Γλωσσάριον και Διγλωσσία. Κι όσα υπογλώσσια

Στους καιρούς της Πολιτικής Ορθογραφίας. Καθ' υπαγόρευσιν, βεβαίως. Οι άνθρωποι αγορεύουν. Οι απάνθρωποι... απαγορεύουν. Ή 'υπαγορεύουν'; Ποία, ακριβώς, η διαφορά;

Ζητείται 'άνωθεν', και στην εποχή μας τούτο σημαίνει 'έξωθεν', να γαλβανίσουμε τον λόγο μας, σε ό,τι αφορά τους 'συνοίκους'. Να 'εξωραΐσουμε' το νόημα που προσέδωσε αληθώς στην λέξη η εισβολή, ο εξανδραποδισμός, η σφαγή και η κατοχή. Τώρα ως 'σύνοικος' να μην εννοούμε το 'μπήκαν στα σπίτια μας οι οχτροί'.

Άνωθεν προκύπει (με 'ύψιλον') εντολή για το κύψιμο σε ό,τι διά της μαχαίρας μάς ενέσκηψε. Γλωσσάρι που παραπέμπει στις αγγλικές υπεκφυγές από τα αληθή νοήματα ή νοήματα της αλήθειας, το 'glossing'. Και το μετα-γλωσσάρι η διγλωσσία της Επιτροπής Δεοντολογίας, ότι... παρενοήθη η παρέμβασή της στην ελευθερία του λόγου, με τις υποδείξεις στην «Σημερινή». Ως η 'δεντολογία' από μόνη της να μην έχει δεοντικό και κανονιστικό χαρακτήρα. Κι αναγκαίως κάθε παρέμβασή της. Δεν έχει άλλα νοήματα κι αποχρώσεις η λέξη ελευθερία, ορθώς απήντησε κοφτά και 'ξικούτσουλα' η διευθύντρια της 'Σημερινής'.

Σε μία κοινωνία όπου οι λέξεις έχουν χάσει, ή στερηθεί, την δυνατότητα να αντιστοιχούν προς τα πράγματα, ή απλώς να το θέλουν ή ελπίζουν ότι 'λέγουν αλήθειες', ο λόγος παραιτείται από το να είναι 'δηλωτικός'. Γίνεται τελεστικός, 'performative', όπως είχε αφορίσει ο Μέγας Γραμματικός της Φιλοσοφίας της Γλώσσας, J.L.Austin. Το ομιλιακό ενέργημα, speechact, γίνεται μια πράξη ανάμεσα σε άλλου είδους πράξεις, π.χ. συμφωνίας, συγκατάβασης κι υποταγής. Τα τρία τελευταία υπονοώντας, βέβαια, την πολιτική πράξη.
Αλήθεια, διαφήμιση και πολιτική

Αμφιλεγόμενη η σχέση της διαφήμισης των προσώπων, των πολιτικών, που είναι οι Δημόσιες Σχέσεις, με την αλήθεια, αφού σκοπός τους είναι ο εξωραϊσμός και μόνο του «πωλούμενου», η προβολή της καλύτερής του εικόνας. Ρετούς της πραγματικότητας η πολιτική, του PR κι όχι παραστατική, αληθής κι αντικειμενική απεικόνισή της (όπως υποτίθεται είναι η δημοσιογραφία), μόνο «ηθικό» ενδοιασμό διατηρεί, όχι, βεβαίως, να υπηρετηθεί η αλήθεια κι η ακριβής κι αντικειμενική πληροφόρηση του δέκτη, του κοινού της διαφήμισης, ούτε καν να μην ειπωθούν ψέματα και παραπλανητικές υπερβολές κι αποκρύψεις, αλλά... να μη μας τσακώσουν να λέμε ψέματα. Να μην πληγεί το κύρος κι η πειθώ της διαφήμισης. Όχι η αλήθεια, αλλά κάτι λιγότερο από την αλήθεια: το μη ψέμα, ή, το μη... φανερό ψέμα. Μισή αλήθεια που, ωστόσο, οι λίγοι δημοσιογράφοι της «αγωνιστικής» έννοιας της αλήθειας θα κατήγγελλαν ως «ολόκληρο ψέμα».

Διότι Nomen est omen. Το όνομα κι όσα αυτό προοιωνίζεται, κι εξορκίζει. Εδόθησαν νέες λέξεις στους δημοσιογράφους. Που ομολουμένως τω Πέρση καλούνται να υπηρετούν όχι την α-λήθεια, αλλά την λήθη. Αλλά είναι φλέβες οι λέξεις, αίμα κυλούν, όπως είπε ο Ρίτσος. Θυμούνται οι λέξεις, ματώνουν και πονούν. Κι εκδικούνται. Σήμερα, το όπλο των ΜΜΕ και η τεχνογνωσία των 'spin doctors' όλο και περισσότερο ομοιάζουν κι ανακαλούν τους τρόπους και σκοπούς των κομμισσάριων του Μαοϊσμού και των Κινέζων μανδαρίνων.

Πολιτικά κοφτεροί κι άβολοι όροι λειαίνονται, ευπρεπίζονται και στρογγυλεύουν. Ο ευφημισμός αντικαθιστά την επιστημολογία της αλήθειας ή αντικειμενικότητας, του 'adequatio rei et intelectus'. Αν κοινωνικές ευαισθησίες κάνουν θεμιτή την αντικατάσταση του 'διανοητικά καθυστερημένου παιδιού' από το 'παιδί με ειδικές ανάγκες' και των 'ανύπανδρων μητέρων' από τις 'μονογονεϊκές οικογένειες' και τους 'μονογονιούς', πολιτικοί, με την σύμπλευση των ΜΜΕ, μετονομάζουν την περιστολή του 'κράτους προνοίας' σε 'αναγκαίες μεταρρυθμίσεις', την 'απορρύθμιση' κι εξαφάνιση κάθε κανονιστικού ελέγχου στην δραστηριότητα των επιχειρήσεων 'απελευθέρωση' και 'μείωση της γραφειοκρατίας', ή, αγγλιστί, του 'red tape', τις απολύσεις σε 'εξορθολογισμό', 'ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας' και περιορισμό του 'λίπους', την καταστροφή κι αφανισμό των εργασιακών συμβάσεων και της προστασίας της εργασίας, 'αφαίρεση των στρεβλώσεων', το ξεπούλημα του εθνικού πλούτου 'προσέλκυση ξένων επενδυτών'... Την υπογραφή στην τουρκοποίηση των κατεχομένων ως 'επανένωση', τους κατακτητές ως συνοίκους και τους εποίκους ως εργάτες αορίστου διαρκείας.

Μπορεί να είμαστε μακριά από την καταπνικτική παρουσία πολιτικών γραφειοκρατιών που διύλιζαν και περνούσαν από ιδεολογική διήθηση τον παραμικρό όρο πριν αποστακτικώς κατασταλάξει στα κατώτερα στρώματα και την κοινή χρήση των μαζών. Αλλά, ένα όπλο στα χέρια των πολιτικών και της πολιτικής, αναπόφευκτα θα χρησιμοποιηθεί.

Κι η δυνατότητα χειραγώγησης των ψηφοφόρων ή των μαζών μέσα από τον ελεγχόμενο λόγο των ΜΜΕ, τα επιστημονικά οπλισμένα στις μεθόδους επιρροής των παραστάσεων και διάβρωσης της κρίσης πολιτικά PR, και τον σημασιολογικά ραφιναρισμένο γλωσσικό έλεγχο της γλώσσας των μίντια και των πολιτικών που τα χρησιμοποιούν, σαν πλατφόρμα διαφημιστικής προβολής, εξαπάτησης ως προς την αντίληψη της πραγματικότητας και χειραγώγησης της πολιτικής συμπεριφοράς του ευνουχισμένου 'δήμου', προς ίδιον των πολιτικών όφελος, λίγα έχει να ζηλέψει, σε ό,τι αφορά την αποτελεσματικότητα της επιρροής και χειραγώγησης από την Κίνα του Μάο ή την γραφειοκρατία των μανδαρίνων, πριν από αυτόν.
Αταραξία

Ναι, γλυστρούμε, ομαλώς κι ολισθηρώς, 'ανεπαισθήτως', που θα έλεγεν ο Καβάφης, στον τόπο και τον τρόπο του ολοκληρωτικού λόγου. Στις γλωσσικές συνήθειες του 'spin', της πολιτικής ανέμης και του δώσ' του κλώτσο να γυρίσει. Το οξυμωρίας εγκώμιον. Δώσ' μας κλώτσο, τον σηκώνουμε ακόμη. Ώσπου, 'ανεπαισθήτως', βρεθούμε 'κλεισμένοι, από το σπίτι μας έξω'. Χωρίς να ακούσουμε, κρότον κτιστών, ή ήχον...

Άλλωστε, λευκός και ανερυθρίαστος ο ωοκέφαλος HumptyDumpty, του λογικού φιλοσόφου των παραλογισμών μας, του Lewis Carol, εξηγεί στην Αλίκη in terra mirabilis, στην χώρα των θαυμάτων, ότι 'οι λέξεις μου σημαίνουν ό,τι εγώ αποφασίσω, το θέμα είναι ποιος έχει την δύναμη'!

Σας πρόλαβαν, βέβαια, εκείνοι οι πρώτοι κονστρουξιονιστές, οι Κυρηναϊκοί, οι οπαδοί του Αντισθένη, και οι Στωϊκοί, με το παραμυθητικό πρόταγμα 'άρον την υπόληψιν, ήρθαι το βέβλαμμαι. Άρον το βέβλαμμαι, ήρθαι η βλάβη'. Βγάλε την ιδέα ή αντίληψη για τα πράγματα, βγαίνει κι η αίσθηση του πάθους. Βγάλε το 'τί έπαθα', την αίσθηση του πάθους, φεύγει και βλάβη. Αταραξία. Και θα γιορτάζουμε πασιχαρείς κι ατάραχοι, μαζί με τους βομβαρδιστές μας, μακριά από διχαστικά 'βέβλαμμαι', τις ναπάλμ στα Κόκκινα. Οξυμώρως ανερυθρίαστοι.