Η ελευθερία του Τύπου - Δικαίωμα ενημέρωσης

Ένα θεμελιακό ερώτημα στη σύγχρονη δημοκρατική ζωή κάθε πολιτισμένου κράτους αφορά την έκταση της ελευθερίας του Τύπου και ποία η επιβεβλημένη ανοχή που πρέπει να επιδεικνύεται στην αυστηρή ή σκληρή κριτική, δημοσίων κυρίως προσώπων, επί θεμάτων δημοσίου ενδιαφέροντος. Ιδιαίτερη βέβαια σημασία έχει επί του θέματος η εξελισσόμενη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η οποία συνεχώς εμφανίζεται να φιλελευθεροποιεί ολοένα και περισσότερο το δικαίωμα κριτικής, ως μια ουσιώδη μορφή έκφρασης της ελευθερίας του Τύπου.
Η ελευθερία της έκφρασης και γενικότερα η ελευθεροτυπία συνιστούν ένα από τα πλέον κυρίαρχα θεμέλια μιας δημοκρατικής κοινωνίας και ενός Κράτους Δικαίου που προστατεύονται από το Άρθρο 19 του Συντάγματός μας αλλά και από το Άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Τούτο βέβαια νοουμένου ότι δεν θίγεται ανεπίτρεπτα η προσωπικότητα, η τιμή, η υπόληψη του υπό κρίση ή ελεγχόμενου προσώπου.

Απαιτείται δηλαδή μια δικαία εξισορρόπηση δύο διακρινόμενων δικαιωμάτων, του δικαιώματος της ελευθερίας του λόγου και της έκφρασης και παράλληλα του δικαιώματος της προστασίας της αξιοπρέπειας και της φήμης του κάθε ανθρώπου. Δικαιώματα που θα πρέπει να σταθμίζονται με τέτοιο τρόπο από το κράτος, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, το Δικαστήριο και τον απλό πολίτη, ώστε οποιοσδήποτε περιορισμός του ενός δικαιώματος να είναι ανάλογος και απαραίτητος για την προστασία του άλλου δικαιώματος.
Η διάδοση γεγονότων, πληροφοριών, σχολίων και γνωμών, που αποτελεί δικαίωμα, αλλά και εχέγγυο βέβαια της ελευθεροτυπίας, πρέπει να εξισορροπείται με την απαίτηση του κάθε πολίτη σε μια ευνομούμενη δημοκρατία να τυγχάνει σεβασμού και προστασίας η προσωπικότητα και ατομικότητά του, όπως βέβαια και το αναφαίρετο δικαίωμά του, να εκφράζεται και να δημιουργεί ελεύθερα, εφόσον βέβαια το πράττει νομίμως. Η εξισορροπητική αυτή άσκηση είναι ενίοτε ιδιαιτέρως δυσχερής.

Προς τα πού θα κλίνει η πλάστιγγα στη ζυγαριά των αμφίρροπων αυτών τάσεων στην προσπάθεια αναζήτησης της χρυσής τομής, αναμφίβολα συναρτάται προς τα ήθη, τις αξίες, την ηθική, τον πολιτισμό και τη γενικότερη κοινωνική δομή του κάθε κράτους και της κοινωνίας των πολιτών του. Όμως, η υπόληψη του ανθρώπου παραμένει διαχρονική αξία ως το κύτταρο στον κοινωνικό ιστό. Και όσο και αν η ελευθερία του Τύπου αποτελεί μια σταθερά αξία, άλλο τόσο και η υπόληψη του ατόμου παραμένει προεξάρχουσα.
Αν όμως στις χώρες κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης επικρατούν για την ελευθερία της γνώμης, αρχές δικαίου, ως ανθρώπινο δικαίωμα, στη γειτονική μας Τουρκία, που πολλά άλλα δεινά συσσώρευσε από το 1974 και συσσωρεύει μέχρι σήμερα σε βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας αλλά και σε σχέση με όλους τους γείτονές της, δεν υπάρχει τρόπος προστασίας για όποιον τολμήσει να αμφισβητήσει την κυρίαρχη ερμηνεία των όσων ισχύουν ως κρατική εξουσία και των γεγονότων που παράγει μονοδιάστατα η πολιτική του κ. Ερντογάν.

Το να θέσει κάποιος τη δική του διαφωνία και ερμηνεία στα όσα συμβαίνουν για παράδειγμα στο θέμα της δίωξης δεκάδων χιλιάδων προσώπων χωρίς δίκη ενώπιον ανεξαρτήτου Δικαστηρίου γιατί, δήθεν, σχετίζονται με το πραξικόπημα κατά του κ. Ερντογάν, αποτελεί άμεσα λόγο για να υποστεί και ο ίδιος καταδίωξη και μεταχείριση ανελεύθερη.

Το εκπληκτικό είναι ότι οι δημοκρατικές χώρες της Δύσης αποφεύγουν να κατακρίνουν την Τουρκία και τις τακτικές τρόμου και καταδίωξης που ο κ. Ερντογάν επέβαλε σε βάρος κύρια των πολιτών της ίδιας της Τουρκίας, ακόμη και για ό,τι αφορά τη δήθεν «ρητορική μίσους» από πλευράς διαφωνούντων. Δυτικές χώρες και μάλιστα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ήδη μετρούν δολοφονημένους δημοσιογράφους (Μάλτα - Σλοβακία) γιατί δημοσιογραφικά αποκαλύπτουν σκάνδαλα!
Το μέγιστο και πιο σημαντικό στοιχείο της ελευθερίας της γνώμης του κάθε προσώπου, αλλά κύρια της υπεύθυνης δημοσιογραφίας, είναι και πρέπει να αφορά στη γνώση του τρόπου που λειτουργεί η ανθρώπινη ζωή και τα δικαιώματα που την αφορούν, ώστε σε συνδυασμό με την αλήθεια να καθιστά τη διατύπωση της κριτικής πιο επιτακτική και χρήσιμη, ώστε να παύσουν οι πολιτικές δημόσιου εκφοβισμού για να φιμωθεί η άλλη γνώμη.
ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ
Δικηγόρος