Τα κύρια ευρήματα της έκθεσης προόδου για την Τουρκία

Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία, που δημοσιεύτηκε στις 17 Απριλίου 2018, είναι μακροσκελής και εξετάζει την κατάσταση πραγμάτων στην Τουρκία. Τα κυριότερα ευρήματα που περιλαμβάνονται στην έκθεση περιστρέφονται γύρω από τρεις πυλώνες, ήτοι τον πυλώνα που αφορά στα πολιτικά κριτήρια, τον πυλώνα που αφορά στα οικονομικά κριτήρια και τον πυλώνα που αφορά στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Όσον αφορά τον πρώτο πυλώνα, η έκθεση κάνει ρητή αναφορά στη συνέχιση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στην Τουρκία από τον Ιούλιο του 2016, μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα. Παρόλο το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση άμεσα είχε προβεί σε καταδίκη του πραξικοπήματος και αναγνώρισε το δικαίωμα της Τουρκίας να λάβει αναλογική δράση, επικρίνει, στην έκθεση προόδου, την ευρεία κλίμακα και τον συλλογικό χαρακτήρα αλλά και το δυσανάλογο των μέτρων που λαμβάνονται στα πλαίσια της κατάστασης εκτάκτου ανάγκης στην Τουρκία και καλεί την Τουρκία να άρει άμεσα και χωρίς καθυστέρηση την κατάσταση εκτάκτου ανάγκης.
Μια άλλη, σημαντική παράμετρος σε σχέση με τα πολιτικά κριτήρια που εξετάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αφορά στο δημοψήφισμα για τη συνταγματική μεταρρύθμιση στην Τουρκία τον Απρίλιο του 2017, στο οποίο κατά μικρή πλειοψηφία εγκρίθηκαν αλλαγές του συντάγματος, οι οποίες, σύμφωνα με την Επιτροπή της Βενετίας, στερούνται ικανοποιητικών μεθόδων ελέγχου και ισορροπιών, ενώ την ίδια ώρα διακινδυνεύεται, μέσω των συνταγματικών μεταρρυθμίσεων, ο διαχωρισμός μεταξύ της εκτελεστικής και της δικαστικής εξουσίας. Εκτενής αναφορά γίνεται στην Έκθεση Προόδου σε συγκεκριμένες ανησυχίες που εκφράζει η Επιτροπή ως προς το εύρος των μεταρρυθμίσεων αλλά και τις επιπτώσεις της συνεχιζόμενης κατάστασης ανάγκης που ισχύει στην Τουρκία.
Στην Έκθεση τονίζεται, παράλληλα, ότι, σε σχέση με το δικαίωμα της Τουρκίας για καταπολέμηση της τρομοκρατίας και ειδικά σε σχέση με την καταπολέμηση του Κουρδικού ΡΚΚ, το οποίο συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο της Ένωσης για τις τρομοκρατικές οργανώσεις, η Τουρκία έχει την ευθύνη, ως προς τις ενέργειές της, διασφάλισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του κράτους δικαίου, των θεμελιωδών ελευθεριών και της αναλογικής χρήσης βίας.
Όσον αφορά τη δημόσια διοίκηση, η Έκθεση προόδου αναφέρει ότι σημειώθηκε σοβαρή καθυστέρηση στον τομέα της διαχείρισης των δημόσιων υπηρεσιών και των ανθρώπινων πόρων και στον τομέα της λογοδοσίας της διοίκησης όσον αφορά το δικαίωμα στη διοικητική δικαιοσύνη και το δικαίωμα αποζημίωσης.

Σε σχέση με την κατάσταση της δικαιοσύνης, τονίζεται η οπισθοδρόμηση που έχει γίνει ως προς την ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας, ενώ τονίζεται επίσης η σοβαρή οπισθοδρόμηση στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ειδικά στους περιορισμούς σε σχέση με την ελευθερία της έκφρασης. Ταυτόχρονα, η Έκθεση αναφέρει ότι, όσον αφορά την καταπολέμηση της διαφθοράς, δεν έχει σημειωθεί οποιαδήποτε πρόοδος, ενώ η Τουρκία θα πρέπει επίσης να σημειώσει πρόοδο στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος.
Ειδική εκτενής αναφορά γίνεται σε σχέση με την περιφερειακή συνεργασία, τις διεθνείς υποχρεώσεις και τις σχέσεις με κράτη - μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο ζήτημα αυτό αναφέρεται ότι η Τουρκία εξέφρασε στήριξη στις συνομιλίες για επίτευξη λύσης στο Κυπριακό μεταξύ των ηγετών των δυο κοινοτήτων. Τονίζεται, όμως, ότι η Τουρκία δεν έχει εφαρμόσει τις κυπρογενείς της υποχρεώσεις που απορρέουν από το Πρωτόκολλο της Άγκυρας και δεν έχει άρει τα εμπόδια που αφορούν στην ελεύθερη διακίνηση αγαθών, συμπεριλαμβανομένων και των περιορισμών που αφορούν στις απευθείας συγκοινωνίες, με την Κύπρο.

Τονίζεται παράλληλα το γεγονός ότι δεν έχει παρατηρηθεί οποιαδήποτε πρόοδος για την εξομάλυνση των διμερών σχέσεων της Τουρκίας με την Κυπριακή Δημοκρατία, ενώ επαναβεβαιώνεται η ισχύς των Συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2006, σύμφωνα με τα οποία 8 κεφάλαια τα οποία σχετίζονται με τις κυπρογενείς υποχρεώσεις της Άγκυρας θα παραμείνουν κλειστά και κανένα κεφάλαιο δεν θα ολοκληρωθεί προαιρετικά, μέχρις ότου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαιώσει ότι η Τουρκία έχει εφαρμόσει πλήρως το Πρωτόκολλο της Άγκυρας.
Στην Έκθεση Προόδου τονίζεται εμφαντικά επίσης ότι η Τουρκία, λόγω των ενεργειών της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, δεν ακολουθεί τις σχέσεις καλής γειτονίας που πρέπει να ακολουθούνται, ενώ υποσκάπτουν την περιφερειακή σταθερότητα και ασφάλεια. Μάλιστα, οι διμερείς σχέσεις με αριθμό κρατών - μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν επιδεινωθεί και σε κάποιες περιπτώσεις έχει χρησιμοποιηθεί προκλητική και μη αποδεκτή ρητορική.

Υπενθυμίζεται, επίσης, ότι τον Μάρτιο του 2018, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καταδίκασε με έντονο τρόπο τις συνεχιζόμενες παράνομες ενέργειες της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο και υπενθύμισε στην Τουρκία την υποχρέωσή της να σέβεται το διεθνές δίκαιο και τις σχέσεις καλής γειτονίας αλλά και την αναγκαιότητα εξομάλυνσης των σχέσεών της με όλα τα κράτη - μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Την ίδια στιγμή το Συμβούλιο εξέφρασε τη βαθιά του ανησυχία για τη συνεχιζόμενη κράτηση Ευρωπαίων πολιτών στην Τουρκία, συμπεριλαμβανομένων των δυο Ελλήνων στρατιωτικών, που κρατούνται μέχρι σήμερα. Η Έκθεση τονίζει το γεγονός ότι η Τουρκία θα πρέπει να δεσμευτεί με αποφασιστικότητα στην τήρηση των αρχών της καλής γειτονίας, τον σεβασμό των διεθνών συμφωνιών και στην ειρηνική διευθέτηση των διαφορών, σύμφωνα με τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ, και αν είναι απαραίτητο μέσω του Διεθνούς Δικαστηρίου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλεί, παράλληλα, την Τουρκία να σταματήσει τις απειλές ή τις ενέργειές της εναντίον κρατών - μελών της Ένωσης.
ΑΝΤΩΝΗΣ ΣΤ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ
Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας,
LL.BLaw (Bristol),
Ph.D in Law - International Law and Human Rights (Kent),
Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας