογράφοντος σε ημερήσια εφημερίδα στις 19 Ιουνίου 2006, το οποίο περιέλαβα και στο βιβλίο μου «Λανθασμένες επιλογές στην άμυνα και ασφάλεια της Κύπρου», που εκδόθηκε το 2012, κατέληγα ως εξής: «Μέτρησε μήπως η Κύπρος τη δύναμή της (διπλωματική, στρατιωτική κ.λπ) και βρήκε ότι της επιτρέπει να εκμεταλλευτεί κάτω από τις παρούσες συνθήκες τις υποθαλάσσιες πηγές πετρελαίου ή μήπως το θέμα αυτό θα γίνει αιτία να θρηνήσουμε τον χαμό και άλλων κυριαρχικών δικαιωμάτων, αυτήν τη φορά στη θάλασσα;».

Όμως ποτέ δεν είναι αργά. Αν θέλουμε πραγματικά να εκμεταλλευθούμε το φυσικό αέριο μέσα σε συνθήκες ειρήνης και ασφάλειας, θα πρέπει παράλληλα με τις προσπάθειες λύσης του Κυπριακού, να αναληφθεί μια προσπάθεια οικοδόμησης ναυτικής ισχύος, η οποία να λειτουργήσει ως αποτροπή στα σχέδια της Τουρκίας αναφορικά με το φυσικό αέριο. Αυτό μπορεί να γίνει σε συνεργασία με την Ελλάδα αλλά και με άλλες φιλικές γειτονικές χώρες, στο πλαίσιο αμυντικών συμφωνιών, με σκοπό την ασφάλεια των ΑΟΖ των υπόψη χωρών. Δεν είναι εύκολη υπόθεση, απαιτεί ομοφωνία των πολιτικών δυνάμεων, διάθεση οικονομικών πόρων, ικανή διπλωματία και πολλές άλλες θυσίες. Αλλιώς τα χειρότερα έπονται.
ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΕΝΤΑΡΑΣ
Αντιστράτηγος ε.α.